# Ĉiutaga rutino en Esperanto: verboj por la tuta tago

Source: https://esperantopedia.org/eo/frazoj/%C4%89iutaga-rutino/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Esperantaj verboj por tuta tago, de vekiĝi ĝis enlitiĝi: lavado, vestado, manĝoj, laboro kaj dormo, kun prononco, sin kontraŭ -iĝ- kaj ekzempla tago.

Tago en Esperanto komenciĝas per ***vekiĝi*** (rekonsciiĝi el dormo) kaj finiĝas per ***enlitiĝi*** (iri en liton). Inter ili oni lavas sin (*lavi sin*), vestiĝas (*vestiĝi*), manĝas (*matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi*) kaj laboras (*labori*). Plej multaj matenaj kaj vesperaj verboj sekvas unu el du ŝablonoj: la refleksiva [*sin*](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/pronomoj/) por tio, kion oni faras al si mem, aŭ la sufikso [*-iĝ-*](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/ig-kaj-i%C4%9D/) por ŝanĝo, kiu okazas al oni. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

## Mateno: vekiĝi, lavi sin, vestiĝi

| Esprimo | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *vekiĝi* | ve-KI-ĝi | rekonsciiĝi el dormo; sen objekto; ReVo: *ntr* |
| *veki* | VE-ki | ĉesigi ies dormon; postulas objekton; ReVo: *tr* |
| *vekhorloĝo* | vek-hor-LO-ĝo | horloĝo kun sonorilo por veki; *veki* + *horloĝo* |
| *ellitiĝi* | el-li-TI-ĝi | eliĝi el lito; *el lito* + *-iĝi* |
| *leviĝi* | le-VI-ĝi | ankaŭ „rekte ekstari” kaj „moviĝi supren” |
| *duŝi sin*, *duŝiĝi* | DU-ŝi sin, du-ŜI-ĝi | lavi sin per duŝo; ambaŭ en ReVo |
| *bani sin*, *baniĝi* | BA-ni sin, ba-NI-ĝi | meti sin en akvon, precipe por lavi sin; ambaŭ en ReVo |
| *lavi sin* | LA-vi sin | purigi sian korpon per akvo; *Mi lavas min.* |
| *lavi al si la manojn* | LA-vi al si la MA-nojn | ankaŭ *lavi siajn manojn* |
| *lavi la vizaĝon* | LA-vi la vi-ZA-ĝon | ReVo citas *li lavis sian vizaĝon* |
| *razi sin* | RA-zi sin | *razi*: fortranĉi harojn tutproksime al la haŭto |
| *kombi sin*, *kombi la harojn* | KOM-bi sin, KOM-bi la HA-rojn | ReVo: *sin kombi* |
| *brosi la dentojn* | BRO-si la DEN-tojn | *dentobroso* aŭ *dentbroso* estas broso por la dentoj |
| *vestiĝi*, *vesti sin* | ves-TI-ĝi, VES-ti sin | surmeti al si vestojn; vidu la noton sube |
| *matenmanĝi* | ma-ten-MAN-ĝi | manĝi baldaŭ post la nokta dormo; substantivo: *matenmanĝo* |

**Veki aŭ vekiĝi?** *Veki* vekas alian personon, *vekiĝi* estas tio, kio okazas al vi: *La vekhorloĝo vekas min, kaj mi vekiĝas.* Nuda *Mi vekis je la sesa* estas erara, se vi volas diri, ke vi mem vekiĝis; vidu [-ig- kaj -iĝ-](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/ig-kaj-i%C4%9D/).

**Duŝi sin aŭ duŝiĝi?** ReVo donas ambaŭ en unu artikolo, „duŝiĝi, sin duŝi”, kiel „sin lavi per duŝo”. Ĝi ne preferas unu el ili, kaj PMEG ilin ne mencias, do uzu kiun vi volas. Same estas pri *bani sin* kaj *baniĝi*.

**Vestiĝi** estas la regula *-iĝ-*-formo de *vesti* (ESPDIC ĝin listigas). Ne serĉu ĝin en ReVo: la tie troviĝanta artikolo *vestiĝo* priskribas alian vorton kun la senco „stumpa restaĵo de io ruiniĝinta”. Pli da vestovortoj estas en la paĝo [vestoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/vestoj/).

