# Medio kaj klimato en Esperanto: vortoj kaj frazoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/medio-kaj-klimato/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Medio, klimato, poluado, recikligi: Esperantaj vortoj pri naturprotekto, rubo, energio kaj klimata ŝanĝo, kun prononco kaj ekzemploj.

La fizika ĉirkaŭaĵo de vivaĵoj estas ***medio***, la tuto de atmosferaj kondiĉoj de regiono ***klimato***, la malpurigo de la naturo ***poluado***, kaj uzi malnovan materialon por krei novan estas ***recikligi***. Plej multaj terminoj estas faritaj el konataj radikoj: *energio* plus *sun-* donas *sunenergio*, kaj *polui* plus *-ad-* donas *poluado*. La prononcaj gvidiloj montras la akcentitan silabon per majuskloj; ĝi estas ĉiam la antaŭlasta (vidu la [alfabeton](https://esperantopedia.org/eo/lerni/alfabeto/)).

Ĉiu vorto estis kontrolita en ReVo, la Reta Vortaro. Se termino ne havas ReVo-artikolon, sed estas titolo de artikolo en la Esperanta Vikipedio, la noto diras „Vikipedio”. Vortoj pri vetero estas en la paĝo [vetero kaj sezonoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/vetero-kaj-sezonoj/), pejzaĝaj vortoj en la paĝo [naturo](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/naturo/).

## Medio kaj ekologio

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *medio* | me-DI-o | ReVo: la fizika ĉirkaŭaĵo, en kiu vivas estaĵo; la dua senco estas la sociaj cirkonstancoj, en kiuj homo agadas |
| *ĉirkaŭaĵo* | ĉir-kaŭ-A-ĵo | spaco aŭ regiono ĉirkaŭ io: *la ĉirkaŭaĵo de la lago* |
| *naturo*, *natura* | na-TU-ro, na-TU-ra | ReVo: ĉio, kio ekzistas spontane kaj ne estas farita de homoj |
| *ekologio*, *ekologia* | e-ko-lo-GI-o, e-ko-lo-GI-a | ReVo: scienco pri la reciprokaj influoj inter vivaj organismoj kaj ilia natura medio; ankaŭ klopodo eviti damaĝon al la naturo; rilata vorto: *ekosistemo* |
| *biodiverseco* | bi-o-di-ver-SE-co | ReVo: diverseco de vivaj specoj, de iliaj karakteroj kaj de iliaj medioj |
| *minacata specio*, *endanĝerigita specio* | mi-na-CA-ta spe-CI-o, en-dan-ĝe-ri-GI-ta spe-CI-o | la artikolo de Vikipedio titoliĝas *Minacata specio*, ankaŭ *endanĝerigita specio*; *specio* estas en ReVo |
| *formorti* | for-MOR-ti | ReVo: malaperi pro mortado, precipe pri specio |
| *naturrezervejo* | na-tur-re-zer-VE-jo | ReVo: teritorio, kie leĝo limigas kultivadon, industrion kaj aliajn homajn agadojn |
| *mediprotekto* | me-di-pro-TEK-to | ReVo difinas ĝin kiel *naturprotekto*; laŭ Vikipedio ĝi rilatas al senvivaj ĉirkaŭaĵoj de homoj (akvo, aero, konstruaĵoj) |
| *naturprotekto* | na-tur-pro-TEK-to | ReVo: agado por konservi la naturon sendifekta kaj senpolua |

