# Urbo, direktoj kaj transporto en Esperanto

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/urbo-kaj-transporto/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Urbo, maldekstre, dekstre: Esperantaj vortoj pri lokoj, veturiloj kaj direktoj, kiel demandi pri la vojo kaj kiam la finaĵo -n montras movon.

La finaĵo *-n* montras direkton de movo: ***dekstre*** signifas „sur la dekstra flanko”, ***dekstren*** „al la dekstra flanko”. Ĉi tiu paĝo nomas urbajn lokojn (***urbo***, ***strato***, ***placo***) kaj veturilojn, distingas ***iri*** de ***veturi*** („iri portate de veturilo”) kaj montras, kiel demandi pri la vojo. Ĝi aldonas urbajn vortojn kaj direktojn al la tabelo „Transporto kaj direktoj” en [vojaĝaj frazoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/voja%C4%9Do/), kiu kovras biletojn, stacidomojn kaj la unuajn direktajn frazojn. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

## Lokoj en la urbo

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *urbo* | UR-bo | granda loĝloko, pli granda ol *vilaĝo* |
| *urbeto* | ur-BE-to | malgranda urbo; *-et-* „malgranda” |
| *vilaĝo* | vi-LA-ĝo | malgranda loĝloko, ofte en kamparo |
| *ĉefurbo* | ĉe-FUR-bo | ĉefa urbo de lando; *ĉef-* „ĉefa” |
| *urbocentro*, *centro* | ur-bo-CEN-tro, CEN-tro | la meza parto de la urbo |
| *kvartalo* | kvar-TA-lo | parto de la urbo |
| *strato* | STRA-to | vojo inter domoj |
| *placo* | PLA-co | vasta malferma loko inter konstruaĵoj |
| *ponto* | PON-to | konstruaĵo super akvo aŭ vojo |
| *vojkruciĝo* | voj-kru-CI-ĝo | loko, kie vojoj kruciĝas |
| *semaforo* | se-ma-FO-ro | ReVo listigas ankaŭ *trafiklumo* |
| *parko* | PAR-ko | granda ĝardeno por promenado |
| *banko* | BAN-ko | institucio por konservi monon kaj doni prunton |
| *poŝtoficejo* | poŝ-to-fi-CE-jo | oficejo de la poŝto |
| *preĝejo* | pre-ĜE-jo | konstruaĵo por preĝado; *preĝi* + *-ej-* |
| *muzeo* | mu-ZE-o | loko, kie oni montras kolektojn |
| *hospitalo* | hos-pi-TA-lo | loko por flegi malsanulojn |
| *apoteko* | a-po-TE-ko | vendejo de medikamentoj |
| *superbazaro* | su-per-ba-ZA-ro | granda vendejo de manĝaĵoj kaj aliaj varoj; *super-* + *bazaro* |

Multaj nomoj uzas *-ej-* „loko”: *preĝi* donas *preĝejo*, *halti* „ĉesi moviĝi” donas *haltejo*, kaj *buso* + *haltejo* donas *bushaltejo*. *Flug-* „flugado” + *haveno* donas *flughaveno*, havenon por aviadiloj. Vidu [vortfaradon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/).

## Veturiloj kaj publika transporto

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *aŭto* | AŬ-to | mallongigo de *aŭtomobilo* |
| *buso* | BU-so | mallongigo de *aŭtobuso* |
| *trajno* | TRAJ-no | veturilo sur fervojo |
| *tramo* | TRA-mo | urba veturilo sur reloj |
| *metroo* | me-TRO-o | subtera urba fervojo |
| *biciklo* | bi-CI-klo | *biciklisto* „persono, kiu veturas per biciklo” |
| *taksio* | tak-SI-o | aŭto kun ŝoforo, kiun oni pagas por veturi |
| *aviadilo* | a-vi-a-DI-lo | *aviado* + *-il-* „ilo”; ilo por flugi |
| *ŝipo* | ŜI-po | granda akvoveturilo |
| *stacidomo* | sta-ci-DO-mo | domo de fervoja stacio |

*Aŭtobuso*, *aviadilo* kaj *taksio* venas el Oficialaj Aldonoj de la Akademio, ne el la originala vortlisto de la *Fundamento*.

