# Religio kaj kredoj en Esperanto: religioj kaj festoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/religio-kaj-kredoj/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Religio, kredo, preĝi, preĝejo: ĉirkaŭ 100 Esperantaj vortoj pri religioj, sanktaj lokoj, festoj kaj klerikoj, kun prononco kaj ekzemploj.

***Religio*** (re-li-GI-o) estas idearo kaj praktiko de la rilatoj inter la homo kaj la transmondo, ***kredo*** estas firma konvinko, ***kredi*** estas havi tian konvinkon, kaj ***preĝi*** estas sin turni al dio, diino aŭ alia objekto de kulto por peti aŭ danki. Religiojn oni ofte nomas per *-ism-* „doktrino” kaj iliajn anojn per *-an-* „membro”: *kristanismo*, *kristano*. La vortoj estas neŭtralaj etikedoj; la paĝo ne prenas flankon pri kredo aŭ nekredo. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

## Kredo, fido kaj preĝo

*Kredi* prenas *je* antaŭ la objekto de la kredo (*kredi je Dio*) kaj *ke*-subfrazon por tio, kion oni tenas vera: *Mi kredas, ke vi pravas.* Pri *je* vidu [prepoziciojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prepozicioj/).

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *religio* | re-li-GI-o | la tuto de kredoj kaj praktikoj pri la transmondo; adjektivo: *religia* |
| *kredo*, *kredanto* | KRE-do, kre-DAN-to | firma konvinko; homo, kiu kredas |
| *fido* | FI-do | konfido; ReVo: ĝi emfazas akcepton kaj submetiĝon pli ol *kredo* |
| *Dio*; *dio*, *diino* | DI-o; DI-o, di-I-no | *Dio* majuskle estas la unu supera estulo; *dio* minuskle estas ĉiu dio, *diino* ina dio |
| *sankta*, *sanktulo* | SANK-ta, sank-TU-lo | respektinda pro speciala religia karaktero; sankta homo |
| *preĝi*, *preĝo* | PRE-ĝi, PRE-ĝo | *preĝi al* iu: *preĝi al Dio*; *preĝo* estas la preĝado mem |
| *kulto*, *rito* | KUL-to, RI-to | ceremoniaro de religio; agoj preskribitaj por koncerna okazo |
| *diservo* | di-SER-vo | plenumado de religiaj ritoj; *di·serv·o* |
| *Biblio*, *Korano*, *Torao* | bi-BLI-o, ko-RA-no, to-RA-o | sanktaj skriboj, ĉiam kun majusklo; *Torao* estas la unuaj kvin libroj de la Biblio |
| *animo*, *spirito* | a-NI-mo, spi-RI-to | *animo*: spirita, viviga principo de homo; ambaŭ povas signifi ankaŭ „menso” |
| *profeto*, *anĝelo* | pro-FE-to, an-ĜE-lo | homo, kiu parolas kaj agas pro dia misio; ĉiela estaĵo, sendito de Dio |
| *miraklo*, *peko* | mi-RA-klo, PE-ko | eksterordinara fenomeno kontraŭa al la leĝoj de naturo; malobservo de religia aŭ morala leĝo |
| *beno*, *beni* | BE-no, BE-ni | alvoki dian favoron sur iun aŭ ion |
| *ĉielo*, *paradizo*, *infero* | ĉi-E-lo, pa-ra-DI-zo, in-FE-ro | *ĉielo* estas ankaŭ la videbla ĉielo kun la astroj; *paradizo* kaj *infero* estas lokoj en kredoj pri la vivo post la morto |
| *reenkarniĝo*, *karmo* | re-en-kar-NI-ĝo, KAR-mo | revivo post la morto en nova korpo; ReVo: *karmo* estas leĝo pri la interĉeno de kaŭzoj kaj efikoj en budaismo kaj hinduismo |
| *fasto*, *fasti* | FAS-to, FAS-ti | pro religia motivo sin deteni de plezuroj, precipe de iuj manĝoj |
| *pilgrimo*, *pilgrimanto* | pil-GRI-mo, pil-gri-MAN-to | vojaĝo al sankta loko (ankaŭ *pilgrimado*); homo, kiu pilgrimas; ReVo avertas kontraŭ konfuzo de la du |
| *ateisto* | a-te-IS-to | kiu ne kredas je dio; doktrino: *ateismo*; ReVo donas ankaŭ *sendiulo*, „homo sen dio” |
| *agnostikulo* | ag-nos-ti-KU-lo | ReVo: homo, kiu ne akceptas filozofian aŭ religian kredon; la adjektivo *agnostika* signifas „sendecida pri metafizikaj demandoj” |