## Poluado, rubo kaj recikligo

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *poluado*, *poluo* | po-lu-A-do, po-LU-o | ReVo: *poluado* estas la ago polui, *poluo* la ago kaj ĝia rezulto; verbo *polui* |
| *aerpoluo* | a-er-po-LU-o | ReVo: poluo de aero; *aero* + *poluo* |
| *akvopoluo* | ak-vo-po-LU-o | ReVo: poluo de natura akvo; ankaŭ *brupoluo* (pro tro da bruo) kaj *lumpoluo* (pro artefarita lumo) |
| *rubo* | RU-bo | ReVo, dua senco: forĵetaĵoj (la unua senco estas rompitaĵoj de ruinigita konstruo) |
| *rubujo* | ru-BU-jo | ujo por forĵeti rubon; *rubo* + *-uj-* „ujo” |
| *plasto* | PLAS-to | ReVo: materialo surbaze de polimeroj, kiu akiras formon sub premo kaj varmo |
| *recikligi* | re-ci-KLI-gi | ReVo: utiligi ne plu uzeblan materialon por krei novan; *re-* + *ciklo* + *-ig-* |
| *recikligo* | re-ci-KLI-go | titolo de la artikolo en Vikipedio; *reciklado* alidirektas al ĝi |
| *kompoŝto* | kom-POŜ-to | ReVo: fekunda tero, kiu ekestas el malkomponiĝo de plantoj |
| *reuzi* | re-U-zi | *re-* + *uzi*; ne havas propran artikolon en ReVo |

## Energio

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *energio* | e-ner-GI-o | ReVo, dua senco: fizika grando, la kapablo fari laboron |
| *elektro* | e-LEK-tro | ReVo: unu el la formoj de fizika energio; adjektivo *elektra*; ne konfuzu kun *elektrono*, la partiklo |
| *fosilia brulaĵo* | fo-si-LI-a bru-LA-ĵo | titolo de la artikolo en Vikipedio, ankaŭ *fosilia bruligaĵo*; *fosilia energio* en ReVo estas energio de la brulado de gaso, karbo aŭ naftoproduktoj |
| *karbo*, *nafto*, *tergaso* | KAR-bo, NAF-to, ter-GA-so | ReVo; *nafto* estas natura brulema fluaĵo, el kiu oni ekstraktas petrolon; *tergaso* konsistas ĉefe el metano |
| *renoviĝanta energio* | re-no-vi-ĜAN-ta e-ner-GI-o | ReVo; ĝia ekzemplo uzas ankaŭ *renovigebla energio* |
| *sunenergio* | su-ne-ner-GI-o | ReVo; Vikipedio skribas ankaŭ *suna energio* |
| *sunpanelo* | sun-pa-NE-lo | ReVo: plato kun sunĉeloj, kiu provizas energion |
| *ventenergio*, *ventoenergio* | ven-te-ner-GI-o, ven-to-e-ner-GI-o | ReVo havas la unuan kaj uzas la duan en ekzemplo; la titolo en Vikipedio estas *Ventoenergio* |
| *ventoturbino* | ven-to-tur-BI-no | titolo de la artikolo en Vikipedio; ankaŭ *ventelektrejo* |

## Klimato kaj ĝiaj efikoj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *klimato* | kli-MA-to | ReVo: la tuto de la atmosferaj kaj veteraj kondiĉoj de regiono |
| *klimata ŝanĝo*, *klimata ŝanĝiĝo* | kli-MA-ta ŜAN-ĝo, kli-MA-ta ŝan-ĜI-ĝo | la titolo en Vikipedio estas *Klimata ŝanĝo*; ekzemploj de ReVo uzas *klimata ŝanĝiĝo* kaj *klimatŝanĝiĝo* |
| *tutmonda varmiĝo* | tut-MON-da var-MI-ĝo | titolo de la artikolo en Vikipedio; ankaŭ ekzemploj de ReVo uzas ĝin |
| *forceja efiko* | for-CE-ja e-FI-ko | ReVo: varmiĝo, ĉar ŝirmilo, ekzemple vitro, enlasas varmon, sed ne lasas ĝin eliri |
| *karbondioksido* | kar-bon-di-ok-SI-do | ReVo; la titolo en Vikipedio estas *Karbona dioksido*; gaso kun forceja efiko estas *forcejgaso* en ReVo |
| *ozontavolo* | o-zon-ta-VO-lo | ekzemplo en ReVo; la titolo en Vikipedio estas *Ozona tavolo* |
| *marnivelo* | mar-ni-VE-lo | ReVo: la nivelo de la oceana surfaco, bazo por mezuri altecon |
| *trosekeco*, *sekego* | tro-se-KE-co, se-KE-go | la titolo en Vikipedio estas *Trosekeco*; ekzemplo en ReVo uzas *sekego* |
| *inundo* | i-NUN-do | ReVo: superakvo; verbo *inundi* |
| *arbarbrulego* | ar-bar-bru-LE-go | uzata en ekzemploj de ReVo; *arbaro* + *brulego* „granda brulo” |
| *senarbarigo* | sen-ar-ba-RI-go | ReVo: detruo de arbaroj en vasta regiono |
| *dezertiĝado* | de-zer-ti-ĜA-do | titolo de la artikolo en Vikipedio; *dezerto* + *-iĝ-* + *-ad-* |

