# Kuirado en Esperanto: kuirejaj vortoj, verboj, recepto

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/kuirado-kaj-kuirejo/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Kuirejo, kuiri, boli, friti: Esperantaj vortoj pri potoj, iloj kaj kuiraj verboj kun prononco, mezuroj kaj recepto de krespoj en Esperanto.

***Kuirejo*** estas la ĉambro, kie oni kuiras; la vorto konsistas el *kuiri* (prepari manĝaĵon per varmo) kaj *-ej-* (loko). La ĉefaj kuiraj verboj estas ***kuiri***, ***boli***, ***friti***, ***baki*** kaj ***rosti***. Multaj iloj portas nomon de verbo: *tranĉi* donas *tranĉilo*. Manĝovortoj estas en la paĝo pri [manĝaĵoj kaj trinkaĵoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/man%C4%9Da%C4%B5oj-kaj-trinka%C4%B5oj/), la ceteraj ĉambroj en [domo kaj hejmo](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/domo-kaj-hejmo/). La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn, kun la akcenta silabo en majuskloj.

## La kuirejo kaj ĝiaj aparatoj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *kuirejo* | ku-i-RE-jo | ĉambro por kuirado; loko por kuiri |
| *bakforno* | bak-FOR-no | *forno* por baki |
| *forno* | FOR-no | pli ĝenerala: por baki, fandi aŭ hejti |
| *fornelo* | for-NE-lo | kuiraparato kun bakujo kaj kuirplatoj aŭ flamingoj |
| *bakujo* | ba-KU-jo | la parto de la fornelo, kie oni bakas (*baki* + *-uj-*) |
| *fridujo* | fri-DU-jo | ujo por teni manĝaĵon malvarma; ReVo nomas *frida* „malvarma” neologismo |
| *frostujo* | fros-TU-jo | ujo por frostigi; manĝaĵo daŭras tie monatojn |
| *bolkruĉo* | bol-KRU-ĉo | vazo por boligi akvon, kutime kun tenilo, kovrilo kaj verŝilo |

## Potoj, pato kaj iloj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *poto* | PO-to | ujo por kuiri; ankaŭ ujo por floroj |
| *kaserolo* | ka-se-RO-lo | metala kuirpoto kun tenilo, pli profunda ol *pato* |
| *pato* | PA-to | malprofunda kaserolo kun longa tenilo por friti; ReVo listigas ankaŭ *fritilo* |
| *kovrilo* | ko-VRI-lo | ilo por kovri potojn |
| *kribrilo* | kri-BRI-lo | multetrua ilo por kribri |
| *raspilo* | ras-PI-lo | ilo por raspi fromaĝon, karoton ktp. |
| *kirlilo* | kir-LI-lo | ilo por bati ovojn aŭ kremon |
| *ĉerpilo* | ĉer-PI-lo | ilo por ĉerpi likvaĵon |
| *pesilo* | pe-SI-lo | ilo por pesi |

## Teleroj kaj manĝiloj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *telero* | te-LE-ro | plata ujo, el kiu oni manĝas |
| *plado* | PLA-do | granda telero por alporti manĝaĵon sur la tablon, aŭ la manĝaĵo mem |
| *bovlo* | BOV-lo | ujo sen kolo |
| *taso* | TA-so | trinkujo por varmaj trinkaĵoj |
| *glaso* | GLA-so | trinkujo, pli alta ol larĝa |
| *tranĉilo* | tran-ĈI-lo | ilo por tranĉi |
| *forko* | FOR-ko | ilo kun pintoj por preni manĝaĵon |
| *kulero* | ku-LE-ro | ilo por porti manĝaĵon al la buŝo |
| *manĝilaro* | man-ĝi-LA-ro | *manĝi* + *-il-* + *-ar-*: la tuta aro de manĝiloj |

## Kuiraj verboj

Preskaŭ ĉiuj kuiraj verboj estas transitivaj: ili prenas objekton kun *-n* (vidu [la akuzativon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/)).