## Religioj kaj iliaj anoj

PMEG montras la skemon: *Kristo* donas *kristano* (ano) kaj *kristanismo* (doktrino). Por budhismo PMEG preferas *budhisto* kaj *budhismo*, kun *budhano* ankaŭ uzata; la ĉefaj artikoloj de ReVo estas *budaismo* kaj *budaisto*. Adjektivoj finiĝas per *-a*: *kristana*, *islama*, *juda*, *hinduisma*.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *kristanismo*, *kristano* | kris-ta-NIS-mo, kris-TA-no | el *Kristo*: *krist·an·ism·o*, *krist·an·o* |
| *romkatolika*, *katoliko* | rom-ka-to-LI-ka, ka-to-LI-ko | vidu la rimarkojn sube |
| *protestanto* | pro-tes-TAN-to | kristano de protestantisma konfesio; ReVo: ekzemple *luterano* |
| *ortodoksa kristanismo* | or-to-DOK-sa kris-ta-NIS-mo | *ortodoksa* signifas ankaŭ „konforma al la tradicia doktrino”, do ekzistas ankaŭ *ortodoksa judismo* (ReVo) |
| *islamo*, *islamano* | i-SLA-mo, i-sla-MA-no | mondreligio, kies ĉefa sankta libro estas la Korano |
| *judismo*, *judo* | ju-DIS-mo, JU-do | ReVo listigas ankaŭ *judaismo*, sed markas ĝin kiel maloftan kaj evitindan |
| *hinduismo*, *hinduo* | hin-du-IS-mo, hin-DU-o | *hinduo* estas ano de hinduismo |
| *budhismo*, *budhisto*, *budhano* | bud-HIS-mo, bud-HIS-to, bud-HA-no | ReVo: *budaismo* |
| *ŝintoismo* | ŝin-to-IS-mo | indiĝene japana plurdia religio; ReVo donas ankaŭ *ŝintoo* |
| *daŭismo*, *taoismo* | daŭ-IS-mo, ta-o-IS-mo | ReVo: *taoismo* estas pli uzata, sed *daŭismo* pli regula |
| *konfuceanismo* | kon-fu-ce-a-NIS-mo | el *Konfuceo*, la antikva ĉina filozofo; PMEG: ankaŭ *konfuceismo* |
| *sikismo*, *siko* | si-KIS-mo, SI-ko | formoj de Vikipedio |
| *bahaismo*, *bahaano* | ba-ha-IS-mo, ba-ha-A-no | el *Bahao*, kromnomo de Bahá'u'lláh, la fondinto |

Rimarkoj pri la elekto de vortoj:

- **Islamano.** Uzu *islamano*. ReVo diras, ke *mahometano* (vorto de Zamenhof kaj de PIV) estas evitenda en neŭtrala kunteksto, ĉar islamanoj opinias ĝin ofenda.
- **Islamo.** Por la religio diru *islamo*; ReVo difinas *islamismo* kiel politikon, kiu celas rigoran realigon de iu formo de islama socio.
- **Katolika.** *Romkatolika* estas la preciza adjektivo; ReVo notas, ke simpla *katolika* aperas ankaŭ en la nomoj de aliaj eklezioj.
- **Judo.** ReVo difinas *judo* kiel anon de etno devenanta de la antikvaj hebreoj aŭ de ties religio. La sporto estas *ĵudo* (ĴU-do).

## Preĝejoj kaj aliaj sanktaj lokoj

PMEG klarigas, ke *preĝejo* tradicie ofte nomas kristanan kirkon, sed povas servi por ĉiu religio; por precizeco aldonu adjektivon: *islama preĝejo*, *hinduisma preĝejo*.