Ŝtormaj vortoj kiel *ŝtormo* kaj *uragano* estas en la paĝo pri vetero. Por fandiĝanta glacio oni uzas *fandiĝi*, kiun ReVo difinas kiel fariĝi fluida pro varmo.

## Kion mi povas fari? Ĉiutagaj agoj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *ŝpari* | ŜPA-ri | ReVo, dua senco: modere kaj singarde uzi; *ŝpari energion*; la kontraŭo estas *malŝpari*; la ŝparado de energio estas *energiŝparo* (Vikipedio) |
| *malŝalti* | mal-ŜAL-ti | ReVo: malfermi elektran cirkviton, tiel ke la kurento ne povas trapasi |
| *apartigi* | a-par-TI-gi | ReVo: disigi, meti en apartan lokon; *apartigi la rubon* |
| *bicikli* | bi-CI-kli | ReVo: veturi per *biciklo* |
| *publika transporto* | pu-BLI-ka trans-POR-to | titolo de la artikolo en Vikipedio; vidu [urbon kaj transporton](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/urbo-kaj-transporto/) |
| *planti* | PLAN-ti | ReVo: meti plantaĵon en la grundon, por ke ĝi plu kresku; *plantado de arboj* |

## Kiel estas konstruitaj la mediaj vortoj?

| Vortparto | Signifo | Ekzemploj |
|---|---|---|
| *-ad-* | ago, kiu daŭras aŭ ripetiĝas | *poluado* „la ago polui”, *dezertiĝado* „daŭra fariĝo dezerta” |
| *-iĝ-* | fariĝi | *varmiĝi* „fariĝi pli varma”, *sekiĝi* „fariĝi seka”, *fandiĝi* „fariĝi fluida”, *ŝanĝiĝi* „fariĝi alia” |
| *-ig-* | fari, kaŭzi | *varmigi* „fari pli varma”, *sekigi* „fari seka”, *malpurigi* „fari malpura”, *recikligi* |
| *re-* | denove | *recikligi*, *reuzi*, *rearbarigo*, *renoviĝanta* „kiu renoviĝas mem” |
| *mal-* | la kontraŭo | *malŝpari*, *malpurigi*, *malpliiĝi* „fariĝi malpli granda” |
| *sen-* | sen | *senarbarigo*, *senpolua* „sen poluo” |
| *-aĵ-* | konkreta aĵo | *poluaĵo* „substanco, kiu poluas”, *forĵetaĵo* „io forĵetita”, *bruligaĵo* „substanco por bruligi” |

PMEG klarigas, ke *-ad-* markas daŭran agon (*uzo* → *uzado* „regula uzo”), kaj ke *re-* signifas „denove” kaj funkcias nur kun agaj vortoj (*novigi* → *renovigi*). La paro *-ig-* kaj *-iĝ-* distingas „iu faras ĝin” de „ĝi okazas mem”: *La klimato ŝanĝiĝas*, sed *Homoj ŝanĝas la klimaton*. Tial uziĝas ambaŭ *klimata ŝanĝo* kaj *klimata ŝanĝiĝo*; vidu [-ig- kaj -iĝ-](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/ig-kaj-i%C4%9D/), [prefiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/), [sufiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/sufiksoj/) kaj [vortfaradon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/).

