# Milito kaj paco en Esperanto: neŭtralaj vortoj por novaĵoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/milito-kaj-paco/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Milito, paco, soldato: ĉirkaŭ 80 neŭtralaj Esperantaj vortoj por novaĵoj kaj historio, kun prononco, vortfarado kaj trompaj similaĵoj.

***Milito*** estas, laŭ ReVo, oficiala nepaco inter nacioj aŭ partioj, kun bataloj, kaj ***paco*** estas la stato de nacio, kiu ne militas. ***Soldato*** estas ordinara membro de armeo, ***armeo*** estas la tuta organizita militforto de ŝtato kaj ***rifuĝinto*** estas homo, kiu rifuĝis for de danĝero. Ĉirkaŭ 80 vortoj estas grupigitaj sube laŭ temo, poste venas vortfarado kaj paroj de similaj vortoj. La vortoj estas neŭtralaj etikedoj: la paĝo ne prenas flankon, nomas neniujn aktualajn eventojn kaj sekvas la vortaron ReVo.

La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj. Vidu ankaŭ [politikon kaj socion](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/politiko-kaj-socio/), [leĝon kaj krimon](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/le%C4%9Do-polico-kaj-krimo/) kaj [geografion kaj mondon](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/mondgeografio/).

## Paco kaj diplomatio

***Paco*** estas la stato de nacio, kiu ne militas, kaj ankaŭ harmonio inter homoj. La frazo de ReVo *armita paco* signifas pacon, en kiu ĉiu flanko preparas sin por milito.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *paco* | PA-co | kontraŭo: *milito* |
| *paca* | PA-ca | adjektivo de *paco* |
| *pacigi* | pa-CI-gi | alporti pacon; *-ig-* „igi” |
| *paciĝi* | pa-CI-ĝi | fariĝi paca, repaciĝi; *-iĝ-* „fariĝi” |
| *packontrakto* | pac-kon-TRAK-to | ankaŭ *pactraktato* |
| *traktato* | trak-TA-to | kontrakto inter ŝtatoj |
| *armistico* | ar-mis-TI-co | ĉesigas la batalojn, sed por paco necesas traktato |
| *interkonsento* | in-ter-kon-SEN-to | verbo: *interkonsenti* |
| *intertrakti* | in-ter-TRAK-ti | paroli kun alia flanko por atingi interkonsenton; la traktadoj: *intertraktado* |
| *diplomato* | di-plo-MA-to | reprezentanto de ŝtato en rilatoj kun aliaj ŝtatoj |
| *diplomatio* | di-plo-ma-TI-o | oficialaj rilatoj inter ŝtatoj |
| *ambasadoro* | am-ba-sa-DO-ro | plej alta reprezentanto de unu ŝtato en alia |
| *ambasadorejo* | am-ba-sa-do-RE-jo | ankaŭ *ambasadejo* |
| *neŭtrala* | neŭ-TRA-la | ne prenanta flankon |

## Milito kaj batalado

ReVo difinas ***militon*** kiel oficialan nepacon inter nacioj aŭ partioj, kun bataloj. ***Militi*** signifas konduki militon; ***batali*** signifas ĝenerale lukti. Por proklami militon oni diras *deklari militon*.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *milito* | mi-LI-to | armita konflikto inter ŝtatoj aŭ partioj |
| *militi* | mi-LI-ti | *militi kontraŭ* „konduki militon kontraŭ” |
| *milita* | mi-LI-ta | adjektivo de *milito*: rilata al milito aŭ armeo |
| *batalo* | ba-TA-lo | lukto inter armitaj fortoj; verbo: *batali* |
| *ataki* | a-TA-ki | komenci batalon kontraŭ iu; la ago: *atako* |
| *defendi* | de-FEN-di | protekti kontraŭ atako |
| *invadi* | in-VA-di | perforte eniri fremdan landon kaj okupi ĝin; la ago: *invado* |
| *venko* | VEN-ko | verbo: *venki* |
| *malvenko* | mal-VEN-ko | verbo: *malvenki* |
| *kapitulaci* | ka-pi-tu-LA-ci | cedi sin al la kontraŭulo; la ago: *kapitulaco* |
| *malamiko* | ma-la-MI-ko | en milito kutime temas pri flanko, ne pri unu homo |
| *fronto* | FRON-to | la loko, kie okazas la batalado |