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *preĝejo* | pre-ĜE-jo | loko por preĝi; *preĝi* + *-ej-* „loko” |
| *kirko* | KIR-ko | ReVo: kristana preĝejo por liturgiaj diservoj; PMEG: tre malofta |
| *katedralo* | ka-te-DRA-lo | episkopa preĝejo |
| *moskeo*, *minareto* | mos-KE-o, mi-na-RE-to | islama preĝejo; turo de moskeo, de kiu oni alvokas al preĝado |
| *sinagogo* | si-na-GO-go | juda preĝejo |
| *templo* | TEM-plo | konstruaĵo destinita por kulto de dio aŭ diino |
| *pagodo* | pa-GO-do | ReVo: templo de aziaj diaĵoj, precipe de Budao |
| *monaĥejo* | mo-na-ĤE-jo | loko de monaĥoj; *monaĥo* + *-ej-* |
| *kapelo*, *altaro* | ka-PE-lo, al-TA-ro | ŝirmita loko por preĝi; rita tablo, sur kiu oni faras religiajn oferojn |
| *sanktejo* | sank-TE-jo | sankta loko |

## Festoj kaj sanktaj tagoj

PMEG traktas festonomojn kiel proprajn nomojn: majuskla litero kaj ordinare sen *la* (*Kristnasko*, *Pasko*). Datoj ŝanĝiĝas laŭ la kalendaroj, do la tabelo donas nur tion, kion diras ReVo kaj Vikipedio. Bondezirojn vidu en la paĝo [bondeziroj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/bondeziroj/).

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *Kristnasko* | krist-NAS-ko | granda kristana festo pri la naskiĝo de Jesuo; ReVo: la 25-a de Decembro en la plimulto de la eklezioj, la 6-a de Januaro ĉe la armenoj; *Krist·nask·o* |
| *Advento* | ad-VEN-to | la kvar semajnoj antaŭ Kristnasko |
| *Epifanio* | e-pi-fa-NI-o | kristana festo la 6-a de Januaro |
| *Karesmo* | ka-RES-mo | ReVo: okcidenta nomo de la Granda Fasto |
| *Pasko* | PAS-ko | ReVo listigas du sencojn: la grandan judan feston pri la eliro el Egiptujo kaj la plej gravan kristanan feston pri la releviĝo de Jesuo |
| *Pesaĥo* | pe-SA-ĥo | Vikipedio: la juda festo, ankaŭ *juda Pasko* |
| *Pentekosto* | pen-te-KOS-to | ReVo: hebrea kaj kristana festo |
| *Roŝ Haŝana* | roŝ ha-ŜA-na | Vikipedio: juda novjaro |
| *Jomkipuro* | jom-ki-PU-ro | ReVo: granda aŭtuna judisma festo, tago de pento kaj repaciĝo |
| *Ĥanuko* | ĥa-NU-ko | ReVo: oktaga judisma vintra festo |
| *Ramadano* | ra-ma-DA-no | ReVo: la naŭa monato de la islama jaro, kies taghorojn islamanoj pasigas fastante |
| *haĝo* | HA-ĝo | pilgrimo al la sankta urbo Meko |
| *Divalo* | di-VA-lo | Vikipedio: grava festo de Hindio |
| *sabato*, *dimanĉo* | sa-BA-to, di-MAN-ĉo | ReVo: la unua estas sankta en judismo, la dua en kristanismo; vidu [tagojn kaj monatojn](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/tagoj-kaj-monatoj/) |

## Homoj kaj roloj

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *pastro*, *pastrino* | PAS-tro, pas-TRI-no | konsekrita funkciulo de religia kulto |
| *pastoro* | pas-TO-ro | ReVo: pastro de protestanta eklezio |
| *episkopo*, *papo* | e-pis-KO-po, PA-po | ekleziulo de la plej supera grado de pastrado; estro de la Romkatolika Eklezio |
| *monaĥo*, *monaĥino* | mo-NA-ĥo, mo-na-ĤI-no | religiano, kiu vivas pie kaj askete laŭ sia religia promeso |
| *imamo*, *muezino* | i-MA-mo, mu-e-ZI-no | teologo kaj kultoficanto de moskeo; kriisto, kiu anoncas la preĝhorojn (en *muezino* la *-in-* ne signifas „ina”) |
| *rabeno* | ra-BE-no | funkciulo de la juda religio |
| *lamao*, *guruo* | la-MA-o, gu-RU-o | majstro en tibeta budaismo; majstro kaj gvidanto precipe en hinduismo |
| *predikisto*, *klerikaro* | pre-di-KIS-to, kle-ri-KA-ro | homo, kiu predikas; la tuto de klerikoj (*kleriko*: eklezia funkciulo) |