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *kuiri* | ku-I-ri | la ĝenerala verbo: prepari manĝaĵon per varmo |
| *bolkuiri* | bol-ku-I-ri | kuiri en bolanta akvo |
| *friti* | FRI-ti | kuiri en varma oleo aŭ graso |
| *baki* | BA-ki | kuiri en forno aŭ en cindro |
| *rosti* | ROS-ti | kuiri sen aldonita graso aŭ akvo |
| *kradrosti* | krad-ROS-ti | rosti sur krado super fajro |
| *stufi* | STU-fi | kuiri malrapide en fermita poto |
| *vaporkuiri* | va-por-ku-I-ri | *vaporo* + *kuiri*: kuiri per vaporo |

## Prepari manĝaĵon

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *tranĉi* | TRAN-ĉi | dividi per tranĉilo |
| *haki* | HA-ki | bati por dispecigi |
| *senŝeligi* | sen-ŝe-LI-gi | forigi la ŝelon; ReVo: *senŝeligi terpomon* |
| *miksi* | MIK-si | kunmeti en unu mason |
| *kirli* | KIR-li | rapide turni likvaĵon |
| *knedi* | KNE-di | labori farunon kaj akvon al pasto |
| *verŝi* | VER-ŝi | fluigi likvaĵon el ujo |
| *ŝuti* | ŜU-ti | fluigi grajnojn, sablon aŭ farunon |
| *aldoni* | al-DO-ni | meti ankaŭ |
| *ŝmiri* | ŜMI-ri | etendi maldikan tavolon de graso |
| *sali / spici* | SA-li / SPI-ci | aldoni salon / aldoni spicojn |
| *gustumi* | gus-TU-mi | provi la guston intence |

*Gusti* estas alia verbo kaj ne prenas objekton: *La supo bongustas* (ĝi havas bonan guston). Komparu *Mi gustumas la supon* (mi provas ĝian guston).

## Varmo kaj malvarmo

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *varmigi* | var-MI-gi | fari varma |
| *malvarmigi* | mal-var-MI-gi | fari malvarma |
| *fandi* | FAN-di | likvigi per varmo; *fandiĝi* = fandi per si mem |
| *degeli* | de-GE-li | ĉesi esti glacio; netransitiva |
| *frostigi* | fros-TI-gi | fari glacie malvarma |
| *fridi* | FRI-di | esti malvarma; la ekzemplo de ReVo temas pri fridujo |

## Boli, fandi, kuiri: -ig- kaj -iĝ- en la kuirejo

La angla uzas unu verbon por „the water boils” kaj „I boil the water”; Esperanto uzas du. *Boli* estas tio, kion faras la likvaĵo, *boligi* tio, kion vi faras al ĝi. Aliaj verboj iras en la alia direkto: *kuiri* estas tio, kion vi faras al manĝaĵo, *kuiriĝi* tio, kion faras la manĝaĵo mem. La regulo estas en la paĝo [-ig- kaj -iĝ-](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/ig-kaj-i%C4%9D/).

| Verboj | Per si mem | Iu faras ĝin |
|---|---|---|
| *boli* → *boligi* | *La lakto bolas.* | *Mi boligas la lakton.* |
| *kuiriĝi* ← *kuiri* | *La supo kuiriĝas.* | *Mi kuiras la supon.* |
| *fandiĝi* ← *fandi* | *La butero fandiĝas.* | *Mi fandas la buteron.* |