## Armitaj fortoj

***Armeo*** estas la tuta organizita militforto de ŝtato, kun ĝiaj soldatoj, oficiroj kaj armiloj.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *armeo* | ar-ME-o | la tuta militforto de ŝtato |
| *terarmeo* | te-rar-ME-o | la tera parto de la armeo; *tero* kontraste al *maro* |
| *mararmeo* | ma-rar-ME-o | la mara parto de la armeo; *maro* |
| *aerarmeo* | a-e-rar-ME-o | la aera parto de la armeo; ankaŭ *flugarmeo* |
| *soldato* | sol-DA-to | kutime senranga membro de la tera armeo |
| *militisto* | mi-li-TIS-to | persono, kiu batalas profesie aŭ pro deviga militservo |
| *militistaro* | mi-li-tis-TA-ro | la militistoj kiel grupo |
| *oficiro* | o-fi-CI-ro | ĉiu gvidanto en armeo, ekde subleŭtenanto |
| *generalo* | ge-ne-RA-lo | oficiro super kolonelo |
| *trupo*, *trupoj* | TRU-po, TRU-poj | organizita grupo de soldatoj |
| *milico* | mi-LI-co | vidu „Similaj vortoj” |

## Armiloj: la bazaj vortoj

Nur ĉiutagaj vortoj; pli da vortoj estas en la [vortaro](https://esperantopedia.org/eo/vortaro/).

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *armilo* | ar-MI-lo | ajna ilo por atako aŭ defendo |
| *pafilo* | pa-FI-lo | ajna ilo por pafado; verbo: *pafi* |
| *bombo* | BOM-bo | eksplodaĵo uzata kiel armilo |
| *tanko* | TAN-ko | kirasita veturilo kun ĉenoj |
| *armi* | AR-mi | provizi per armiloj; participo: *armita* |
| *malarmi* | ma-LAR-mi | *mal-* „kontraŭo”; ankaŭ *senarmigi* |

## Post la batalado

***Rifuĝinto*** estas *rifuĝ·int·o*, „kiu rifuĝis”; la simpla verbo por „forkuri de danĝero” estas ***fuĝi***. *Humanitara helpo* estas helpo, kiu mildigas homan suferon.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *rifuĝinto* | ri-fu-ĜIN-to | *-int-* „kiu faris” |
| *rifuĝejo* | ri-fu-ĜE-jo | loko de ŝirmo; *-ej-* „loko” |
| *fuĝi* | FU-ĝi | forkuri de danĝero; la ago: *fuĝo* |
| *viktimo* | vik-TI-mo | iu, kiu suferas pro io |
| *vundito* | vun-DI-to | *vundi* + *-it-* „kiu estis traktita” |
| *detrui* | de-TRU-i | la ago: *detruo* |
| *ruinoj* | ru-I-noj | tio, kio restas de kolapsinta urbo |
| *rekonstrui* | re-kons-TRU-i | *re-* „denove” + *konstrui* |
| *helpo* | HEL-po | verbo: *helpi* |
| *humanitara* | hu-ma-ni-TA-ra | mildiganta homan suferon, ekzemple en milito |

## Militoj en la historio

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *mondmilito* | mond-mi-LI-to | milito, en kiu partoprenas multaj ŝtatoj tra la mondo |
| *la unua mondmilito* | la u-NU-a mond-mi-LI-to | 1914–1918; ReVo rimarkigas, ke la datoj varias laŭ lando |
| *la dua mondmilito* | la DU-a mond-mi-LI-to | 1939–1945; ReVo rimarkigas, ke la datoj varias laŭ lando |
| *civita milito* | ci-VI-ta mi-LI-to | inter civitanoj de unu ŝtato |
| *antaŭmilita*, *postmilita* | an-taŭ-mi-LI-ta, post-mi-LI-ta | *antaŭ-* „antaŭ”, *post-* „post” |