## Vortpartoj por kredaj vortoj

| Vortparto | Signifo | Ekzemplo | Noto |
|---|---|---|---|
| *-ism-* | doktrino, sistemo | *kristanismo* | la doktrino mem |
| *-an-* | ano, membro | *islamano*, *samreligiano* | *samreligiano* estas homo de la sama religio (PMEG) |
| *-ist-* | homo okupata pri io | *budhisto* | adepto de budhismo |
| *-ej-* | loko por | *preĝejo*, *monaĥejo* | loko por preĝi, loko de monaĥoj |
| *-ul-* | homo kun eco | *sanktulo*, *sendiulo* | sankta homo; homo sen dio |
| *-in-* | ina | *pastrino*, *diino* | ina pastro, ina dio |
| *-iĝ-* | fariĝi | *kristaniĝi*, *islamiĝi* | fariĝi kristano; aliĝi al islamo |

Nomoj de religioj kaj iliaj anoj havas malgrandan literon. Vidu [sufiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/sufiksoj/), [prefiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/) kaj [vortfaradon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/).

## Frazoj

| Frazo | Noto |
|---|---|
| *Mia avino preĝas ĉiutage.* | *Ĉiutage* estas adverbo de tempo: *ĉiu·tag·e*. |
| *Ni iras al la preĝejo ĉiun dimanĉon.* | *Ĉiun dimanĉon* prenas *-n*: tempo sen prepozicio. |
| *Kie estas la plej proksima moskeo?* | *Plej proksima* estas la plej alta grado de *proksima*. |
| *Je kioma horo komenciĝas la diservo?* | *Je kioma horo* demandas pri la tempo; *komenciĝi* ne havas objekton. |
| *Li estas ateisto, sed li respektas la kredon de aliaj.* | *Aliaj* sen substantivo signifas „aliaj homoj”. |
| *Dum Ramadano multaj islamanoj fastas de la sunleviĝo ĝis la sunsubiro.* | *Dum* + festonomo sen *la*; *de … ĝis …* montras la limojn. |
| *Ĥanuko daŭras ok tagojn.* | *Ok tagojn* prenas *-n*: daŭro. |
| *En multaj landoj oni festas Kristnaskon la 25-an de Decembro.* | *Kristnaskon* estas objekto de *festas*; monatnomo havas majusklon. |

Rektaj objektoj prenas *-n* (*festas Kristnaskon*), kaj ankaŭ tempesprimoj sen prepozicio (*ĉiun dimanĉon*, *ok tagojn*): vidu la [akuzativon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

## Esperanto kaj religio

Esperanto mem ne havas religion. Ekde la Deklaracio de Bulonjo en 1905 la movado difinas ĝin kiel neŭtralan lingvon, kiun ĉiu rajtas uzi por ĉiu celo. En Brazilo spiritistoj (*spiritismo*, spi-ri-TIS-mo) disvastigas ĝin ekde 1912, kiam la Brazila Spiritisma Federacio malfermis senpagan kurson: vidu [Esperanto kaj spiritismo](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/spiritismo/). La filozofio de Zamenhof pri egalaj popoloj, *homaranismo* (ho-ma-ra-NIS-mo), estis intence apartigita de la lingvo: vidu [Homaranismon](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/homaranismo/).

## Religiaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

- **Pasko.** ReVo donas al *Pasko* du sencojn: la judan feston (ankaŭ *Pesaĥo*) kaj la kristanan feston. La angla havas du vortojn (*Easter*, *Passover*), same la germana (*Ostern*, *Pessach*); la hispana *Pascua*, itala *Pasqua*, portugala *Páscoa* kaj rusa *Пасха* estas parencaj al *Pasko*. Ankaŭ *Pentekosto* nomas judan kaj kristanan feston (ReVo).
- **Pastro, pastoro kaj paŝtisto.** *Pastro* estas konsekrita funkciulo de religia kulto (la angla *priest*, franca *prêtre*, germana *Priester*, pola *ksiądz*); *pastoro* estas pastro de protestanta eklezio, kiel la angla *pastor*, franca *pasteur* kaj germana *Pastor*. La persono, kiu gardas brutojn sur kampo, estas *paŝtisto*; la hispana *pastor* kaj itala *pastore* povas signifi tion.
- **Kirko, preĝejo kaj eklezio.** La angla *church* kaj germana *Kirche* nomas kaj la konstruaĵon, kaj la organizaĵon. En Esperanto *kirko* kaj *preĝejo* estas konstruaĵoj; la organizaĵo kun dogmaro, kulto kaj hierarkio estas *eklezio* (ReVo).
- **Katedralo.** Ne ĉiu granda preĝejo estas katedralo. ReVo notas, ke en malzorga lingvouzo oni ofte nomas ajnan grandan preĝejon *katedralo*, sed normale en unu urbo troviĝas ne pli ol unu katedralo por koncerna konfesio.
- **Judo kaj ĵudo; islamo kaj islamismo.** *Judo* (JU-do) estas ano de la juda popolo aŭ religio; *ĵudo* (ĴU-do) estas la sporto. Ankaŭ la hispana kaj portugala *islamismo* ofte nomas la religion mem, sed Esperanta *islamismo* estas politiko; la religio estas *islamo*.
- **Kredi ne estas supozi.** La angla *I believe*, germana *ich glaube* kaj franca *je crois* ofte esprimas nur supozon. En Esperanto *kredi* estas firma konvinko; ReVo markas la sencon „opinii, pensi, supozi” kiel evitindan. Por malpli firma opinio diru *Mi supozas, ke pluvos* aŭ *Mi pensas, ke pluvos*.
- **Majuskloj.** La angla *Christian*, *Muslim*, *Hindu*, *Jewish* kaj *Buddhist* havas majusklon; en Esperanto *kristano*, *islamano*, *hinduo*, *juda* kaj *budhisto* estas minuskle, same kiel tagoj (*dimanĉo*). Majuskle skribiĝas *Dio*, *Biblio*, *Korano* kaj festonomoj.
- **Prononco.** *Ĝ* en *preĝi*, *anĝelo* kaj *haĝo* sonas kiel la angla *j* en *jam* aŭ la pola *dż*; *ĉ* en *ĉielo* kaj *dimanĉo* kiel la angla *ch* en *chair* aŭ la pola *cz*; *ŝ* en *ŝintoismo* kiel la angla *sh* aŭ la pola *sz*. *Ĥ* en *monaĥo*, *Ĥanuko* kaj *Pesaĥo* sonas kiel la germana *ch* en *Bach* aŭ la rusa *х*; ĝi ne ekzistas en la angla. La *ŭ* en *daŭismo* estas duonvokalo.

## Oftaj demandoj

### Kiel oni parolas pri religio kaj kredo?

Per *religio* kaj *Mi kredas*. Aldonu *je* por tio, en kio oni kredas (*Mi kredas je Dio*), aŭ *ke* por tio, kion oni tenas vera (*Mi kredas, ke vi pravas*).

### Kiel oni diras „mi estas kristano, islamano, judo, budhisto aŭ ateisto” en Esperanto?

*Mi estas kristano*, *islamano*, *judo*, *budhisto*, *hinduo* aŭ *ateisto*. Tio estas ordinaraj substantivoj: sen artikolo kaj sen majusklo. Por virino aldonu *-in-*: *kristanino*, *judino*.

### Ĉu *islamano* aŭ *mahometano*?

*Islamano*. ReVo markas *mahometano* kiel formon evitendan en neŭtrala kunteksto, ĉar islamanoj opinias ĝin ofenda.

### Kio estas la diferenco inter *preĝejo* kaj *kirko*?

*Preĝejo* estas ĉiu loko de preĝado, kvankam tradicie kristana kirko. *Kirko* signifas nur kristanan preĝejon kaj estas tre malofta. Por aliaj religioj uzu *moskeo*, *sinagogo* aŭ *templo*.

### Ĉu *Pasko* signifas la kristanan aŭ la judan feston?

Ambaŭ. ReVo listigas du sencojn: la judan feston pri la eliro el Egiptujo kaj la kristanan feston pri la releviĝo de Jesuo. Por la juda festo ekzistas ankaŭ *Pesaĥo*.

### Ĉu *pastro* kaj *pastoro* estas la sama vorto?

Ne. *Pastro* estas konsekrita funkciulo de religia kulto; *pastoro* estas pastro de protestanta eklezio.

### Ĉu Esperanto estas religio, aŭ ĉu ĝi ligiĝas al iu religio?

Ne. Ĝi estas neŭtrala lingvo, kaj la movado diras tion ekde 1905. Brazilaj spiritistoj disvastigas ĝin, kaj *homaranismo* de Zamenhof estis lia propra filozofio, ne parto de Esperanto.