## Verboj de movo

| Vorto | Prononco | Ekzemplo | Signifo |
|---|---|---|---|
| *iri* | I-ri | *Mi iras al la parko.* | moviĝi de unu loko al alia |
| *veturi* | ve-TU-ri | *Ni veturas per trajno.* | iri portate de veturilo |
| *piediri* | pi-e-DI-ri | *Mi iras piede.* | iri per la piedoj |
| *flugi* | FLU-gi | *Mia fratino flugas al Romo.* | moviĝi en la aero |
| *alveni* | al-VE-ni | *Ni alvenos en Parizo je la deka.* | atingi la celon |
| *foriri* | fo-RI-ri | *La buso foriras de la stacidomo.* | iri for de loko |
| *transiri* | tran-SI-ri | *Ni transiras la ponton.* | iri trans ion |
| *eniri*, *eliri* | e-NI-ri, e-LI-ri | *Ŝi eniras en la muzeon.* | iri en lokon; iri el loko |

*Iri* estas la ĝenerala verbo. ReVo difinas ĝin kiel moviĝon per la membroj aŭ per veturilo, kaj *veturi* kiel iron sen piediri, portate de iu rimedo. Do *Li iros per buso* estas ĝusta, kaj *veturi* emfazas la veturadon. La veturilon oni nomas per *per*: *per buso*, *per trajno*, *per biciklo*. La prefikso *al-* donas alvenon kaj *for-* foriron; vidu [prefiksojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/).

## Maldekstre, dekstre kaj rekte

| Vorto | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *dekstre* | DEKS-tre | loko: *La banko estas dekstre.* |
| *dekstren* | DEKS-tren | movo: *Iru dekstren.* |
| *maldekstre* | mal-DEKS-tre | *mal-* donas la kontraŭon |
| *maldekstren* | mal-DEKS-tren | movo al la maldekstra flanko |
| *rekte* | REK-te | sen *-n*: *Iru rekte.* |
| *antaŭen*, *malantaŭen* | an-TAŬ-en, ma-lan-TAŬ-en | *rekte antaŭen* estas rekta direkto antaŭen |
| *reen* | RE-en | returne al la antaŭa loko: *tien kaj reen*; *returne* havas la saman sencon |
| *supren*, *malsupren* | SU-pren, mal-SU-pren | movo al pli alta aŭ pli malalta loko |
| *proksime*, *malproksime* | prok-SI-me, mal-prok-SI-me | *proksime de la parko* |

La adjektivoj estas *dekstra* kaj *maldekstra*: *sur la dekstra flanko*. En *reen* la *-n* ne povas fali, ĉar *ree* signifas „denove”. La sama paro, unu formo por loko kaj unu por direkto, funkcias ĉe *tie* kaj *tien*, *kie* kaj *kien*, *hejme* kaj *hejmen*; vidu [adverbojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/adverboj/) kaj [tabelvortojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/).

## Nordo, sudo, oriento kaj okcidento

| Substantivo | Prononco | Loko (*-e*) | Direkto (*-en*) |
|---|---|---|---|
| *nordo* | NOR-do | *norde* | *norden* |
| *sudo* | SU-do | *sude* | *suden* |
| *oriento* | o-ri-EN-to | *oriente* | *orienten* |
| *okcidento* | ok-ci-DEN-to | *okcidente* | *okcidenten* |

Por loko norde de io uzu *norde de*: *La parko estas norde de la centro.* Por movo uzu *-en*: *Ni veturas norden.* La substantivoj nomas regionojn: *en la nordo de la lando*.

## Apud, kontraŭ, malantaŭ

| Prepozicio | Prononco | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|---|
| *apud* | A-pud | tuj ĉe la flanko de | *apud la parko* |
| *kontraŭ* | KON-traŭ | vid-al-vide kun | *kontraŭ la banko* |
| *antaŭ* | AN-taŭ | sur la antaŭa flanko de | *antaŭ la muzeo* |
| *malantaŭ* | ma-LAN-taŭ | sur la malantaŭa flanko de | *malantaŭ la preĝejo* |
| *inter* | IN-ter | en la spaco inter du aŭ pli da aĵoj | *inter la ponto kaj la placo* |
| *ĉe* | ĈE | tuj apud, en la ĉirkaŭaĵo de | *ĉe la semaforo* |
| *ĝis* | ĜIS | montras la finpunkton de movo aŭ spaco | *ĝis la ponto* |

Pli pri [prepozicioj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prepozicioj/).