## Kiel fari vortojn el *milit-* kaj *pac-*

Ambaŭ estas radikoj, do finaĵoj kaj afiksoj kreas tutajn vortfamiliojn; vidu [vortfaradon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/), [sufiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/sufiksoj/) kaj [prefiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/). *Mal-* ne donas la kontraŭon de *paco*: PMEG listigas *paco* – *milito* kiel paron sen ĝi, kaj *malpaco* signifas malkonkordon.

| Vorto | Partoj | Signifo |
|---|---|---|
| *militisto* | milit·ist·o | persono, kiu batalas profesie aŭ pro deviga militservo |
| *militistaro* | milit·ist·ar·o | la militistoj kiel grupo |
| *militema* | milit·em·a | inklina al milito |
| *kontraŭmilita* | kontraŭ·milit·a | kontraŭ milito |
| *militkrimo* | milit·krim·o | ago kontraŭ la leĝoj de milito |
| *pacema* | pac·em·a | favoranta pacon, evitanta bataladon |
| *interpaciĝo* | inter·pac·iĝ·o | repaciĝo: ambaŭ flankoj rezignas pri milito aŭ kverelo |
| *pacisto* | pac·ist·o | pacifisto, adepto de *pacismo*; ReVo havas ankaŭ la internacian *pacifisto* |

PMEG diras, ke *-ist-* estas persono, kiu ofte faras ion, eble profesie, kaj ofte subtenanto de *-ismo*, kiel en *pacisto*. *-An-* estas membro de grupo: *armeano* „membro de armeo”, *milicano* „membro de milico”. *-Ar-* faras grupon: *militistaro*.

Vortoj, kiuj jam nomas personon, ne bezonas *-ist-*; PMEG nomas *soldato*, *generalo* kaj *diplomato*.

## Similaj vortoj

| Paro | Diferenco |
|---|---|
| *militisto* / *soldato* | ĉiu, kiu batalas / kutime senranga membro de la tera armeo |
| *milito* / *milico* | milito / nepermanenta, ofte volontula forto por defendi la nacian teritorion (ReVo); ne polico |
| *armistico* / *packontrakto* | ĉesigas la batalojn / faras pacon (ReVo) |
| *negoci* / *intertrakti* | komerci / konduki traktadojn inter flankoj |
| *neŭtrala* / *neŭtra* | diru *neŭtrala*; ReVo markas *neŭtra* en tiu senco „evitinda” |
| *rifuĝi* / *fuĝi* | serĉi ŝirmon / forkuri; ReVo konsilas kontraŭ *rifuĝi* por simpla „forkuri” |
| *sankcio* / *sankciumo* | oficiala aprobo / puno pro misfaro; ReVo markas *sankcio* tiel uzatan „evitinda” |

## Trompaj similaĵoj en via lingvo

Pluraj vortoj de ĉi tiu paĝo aspektas kiel vortoj de nacilingvoj, sed signifas ion alian aŭ pli mallarĝan. Kiu vorto trompas vin, dependas de via gepatra lingvo.