## Mezuroj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *kilogramo / gramo* | ki-lo-GRA-mo / GRA-mo | mezuroj de maso |
| *litro* | LI-tro | mezuro de volumeno |
| *decilitro* | de-ci-LI-tro | dekono de litro |
| *taso* | TA-so | ReVo: ĉirkaŭ 150 ml en kuirado |
| *supkulero* | sup-ku-LE-ro | ĉirkaŭ 15 ml |
| *tekulero* | te-ku-LE-ro | ĉirkaŭ 5 ml |
| *peco / tranĉaĵo* | PE-co / tran-ĈA-ĵo | parto de pli granda tuto / maldika tranĉita peco |
| *duono / kvarono* | du-O-no / kva-RO-no | duono kaj kvarono; *duono de la kuko* |

La mezurita afero sekvas *da* kaj ne ricevas *-n*: *du tasoj da faruno*. La mezuro estas la objekto: *Mi aldonas du tasojn da faruno.* Pliajn regulojn pri *da* vidu en la paĝo pri [manĝaĵoj kaj trinkaĵoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/man%C4%9Da%C4%B5oj-kaj-trinka%C4%B5oj/).

## Recepto: krespoj

Instrukcio por prepari manĝaĵon estas ***recepto***, kaj ĉiu parto de la manĝaĵo estas ***ingredienco***. ReVo difinas *krespo* kiel maldikan pastaĵon el faruno, lakto kaj ovoj, kiun oni fritas en pato; ĝi nomiĝas ankaŭ *patkuko*.

**Ingrediencoj:** *150 gramoj da faruno*, *3 decilitroj da lakto*, *2 ovoj*, *iom da salo*, *1 supkulero da oleo*, *sukero kaj citrono*.

**Kiel prepari:**

1. *Metu la farunon en grandan bovlon.*
2. *Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo.*
3. *Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata.*
4. *Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn.*
5. *Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo.*
6. *Verŝu en la paton iom de la miksaĵo.*
7. *Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton.*
8. *Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos.*
9. *Servu la krespojn kun sukero kaj citrono.*

La paŝoj estas ordonoj kun la finaĵo *-u* (vidu [verbojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/verboj/)); por „ni faru” aldonu *ni*: *Ni kuiru!* Daŭro ricevas *-n* sen prepozicio: *du minutojn*. Kaj *da* neniam staras antaŭ *la*: *iom da salo*, sed *iom de la miksaĵo*.

## Kiel kuirejaj vortoj estas formitaj

| Vortparto | Signifo | Ekzemploj |
|---|---|---|
| *-ej-* | loko | *kuirejo* (loko, kie oni kuiras), *bakejo* (loko, kie oni bakas) |
| *-il-* | ilo, aparato | *tranĉilo*, *raspilo*, *rostilo* (ilo por rosti) |
| *-uj-* | ujo | *fridujo*, *piprujo* (ujo por pipro), *salujo* (ujo por salo) |
| *-aĵ-* | konkreta objekto | *kuiraĵo* (kuirita manĝaĵo), *fritaĵo* (frita manĝaĵo), *bakaĵo* (bakitaj manĝaĵoj) |
| *-ist-* | persono kun profesio | *kuiristo* (profesia kuiranto), *bakisto* (profesia bakanto) |
| *-ar-* | aro | *manĝilaro* (ĉiuj manĝiloj kune), *vazaro* (ĉiuj vazoj kune) |

Laŭ PMEG vortoj kun *-il-* normale venas de verboj, do kuira verbo donas sian ilon: *rosti* → *rostilo*, *miksi* → *miksilo*. Ne ĉiu tia vorto estas uzata: ReVo markas *bolilo* kiel evitindan kaj preferas *bolkruĉo*. Vidu [sufiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/sufiksoj/) kaj [vortfaradon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/). *Kuirilo* estas ajna kuireja ilo aŭ aparato.

## Kuirejaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

- **Kuirejo kaj kuirarto.** La franca *cuisine*, hispana *cocina*, itala *cucina*, germana *Küche* kaj pola *kuchnia* nomas per unu vorto kaj la ĉambron, kaj la kuirstilon de lando. Esperanto disigas ilin: *kuirejo* estas la ĉambro, kaj *kuirarto* estas aro de kuiradaj metodoj kaj tradicioj, ofte ligita kun loko (Vikipedio): *itala kuirarto*.
- **Fornelo kaj forno.** ReVo donas por *fornelo* la germanan *Herd*, la hispanan *cocina*, la polan *kuchenka*, la francan *cuisinière* kaj la nederlandan *fornuis*. La germana *Backofen* estas *bakforno*; *forno* sola estas pli larĝa, ĝi povas esti ankaŭ forno por hejti ĉambron (*hejtoforno*).
- **Pato ne estas anaso.** En la hispana kaj portugala *pato* signifas „anaso”. Esperanta *pato* estas la malprofunda pato por friti; la birdo estas *anaso*.
- **Plado kaj telero.** Hispana *plato*, itala *piatto* kaj portugala *prato* signifas ofte „telero”, do tradukeblas per *telero*. Esperanta *plado* estas granda telero por servi, aŭ la manĝaĵo sur ĝi (ReVo); simile la franca *plat*.
- **Kaserolo.** La angla *casserole* estas ujo, en kiu oni bakas en forno, kaj la manĝaĵo en ĝi. La franca *casserole* kaj germana *Kasserolle* estas kuirpoto, same kiel Esperanta *kaserolo* (ReVo: metala kuirpoto kun tenilo).
- **Taso.** France *tasse*, germane *Tasse*, hispane *taza* kaj itale *tazza* egalas al *taso*. La portugala *taça* tamen signifas „pokalo, glaso kun tigo” aŭ premia pokalo; por *taso* la portugala diras *xícara* (ReVo).
- **Kuiri kaj boli.** La germana *kochen* kaj pola *gotować* servas kaj por kuiri manĝaĵon, kaj por boligi akvon: *Wasser kochen*, *gotować wodę*. Esperanto distingas: *kuiri supon*, sed *boligi akvon*.
- **Kuleroj en receptoj.** *Supkulero* estas germana *Esslöffel* (EL), franca *cuillère à soupe*, hispana *cucharada*, pola *łyżka* kaj angla *tablespoon*. *Tekulero* estas germana *Teelöffel* (TL), hispana *cucharadita*, pola *łyżeczka* kaj angla *teaspoon*; la franca *cuillère à café* signifas laŭvorte „kafkulero”, sed egalas al *tekulero*.

## Mezuroj en receptoj el via lando

Esperanto nomas mezurunuojn per internaciaj vortoj, sed la valoro de la sama nomo ŝanĝiĝas de lando al lando. Antaŭ ol uzi eksterlandan recepton, konvertu ĝiajn mezurojn.

| Mezuro en recepto | Valoro | Noto |
|---|---|---|
| *cup* en Usono | 236,6 ml (240 ml sur etikedoj) | pli granda ol la ĉirkaŭ 150 ml de *taso* laŭ ReVo |
| *cup* en Aŭstralio, Kanado kaj Nov-Zelando | 250 ml | „metra *cup*” |
| *cup* en Japanio | 200 ml | la taso de rizkuirilo: 180 ml |
| *tablespoon* en Aŭstralio | 20 ml | la sola metriigita lando kun tia valoro |
| *tablespoon* en Usono, Kanado kaj multaj aliaj landoj | ĉirkaŭ 15 ml | egalas al nia *supkulero* |
| *teaspoon* | ĉirkaŭ 5 ml | egalas al nia *tekulero* |
| *Pfund*, *pond*, *livre* en receptoj de Eŭropo | 500 g | ĉirkaŭ 10 % pli ol la angla *pound* (454 g); ReVo: *funto* „proksimume duono de kilogramo, diversvalora laŭ la landoj” |
| *ounce* | 28,35 g | ReVo: *unco* varias laŭ la landoj, ĉirkaŭ 20 ĝis 30 g |
| 350 °F | ĉirkaŭ 177 °C | °C = (°F − 32) × 5/9 |

## Oftaj demandoj

### Kiel oni nomas la ĉambron por kuirado en Esperanto?

*Kuirejo*, de *kuiri* „prepari manĝaĵon per varmo” kaj *-ej-* „loko”.