En kunmetaĵoj la ĉefa vorto staras lasta: *aerpoluo* estas „poluo de aero”, *mediprotekto* „protekto de la medio”. La kunliga *-o-* estas laŭvola: ReVo havas *ventenergio* kaj skribas *ventoenergio* en ekzemplo.

## Utilaj frazoj

| Frazo | Noto |
|---|---|
| *Ni devas protekti la naturon.* | *Protekti* prenas rektan objekton, do *la naturon* ricevas *-n*. |
| *Ni devas ŝpari energion kaj akvon.* | Post *devi* sekvas infinitivo; *energion kaj akvon* estas objektoj de *ŝpari*. |
| *Ni apartigas paperon, vitron kaj plaston de la alia rubo.* | *Apartigi ion de io*: la objekto estas la aĵo, kiun oni disigas. |
| *Mi forĵetas la rubon en la rubujon.* | La *-n* post *en* montras movon en la ujon. |
| *Oni povas recikligi vitron, paperon kaj metalon.* | *Oni* estas nedifinita subjekto; post *povas* sekvas infinitivo. |
| *Mi malŝaltas la lumon, kiam mi eliras el la ĉambro.* | *Kiam* enkondukas tempan subfrazon; *el* montras eliron. |
| *Mi biciklas al la laboro kaj uzas publikan transporton, kiam pluvas.* | *Pluvas* havas neniun subjekton; vidu la paĝon pri [vetero](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/vetero-kaj-sezonoj/). |
| *Ni plantis dek arbojn en la parko.* | *-is* montras pasintecon; *en la parko* estas loko, do sen *-n*. |
| *La klimato ŝanĝiĝas, kaj la glaĉeroj fandiĝas.* | *-iĝ-* montras ŝanĝon, kiu okazas mem; ne ekzistas objekto. |
| *Sunpaneloj kaj ventoturbinoj produktas elektron sen fosilia brulaĵo.* | *Elektron* estas objekto de *produktas*; *sen* ne postulas *-n*. |
| *La aero en la urbo estas poluita.* | *Poluita* estas pasiva participo de la pasinteco, el *polui*; vidu [participojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/participoj/). |
| *Post la forta pluvo la rivero inundis la vilaĝon.* | *Inundi* prenas objekton: la vilaĝon, kiun kovris la akvo. |

Komparu: *Mi forĵetas la rubon en la rubujon* (movo en la ujon, kun *-n*) kaj *Ni plantis dek arbojn en la parko* (loko, sen *-n*). Pli en la paĝo pri la [akuzativo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

## Mediaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

- **Klimato ne estas vetero.** La angla *climate* kaj *weather*, la germana *Klima* kaj *Wetter* kaj la rusa *климат* kaj *погода* estas apartaj vortoj; same en Esperanto. *Klimato* priskribas longan tempon, *vetero* la hodiaŭan staton: *La klimato de Hispanio estas varma, sed hodiaŭ pluvas.* La hispana *tiempo* kaj la portugala *tempo* signifas kaj „tempon”, kaj „veteron”; Esperanto disigas ilin: *tempo* rilatas al la daŭro, *vetero* al la stato de la atmosfero.
- **Medio ne estas mezo.** La franca *milieu* kaj la hispana *medio* signifas ankaŭ „mezo”, ekzemple *au milieu de la chambre* kaj *en medio de la habitación*. En Esperanto *medio* estas la ĉirkaŭaĵo de vivaĵo; la mezo estas *mezo*: *en la mezo de la ĉambro*.
- **Karbo kaj karbono.** *Karbo* estas la nigra brulaĵo, *karbono* la ĥemia elemento (ReVo); en *karbondioksido* temas pri la elemento. La itala *carbone* kaj hispana *carbón* respondas al *karbo*, ne al *karbono*; la pola *węgiel* nomas ambaŭ, kaj la germanaj vortoj estas *Kohle* (karbo) kaj *Kohlenstoff* (karbono).
- **Nafto, benzino kaj gaso.** *Nafto* estas natura brulema fluaĵo, kaj la benzinon oni ekstraktas el ĝi post distilado (ReVo). En Argentino la hispana *nafta* signifas benzinon; en Esperanto benzino estas *benzino*. En Usono la angla *gas* estas mallongigo de *gasoline*, sed Esperanta *gaso* estas aersimila fluaĵo kiel *tergaso*, ne benzino.
- **Plasto ne estas plastiko.** La germana *Plastik* nomas la materialon. En Esperanto la materialo estas *plasto*, kaj ReVo difinas *plastiko* kiel la arton reliefe reprodukti formojn per modlado aŭ skulptado.
- **Ŝpari kaj savi.** La angla *save* kovras monon, energion kaj savon de vivo. Esperanto disigas: *ŝpari energion*, sed *savi iun el danĝero* (ReVo). La germana *sparen* similas al *ŝpari*, tamen la unua litero estas *ŝ*.
- **Ekologia.** La hispana *ecológico* kaj la pola *ekologiczny* ofte signifas „bio” (hispane *agricultura ecológica*). ReVo havas similan sencon: *ekologia* estas ankaŭ „sendanĝera por la naturo”, kun la ekzemplo *ekologia agrikulturo*; la unua senco estas „rilata al naturaj medioj kaj ilia studo”.
- **Malmola g.** *G* en *energio*, *ekologio* kaj *recikligi* estas malmola, kiel en la angla *go* aŭ la pola *g*. La angla *energy* kaj *ecology* havas molan sonon, sed en Esperanto tiu sono estas *ĝ*: *ŝanĝo*, *endanĝerigita*, *dezertiĝado*.
- **C sonas ts.** *C* en *recikligi*, *specio* kaj *biodiverseco* sonas *ts*, kiel la germana *z* kaj la pola *c*; la angla *recycle* havas *s*.
- **Akcento.** La akcento falas sur la antaŭlastan silabon: la angla *energy* estas akcentita antaŭe, sed Esperanta *energio* estas e-ner-GI-o, kaj *klimato* estas kli-MA-to.
- **Literoj kun supersigno.** *Ĉ* en *ĉirkaŭaĵo* sonas kiel la angla *ch* en *chair* aŭ la pola *cz*; *ŝ* en *kompoŝto* kaj *ŝpari* kiel la angla *sh* aŭ la pola *sz*; *ĵ* en *forĵetaĵo* kiel la franca *j*. La *aŭ* en *ĉirkaŭaĵo* sonas kiel la angla *ow* en *cow*.

## Oftaj demandoj

### Kion signifas *medio* en Esperanto?

ReVo difinas *medio* kiel la fizikan ĉirkaŭaĵon, en kiu vivas estaĵo, kaj *ĉirkaŭaĵo* estas la spaco ĉirkaŭ io. La protekto de la medio estas *mediprotekto*.

### Kiel oni diras „klimata ŝanĝo” kaj „tutmonda varmiĝo” en Esperanto?

*Klimata ŝanĝo*, ankaŭ *klimata ŝanĝiĝo*, kaj *tutmonda varmiĝo*. Vikipedio havas artikolojn *Klimata ŝanĝo* kaj *Tutmonda varmiĝo*, kaj la ekzemploj de ReVo uzas *klimata ŝanĝiĝo* kaj *tutmonda varmiĝo*.

### Ĉu oni diras *recikligi* aŭ *reciklado* en Esperanto?

*Recikligi* estas la verbo kaj *recikligo* la substantivo. Oni povas vidi ankaŭ *reciklado*, kiun Vikipedio alidirektas al *Recikligo*.

### Kiel oni parolas pri ŝparado de energio?

Diru *ŝpari energion*. La kontraŭo estas *malŝpari* „disipi”, kaj la substantivo por ŝparado de energio estas *energiŝparo*.