- **Negoci kaj intertrakti.** La angla *negotiate*, franca *négocier*, hispana *negociar*, itala *negoziare* kaj pola *negocjować* aspektas kiel *negoci*. En Esperanto *negoci* signifas komerci (ReVo: *negoco* estas profitcela komerca okupo). Por traktadoj inter flankoj diru *intertrakti*. La franca, hispana kaj itala vortoj kovras ambaŭ sencojn, sed en Esperanto ili estas du apartaj vortoj.
- **Sankcio kaj sankciumo.** La angla *sanction*, franca *sanction* kaj hispana *sanción* povas signifi aprobon aŭ punon. Laŭ ReVo ankaŭ Esperanta *sankcio* heredis tiun duoblan sencon, kaj la vortaro rekomendas *aprobo* por aprobo, *puno* por puno kaj *sankciumo* por puno pro morala, socia aŭ politika malobservo.
- **Milico kaj polico.** La pola *milicja* kaj la rusa *милиция* iam nomis la policon. ReVo difinas *milico* alie: kiel nepermanentan, ofte volontulan militistaron por defendo de la nacia teritorio, malkiel la konstanta armeo. La polico en Esperanto estas *polico*; membro de milico estas *milicano*.
- **Armeo ne estas nur tera.** La angla *army* kutime celas la teran forton. En Esperanto *armeo* estas la tuta militforto de ŝtato (ReVo), kaj ĝiaj partoj nomiĝas *terarmeo*, *mararmeo* kaj *aerarmeo*.
- **Generalo kaj ĝenerala.** La angla *general*, franca *général* kaj hispana *general* signifas ankaŭ „ĝenerala”, sed Esperanto distingas: *generalo* estas militrango, oficiro super kolonelo, kaj *ĝenerala* estas la adjektivo „ne speciala, komuna”. Atentu ankaŭ la prononcon: *ge-ne-RA-lo*, sed *ĝe-ne-RA-la*.
- **Oficiro kaj policisto.** La angla *officer* nomas ankaŭ policiston. En Esperanto *oficiro* estas armea gvidanto; por polica oficisto diru *policisto* aŭ *policano*.
- **Prononco.** *C* en *paco*, *milico* kaj *armistico* sonas *ts*, ne *s* kiel en la angla *peace* aŭ *police*. *Ĝ* en *fuĝi* kaj *rifuĝinto* sonas kiel la angla *j* en *jam* (pola *dż*). *Ŭ* en *neŭtrala* estas duonvokalo, kiel la angla *w*.

## Frazoj el la novaĵoj

| Frazo | Noto |
|---|---|
| *La du landoj subskribis packontrakton.* | pasinta tempo *-is*; la objekto *packontrakton* havas *-n* |
| *La delegacioj intertraktas dum tri tagoj.* | *dum* + daŭro; *intertrakti* ĉi tie ne havas objekton |
| *La armistico komenciĝos morgaŭ.* | estonta tempo *-os*; *komenciĝi* ne havas objekton |
| *La soldatoj defendis la ponton.* | *defendi* havas rektan objekton: *la ponton* |
| *La neŭtrala lando akceptis multajn rifuĝintojn.* | *multajn rifuĝintojn* havas pluralon *-j* kaj objekton *-n* |
| *Humanitara helpo alvenis hieraŭ.* | *hieraŭ* estas adverbo de tempo |
| *Post la milito oni rekonstruis la urbon.* | *oni* signifas nedifinitan personon aŭ personojn; objekto *la urbon* |

Rektaj objektoj prenas *-n*: *packontrakton*, *ponton*, *rifuĝintojn*, *urbon*; vidu la [akuzativon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

## Paco en la verkoj de Zamenhof

Paco estas temo de la poemo de Zamenhof *La Espero* (1890), kiu promesas *sanktan harmonion* al mondo *eterne militanta*; legu pli pri [Zamenhof](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/zamenhof/) kaj pri [homaranismo](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/homaranismo/), lia ideo de la homaro kiel unu familio.

## Oftaj demandoj

### Kiel oni nomas militon kaj pacon en Esperanto?

*Milito* kaj *paco*. La adjektivoj estas *milita* „rilata al milito aŭ armeo” kaj *paca* „rilata al paco”.

### Kio estas la diferenco inter *militisto* kaj *soldato*?

*Militisto* estas ĉiu, kiu batalas profesie aŭ pro deviga militservo. *Soldato* kutime signifas senrangan membron de la tera armeo, kvankam ReVo glosas ĝin ankaŭ kiel *militisto*.