## Demandi pri la vojo

| Frazo | Noto |
|---|---|
| *Pardonu, kie estas la apoteko?* | *Pardonu* estas ĝentila peto pri atento; *kie* demandas pri loko. |
| *Kiel mi iru al la muzeo?* | *Iru* estas volitivo: la demando signifas „kiel mi devus iri?”; *al* montras la celon. |
| *Ĉu la banko estas proksime?* | Jes-ne-demando; *proksime* estas adverbo. |
| *Kien iras ĉi tiu tramo?* | *Kien* demandas pri direkto, do ĝi havas *-n*. |

*Kiel mi iru?* demandas, kiel mi devus iri: la finaĵo *-u* esprimas volon, kaj PMEG notas, ke demando kiel *Ĉu ni iru…?* ofte funkcias kiel ĝentila propono.

| Frazo | Noto |
|---|---|
| *Iru rekte antaŭen ĝis la ponto.* | *Iru* estas volitivo; *ĝis* montras la finon de la irado, sen *-n*. |
| *Turniĝu dekstren ĉe la dua strato.* | *Turniĝu* = turni sin; *dekstren* montras direkton; *dua* estas ordinala numeralo. |
| *Ĉe la semaforo turniĝu maldekstren.* | *Ĉe la semaforo* nomas la lokon de la turniĝo. |
| *Transiru la straton kaj iru maldekstren.* | *Transiri* prenas objekton: *straton*. |
| *La muzeo estas apud la parko, kontraŭ la banko.* | Du lokaj prepozicioj; neniu havas *-n*, ĉar temas pri loko. |
| *Ĝi ne estas malproksime. Vi estos tie post kvin minutoj.* | *Post* + tempodaŭro; *estos* estas estonta tempo. |

*Dua* estas ordinala numeralo, formita el *du* per *-a*; vidu [numeralojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/numeraloj/). Por ŝanĝi direkton ReVo donas *turniĝi* kaj *sin turni*, dum simpla *turni* signifas turni ion, ekzemple ŝlosilon.

## Kial „en la urbon”? Direkto per -n

| Loko (sen *-n*) | Direkto (kun *-n*) | Noto |
|---|---|---|
| *Mi estas en la urbo.* | *Mi iras en la urbon.* | *En la urbo* = interne de la urbo; *en la urbon* = al la interno. |
| *La infanoj kuras en la parko.* | *La infanoj kuras en la parkon.* | Unue ili kuras tie, kie ili jam estas; due ili kuras al la parko kaj eniras ĝin. |
| *Li estas hejme.* | *Li iras hejmen.* | *Hejme* = en sia hejmo; *hejmen* = al sia hejmo. |
| *Kie vi estas?* | *Kien vi iras?* | *Kie* demandas pri loko, *kien* pri direkto. |

Por diri, ke vi iras al la urbo, ekzistas kvar manieroj:

| Esperanto | Kiel ĝi funkcias |
|---|---|
| *Mi iras al la urbo.* | La prepozicio *al* jam signifas „direkte al”, do *-n* ne necesas. Tio estas la kutima elekto. |
| *Mi iras en la urbon.* | En la urbon: loka prepozicio plus *-n*. |
| *Mi iras urben.* | La loka adverbo *urbe* „en la urbo” plus *-n*. |
| *Mi veturos Parizon.* | Nomo plus *-n*, kiel en la *Fundamento*. PMEG nomas tion malofta kaj preskaŭ arkaika; normala estas *al Parizo*. |

Neniam aldonu *-n* post *al*, *ĝis*, *el* aŭ *de*, kiuj mem montras direkton: *ĝis la ponto*, *el la urbo*. Ĉe *alveni* PMEG akceptas ambaŭ *alveni en Parizo* kaj *alveni en Parizon*. La plenajn regulojn vidu ĉe la paĝo pri [akuzativo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

## Urbaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

- **Loko kaj direkto.** La germana (*wo* / *wohin*), la rusa (*где* / *куда*), la pola (*gdzie* / *dokąd*) kaj la hispana (*dónde* / *adónde*) distingas „kie” kaj „kien”, same kiel Esperanto. La angla *where* kaj la franca *où* servas por ambaŭ, do parolantoj de tiuj lingvoj facile forgesas la *-n*: *Kien vi iras?*, ne *Kie vi iras?* Oni foje ankaŭ miksas *al* kaj *-n*: *Mi iras al la urbon* estas eraro, ĉar sufiĉas unu direkta signo.
- **Iri kaj veturi.** La germana (*gehen* / *fahren*), la pola (*iść* / *jechać*) kaj la rusa (*идти* / *ехать*) distingas iradon piede kaj veturadon per veturilo. La esperanta *iri* estas pli larĝa: ĝi kovras ambaŭ, kiel la angla *go* kaj la franca *aller*. Do *Mi iras per buso* estas normala, kaj *veturi* emfazas la veturadon.
- **Placo ne estas „place”.** La angla *place* estas *loko* en Esperanto. *Placo* estas vasta malferma loko en urbo, kiel la franca *place*, la hispana *plaza*, la itala *piazza* kaj la pola *plac*.
- **Turni kaj turniĝi.** La angla *turn* kaj la franca *tourner* servas kaj por ŝlosilo, kaj por ŝanĝo de direkto (*turn the key*, *turn left*). En Esperanto la unua estas *turni ŝlosilon*, la dua *turniĝi dekstren* aŭ *sin turni dekstren*.
- **Prononco.** *C* en *placo* kaj *biciklo* sonas *ts*, kiel la germana *z*, la pola *c* kaj la rusa *ц*, ne kiel la angla *s* aŭ *k*. *Ĉ* en *ĉefurbo* kaj *ĉe* sonas kiel la angla *ch* en *chair* aŭ la pola *cz*; *ĝ* en *vilaĝo*, *preĝejo* kaj *ĝis* kiel la angla *j* en *jam* aŭ la pola *dż*; *ŝ* en *ŝipo* kaj *poŝtoficejo* kiel la angla *sh* aŭ la pola *sz*. En *aŭto*, *antaŭ*, *kontraŭ* kaj *malantaŭ* la litero *ŭ* estas duonvokalo, kiel la dua parto de la germana *au* en *Haus*.

## Oftaj demandoj

### Kiel diri en Esperanto „mi estas en la urbo” kaj „mi iras al la urbo”?

*Mi estas en la urbo* (loko) kaj *Mi iras al la urbo* (direkto; post *al* ne venas *-n*). Eblas ankaŭ *Mi iras en la urbon*, kie la *-n* montras movon.

### Kio estas la diferenco inter iri kaj veturi?

*Iri* estas movi sin piede aŭ per veturilo. *Veturi* signifas iri portate de veturilo, ekzemple de aŭto, trajno aŭ ŝipo: *veturi per trajno*.

### Kio estas la diferenco inter dekstre kaj dekstren?

*Dekstre* nomas lokon (*La banko estas dekstre*), *dekstren* direkton (*Iru dekstren*). Same *maldekstre* kaj *maldekstren*. La adjektivoj estas *dekstra* kaj *maldekstra*.

### Kiel oni demandas pri la vojo en Esperanto?

Diru *Pardonu, kiel mi iru al…?* Poste demandu *Ĉu ĝi estas malproksime?*

### Kiel oni nomas nordon, sudon, orienton kaj okcidenton en Esperanto?

*Nordo*, *sudo*, *oriento* kaj *okcidento*. Aldonu *-en* por direkto (*norden*) kaj *-e* por loko (*norde de la urbo*).

## Fontoj

- [PMEG: N-finaĵo por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [PMEG: Vola modo, U-finaĵo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html)
- ReVo, lokoj: [urbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/urb.html), [vilaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vilagx.html), [kvartalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvarta.html), [strato](https://reta-vortaro.de/revo/art/strat.html), [placo](https://reta-vortaro.de/revo/art/plac.html), [ponto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pont.html), [semaforo](https://reta-vortaro.de/revo/art/semafo.html), [parko](https://reta-vortaro.de/revo/art/park.html), [banko](https://reta-vortaro.de/revo/art/bank.html), [poŝto](https://reta-vortaro.de/revo/art/posxt.html), [preĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pregx.html), [muzeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/muze.html), [hospitalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hospit.html), [apoteko](https://reta-vortaro.de/revo/art/apotek.html), [bazaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/bazar.html)
- ReVo, veturiloj: [aŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html), [buso](https://reta-vortaro.de/revo/art/bus.html), [trajno](https://reta-vortaro.de/revo/art/trajn.html), [tramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tram.html), [metroo](https://reta-vortaro.de/revo/art/metro.html), [biciklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bicikl.html), [taksio](https://reta-vortaro.de/revo/art/taksi.html), [aviadilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/aviad.html), [ŝipo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxip.html), [haveno](https://reta-vortaro.de/revo/art/haven.html), [stacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/staci.html)
- ReVo, verboj kaj direktoj: [iri](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [veturi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vetur.html), [flugi](https://reta-vortaro.de/revo/art/flug.html), [alveni](https://reta-vortaro.de/revo/art/ven.html), [turni](https://reta-vortaro.de/revo/art/turn.html), [dekstra](https://reta-vortaro.de/revo/art/dekstr.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html), [nordo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nord.html), [sudo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sud.html), [oriento](https://reta-vortaro.de/revo/art/orient.html), [okcidento](https://reta-vortaro.de/revo/art/okcide.html)