### Kio estas la diferenco inter *karbo* kaj *karbono*?

*Karbo* estas la nigra brulaĵo, kiun oni minas kaj bruligas; *karbono* estas la ĥemia elemento kun atomnumero 6 (ReVo). Karbo konsistas preskaŭ el pura karbono, kaj *karbondioksido* estas kombinaĵo de la elemento kun oksigeno.

## Fontoj

- [ReVo: medio](https://reta-vortaro.de/revo/art/medi.html), [ĉirkaŭaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxirka.html), [naturo](https://reta-vortaro.de/revo/art/natur.html), [ekologio, ekologia](https://reta-vortaro.de/revo/art/ekologi.html), [ekosistemo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ekosistem.html), [biodiverseco](https://reta-vortaro.de/revo/art/biodiversec.html), [specio](https://reta-vortaro.de/revo/art/speci.html), [formorti](https://reta-vortaro.de/revo/art/mort.html), [naturrezervejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rezerv.html), [mediprotekto, naturprotekto](https://reta-vortaro.de/revo/art/protek.html), [mezo](https://reta-vortaro.de/revo/art/mez.html)
- [ReVo: polui, poluo, poluado, aerpoluo, akvopoluo, brupoluo, lumpoluo, poluaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/polu.html), [rubo, rubujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rub.html), [forĵetaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/jxet.html), [plasto](https://reta-vortaro.de/revo/art/plast.html), [plastiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/plasti.html), [recikligi](https://reta-vortaro.de/revo/art/cikl.html), [kompoŝto](https://reta-vortaro.de/revo/art/komposxt.html)
- [ReVo: energio, fosilia energio, renoviĝanta energio, sunenergio, ventenergio](https://reta-vortaro.de/revo/art/energi.html), [elektro](https://reta-vortaro.de/revo/art/elektr.html), [sunpanelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/panel.html), [karbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karb.html), [karbono](https://reta-vortaro.de/revo/art/karbon.html), [nafto](https://reta-vortaro.de/revo/art/naft.html), [benzino](https://reta-vortaro.de/revo/art/benzin.html), [tergaso, forcejgaso](https://reta-vortaro.de/revo/art/gas.html), [bruligaĵo, brulego](https://reta-vortaro.de/revo/art/brul.html)
- [ReVo: klimato](https://reta-vortaro.de/revo/art/klimat.html), [forceja efiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/forc.html), [karbondioksido](https://reta-vortaro.de/revo/art/dioksid.html), [ozono](https://reta-vortaro.de/revo/art/ozon.html), [marnivelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nivel.html), [inundo](https://reta-vortaro.de/revo/art/inund.html), [senarbarigo](https://reta-vortaro.de/revo/art/arb.html), [fandiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/fand.html), [sekiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/sek.html), [sekego (ekzemplo)](https://reta-vortaro.de/revo/art/herb.html), [arbarbrulego (ekzemplo)](https://reta-vortaro.de/revo/art/borne.html)
- [ReVo: ŝpari, malŝpari](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxpar.html), [savi](https://reta-vortaro.de/revo/art/sav.html), [malŝalti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxalt.html), [apartigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/apart.html), [bicikli](https://reta-vortaro.de/revo/art/bicikl.html), [planti](https://reta-vortaro.de/revo/art/plant.html), [varmigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [malpurigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pur.html)
- [PMEG: AD](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ad.html), [RE](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/re.html)
- Esperanto Vikipedio, CC BY-SA: [Mediprotekto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Mediprotekto), [Minacata specio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Minacata_specio), [Recikligo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Recikligo), [Klimata ŝanĝo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Klimata_%C5%9Dan%C4%9Do), [Tutmonda varmiĝo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Tutmonda_varmi%C4%9Do), [Fosilia brulaĵo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Fosilia_brula%C4%B5o), [Ventoturbino](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ventoturbino), [Trosekeco](https://eo.wikipedia.org/wiki/Trosekeco), [Dezertiĝado](https://eo.wikipedia.org/wiki/Dezerti%C4%9Dado), [Rearbarigo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Rearbarigo), [Energiŝparo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Energi%C5%9Dparo), [Publika transporto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Publika_transporto)