### Kio estas la diferenco inter *negoci* kaj *intertrakti*?

*Intertrakti* signifas paroli kun alia flanko por atingi interkonsenton, kaj *intertraktado* estas la traktadoj. *Negoci* signifas komerci.

### Kiel oni nomas rifuĝinton en Esperanto?

*Rifuĝinto*, de *rifuĝi* „serĉi ŝirmon”. *Rifuĝejo* estas loko de ŝirmo.

### Ĉu *milico* estas la sama kiel *polico*?

Ne. Laŭ ReVo *milico* estas nepermanenta, ofte volontula militistaro por defendo de la nacia teritorio. La polico estas *polico*.

## Fontoj

- ReVo, paco kaj diplomatio: [pac-](https://reta-vortaro.de/revo/art/pac.html), [pacifismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pacifi.html), [pacifisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pacifi1.html), [armistico](https://reta-vortaro.de/revo/art/armistic.html), [kontrakto kaj packontrakto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kontra3.html), [traktato](https://reta-vortaro.de/revo/art/trakta.html), [intertrakti](https://reta-vortaro.de/revo/art/trakt.html), [interkonsento](https://reta-vortaro.de/revo/art/konsen.html), [negoci](https://reta-vortaro.de/revo/art/negoc.html), [neŭtrala](https://reta-vortaro.de/revo/art/neuxtr1.html), [neŭtra](https://reta-vortaro.de/revo/art/neuxtr.html), [diplomato](https://reta-vortaro.de/revo/art/diplom1.html), [diplomatio](https://reta-vortaro.de/revo/art/diplom2.html), [ambasadoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/ambasa1.html)
- ReVo, milito kaj armeo: [milit-](https://reta-vortaro.de/revo/art/milit.html), [soldato](https://reta-vortaro.de/revo/art/soldat.html), [armeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/arme.html), [oficiro](https://reta-vortaro.de/revo/art/oficir.html), [generalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/genera1.html), [trupo](https://reta-vortaro.de/revo/art/trup.html), [milico](https://reta-vortaro.de/revo/art/milic.html), [fronto](https://reta-vortaro.de/revo/art/front.html), [batali](https://reta-vortaro.de/revo/art/batal.html), [venki](https://reta-vortaro.de/revo/art/venk.html), [ataki](https://reta-vortaro.de/revo/art/atak.html), [defendi](https://reta-vortaro.de/revo/art/defend.html), [invadi](https://reta-vortaro.de/revo/art/invad.html), [kapitulaci](https://reta-vortaro.de/revo/art/kapitu.html), [malamiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/amik.html), [sankcio](https://reta-vortaro.de/revo/art/sankci.html), [militkrimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/krim.html)
- ReVo, armiloj kaj sekvoj: [armi kaj armilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/arm.html), [pafilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/paf.html), [bombo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bomb.html), [tanko](https://reta-vortaro.de/revo/art/tank.html), [rifuĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/rifugx.html), [fuĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/fugx.html), [viktimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/viktim.html), [vundi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vund.html), [detrui](https://reta-vortaro.de/revo/art/detru.html), [ruino](https://reta-vortaro.de/revo/art/ruin.html), [rekonstrui](https://reta-vortaro.de/revo/art/konstr.html), [helpo](https://reta-vortaro.de/revo/art/help.html), [humanitara](https://reta-vortaro.de/revo/art/humanitar.html)
- PMEG: [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [AN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/an.html), [AR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- Vikivortaro (angle): [milicja](https://en.wiktionary.org/wiki/milicja), [милиция](https://en.wiktionary.org/wiki/%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F), [army](https://en.wiktionary.org/wiki/army), [general](https://en.wiktionary.org/wiki/general), [officer](https://en.wiktionary.org/wiki/officer)
- Zamenhof, *La Espero*, en *Fundamenta Krestomatio* (1903): [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/8224); Vikipedio, [La Espero](https://eo.wikipedia.org/wiki/La_Espero)