### Kiuj estas la ĉefaj kuiraj verboj en Esperanto?

*Kuiri* estas la ĝenerala verbo: *Mi kuiras vespermanĝon.* Pli precizaj estas *friti*, *baki*, *rosti* kaj *bolkuiri*.

### Kio estas la diferenco inter boli kaj boligi?

*Boli* estas tio, kion faras likvaĵo: *La akvo bolas.* *Boligi* estas tio, kion oni faras al ĝi: *Mi boligas akvon.* Por manĝaĵo en bolanta akvo diru *bolkuiri*: *Mi bolkuiras terpomojn.*

### Kiel oni donas kvantojn en recepto en Esperanto?

Nomu la mezuron, poste *da*: *taso da lakto*, *supkulero da oleo*.

## Fontoj

- ReVo: [kuiri, kuirejo, kuiriĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuir.html), [forno, bakforno](https://reta-vortaro.de/revo/art/forn.html), [fornelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fornel.html), [baki, bakujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bak.html), [fridujo, fridi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frid.html), [frostujo, frostigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frost.html), [boli, bolilo, bolkruĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bol.html), [pesilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pes.html)
- ReVo: [poto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pot.html), [kaserolo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kasero.html), [pato](https://reta-vortaro.de/revo/art/pat.html), [kovrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kovr.html), [kribrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kribr.html), [raspilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rasp.html), [kirlilo, kirli](https://reta-vortaro.de/revo/art/kirl.html), [ĉerpilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxerp.html), [telero](https://reta-vortaro.de/revo/art/teler.html), [plado](https://reta-vortaro.de/revo/art/plad.html), [bovlo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bovl.html), [taso](https://reta-vortaro.de/revo/art/tas.html), [glaso](https://reta-vortaro.de/revo/art/glas.html), [tranĉilo, tranĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/trancx.html), [forko](https://reta-vortaro.de/revo/art/fork.html), [kulero, supkulero](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuler.html), [manĝilaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/mangx.html)
- ReVo: [friti](https://reta-vortaro.de/revo/art/frit.html), [rosti, kradrosti](https://reta-vortaro.de/revo/art/rost.html), [stufi](https://reta-vortaro.de/revo/art/stuf.html), [haki](https://reta-vortaro.de/revo/art/hak.html), [senŝeligi](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxel.html), [miksi](https://reta-vortaro.de/revo/art/miks.html), [knedi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kned.html), [verŝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/versx.html), [ŝuti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxut.html), [ŝmiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxmir.html), [gustumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/gust.html), [varmigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [fandi](https://reta-vortaro.de/revo/art/fand.html), [degeli](https://reta-vortaro.de/revo/art/degel.html), [gramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gram.html), [litro](https://reta-vortaro.de/revo/art/litr.html), [decilitro](https://reta-vortaro.de/revo/art/decili.html), [krespo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresp.html), [recepto](https://reta-vortaro.de/revo/art/recept.html), [ingredienco](https://reta-vortaro.de/revo/art/ingred.html), [piprujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pipr.html)
- ReVo: [unco](https://reta-vortaro.de/revo/art/unc.html), [funto](https://reta-vortaro.de/revo/art/funt.html)
- PMEG: [IL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/il.html), [UJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/uj.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [AĴ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ajh.html), [AR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [U](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html), [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Da – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/bazaj_reguloj.html), [Da – detalaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/detalaj_reguloj.html), [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)
- [Kuirarto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kuirarto) – Vikipedio
- [Cooking weights and measures](https://en.wikipedia.org/wiki/Cooking_weights_and_measures), [Cup (unit)](https://en.wikipedia.org/wiki/Cup_(unit)) – Wikipedia (angle)