## Fontoj

- PMEG: [ISM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ism.html), [AN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/an.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html), [Majuskloj kaj minuskloj ĉe propraj nomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html)
- ReVo: [religio](https://reta-vortaro.de/revo/art/religi.html), [kredi, kredo, kredanto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kred.html), [fido](https://reta-vortaro.de/revo/art/fid.html), [Dio, diino](https://reta-vortaro.de/revo/art/di.html), [sankta, sanktulo, sanktejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sankt.html), [preĝi, preĝejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pregx.html), [kulto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kult.html), [rito](https://reta-vortaro.de/revo/art/rit.html), [diservo](https://reta-vortaro.de/revo/art/serv.html), [Biblio](https://reta-vortaro.de/revo/art/bibli.html), [Korano](https://reta-vortaro.de/revo/art/koran.html), [Torao](https://reta-vortaro.de/revo/art/tora.html)
- ReVo: [animo](https://reta-vortaro.de/revo/art/anim.html), [spirito, spiritismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/spirit.html), [profeto](https://reta-vortaro.de/revo/art/profet.html), [anĝelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/angxel.html), [miraklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/mirakl.html), [peko](https://reta-vortaro.de/revo/art/pek.html), [beno](https://reta-vortaro.de/revo/art/ben.html), [ĉielo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxiel1.html), [paradizo](https://reta-vortaro.de/revo/art/paradi1.html), [infero](https://reta-vortaro.de/revo/art/infer.html), [reenkarniĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karn.html), [karmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karm.html), [fasto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fast.html), [pilgrimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pilgri.html), [ateisto, ateismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ateist.html), [agnostikulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/agnost.html)
- ReVo, religioj: [kristanismo, kristano, kristaniĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/krist.html), [katolika, katoliko](https://reta-vortaro.de/revo/art/katoli.html), [protestanto](https://reta-vortaro.de/revo/art/protes1.html), [luterano](https://reta-vortaro.de/revo/art/luter.html), [ortodoksa](https://reta-vortaro.de/revo/art/ortodo.html), [islamo, islamano, islamismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/islam.html), [mahometano](https://reta-vortaro.de/revo/art/mahome.html), [judismo, judo](https://reta-vortaro.de/revo/art/jud.html), [judaismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/judais.html), [ĵudo](https://reta-vortaro.de/revo/art/jxud.html), [hinduismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hindu.html), [budaismo, budao](https://reta-vortaro.de/revo/art/buda.html), [ŝintoismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxinto.html), [daŭismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/daux.html), [konfuceanismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/konfuce.html), [bahaismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/baha.html)
- ReVo, lokoj, festoj, homoj: [kirko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kirk.html), [eklezio](https://reta-vortaro.de/revo/art/eklezi.html), [katedralo](https://reta-vortaro.de/revo/art/katedr1.html), [moskeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/moske.html), [minareto](https://reta-vortaro.de/revo/art/minare.html), [sinagogo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sinago.html), [templo](https://reta-vortaro.de/revo/art/templ.html), [pagodo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pagod.html), [monaĥejo, monaĥo](https://reta-vortaro.de/revo/art/monahx.html), [kapelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kapel.html), [altaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/altar.html), [Kristnasko](https://reta-vortaro.de/revo/art/krist.html), [Advento](https://reta-vortaro.de/revo/art/advent.html), [Epifanio](https://reta-vortaro.de/revo/art/epifan.html), [Karesmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karesm.html), [Pasko](https://reta-vortaro.de/revo/art/pask.html), [Pentekosto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pentek.html), [Jomkipuro](https://reta-vortaro.de/revo/art/jomkipur.html), [Ĥanuko](https://reta-vortaro.de/revo/art/hxanuk.html), [Ramadano](https://reta-vortaro.de/revo/art/ramadan.html), [haĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hagx.html), [sabato](https://reta-vortaro.de/revo/art/sabat.html), [dimanĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/dimanc.html), [pastro](https://reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html), [pastoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/pastor.html), [paŝti, paŝtisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pasxt.html), [episkopo](https://reta-vortaro.de/revo/art/episko.html), [papo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pap.html), [imamo](https://reta-vortaro.de/revo/art/imam.html), [muezino](https://reta-vortaro.de/revo/art/muezin.html), [rabeno](https://reta-vortaro.de/revo/art/raben.html), [lamao](https://reta-vortaro.de/revo/art/lama.html), [guruo](https://reta-vortaro.de/revo/art/guru.html), [predikisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/predik.html), [klerikaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/klerik.html), [homaranismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hom.html)
- Vikipedio: [Divalo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Divalo), [Pesaĥo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Pesa%C4%A5o), [Roŝ Haŝana](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9D_Ha%C5%9Dana), [Karesmo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Karesmo), [Sikismo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Sikismo)
- Akademio de Esperanto, [Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/bulonja_deklaracio.html) (la 9-a de Aŭgusto 1905)