## Dum la tago

| Esprimo | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *iri al la laboro*, *iri al la laborejo* | I-ri al la la-BO-ro, I-ri al la la-bo-RE-jo | *laborejo* estas loko, kie oni laboras |
| *iri al la lernejo* | I-ri al la ler-NE-jo | *lerni* + *-ej-*: loko destinata por lerni (ReVo) |
| *ekiri* | e-KI-ri | komenci iri; *Mi ekiras je la oka.* |
| *veturi per buso* | ve-TU-ri per BU-so | *veturi*: iri transportate, ne paŝante; aŭ *bicikli*, veturi per biciklo |
| *labori* | la-BO-ri | peni por fari aĵon aŭ plenumi taskon; ReVo: *ntr* |
| *lerni* | LER-ni | akiri novajn sciojn aŭ kapablojn |
| *studi* | STU-di | pri fako: *studi fizikon* (ReVo) |
| *paŭzi* | PAŬ-zi | halti momente dum agado; substantivo: *paŭzo* |
| *tagmanĝi* | tag-MAN-ĝi | manĝi ĉirkaŭ la tagmezo; substantivo: *tagmanĝo* |
| *aĉeti* | a-ĈE-ti | akiri per mono; *Mi aĉetas panon.* |
| *kuiri* | ku-I-ri | prepari nutraĵon per varmego; pli en [kuirado](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/kuirado-kaj-kuirejo/) |
| *purigi* | pu-RI-gi | fari ion pura; el *pura* |
| *lavi la vazaron* | LA-vi la va-ZA-ron | ReVo: *vazaro* estas ĉiuj vazoj, precipe por manĝo; *lavi la telerojn* temas nur pri teleroj |
| *lavi vestojn* | LA-vi VES-tojn | ReVo: *lavotaĵo* estas malpuraj vestoj ktp., lavotaj |
| *telefoni* | te-le-FO-ni | paroli per telefono; *telefoni al iu* |

*Tagmanĝi* kaj la aliaj manĝo-verboj estas markitaj *tr* en ReVo, do la manĝaĵo povas esti objekto: *Mi tagmanĝis supon.* Ĉambrojn, meblojn kaj aparatojn vi trovos en la paĝo [domo kaj hejmo](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/domo-kaj-hejmo/).

## Vespero kaj nokto

| Esprimo | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *reveni hejmen* | re-VE-ni HEJ-men | *reveni*: denove veni tien, de kie oni foriris; *hejmen* signifas direkton al la hejmo |
| *vespermanĝi* | ves-per-MAN-ĝi | manĝi en la vespero; substantivo: *vespermanĝo* |
| *rigardi televidon*, *spekti televidon*, *televidi* | ri-GAR-di te-le-VI-don, SPEK-ti te-le-VI-don, te-le-VI-di | ReVo: *televidi* = *spekti televidon* |
| *legi* | LE-gi | sekvi skribitan tekston per la okuloj; *legi libron* |
| *ripozi* | ri-PO-zi | resti nelaborante por refreŝigi la fortojn; ReVo: *ntr* |
| *senvestiĝi* | sen-ves-TI-ĝi | seniĝi je vestoj; la kontraŭo de *vestiĝi* |
| *enlitiĝi* | en-li-TI-ĝi | iri en liton; *en lito* + *-iĝi* |
| *kuŝiĝi* | ku-ŜI-ĝi | meti sin en kuŝan pozicion; ne nepre en lito |
| *dormi* | DOR-mi | esti en dorma stato |
| *ekdormi*, *endormiĝi* | ek-DOR-mi, en-dor-MI-ĝi | komenci dormi; transiri en dorman staton; vidu sube |

Tri verboj kovras la dormon, kaj kelkaj pliaj plenigas la interspacojn.

| Verbo | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *dormi* | esti en dorma stato | *La infanoj jam dormas.* |
| *ekdormi* | komenci dormi, ofte subite | *Mi legis kaj baldaŭ ekdormis.* |
| *endormiĝi* | transiri en dorman staton | *Mi tuj endormiĝis.* |
| *dormeti* | dormi mallonge kaj malintense | *Post la tagmanĝo li dormetis.* |
| *maldormi* | esti maldorma, ne dormi | *Mi maldormis la tutan nokton.* |

Laŭ PMEG, *ekdormi* signifas komenci dormi, endormiĝi; la prefikso *ek-* aldonas subitan komencon ([prefiksoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/)). ReVo difinas *endormiĝi* kiel transiron en dorman staton, do la du vortoj estas tre proksimaj. *Enlitiĝi* signifas nur iri en liton. Por bondeziro antaŭ dormo vidu [salutojn](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/salutoj/).

## Kiom ofte kaj kiam

| Esprimo | Prononco | Noto |
|---|---|---|
| *ĉiutage* | ĉi-u-TA-ge | en ĉiu tago |
| *ĉiumatene* | ĉi-u-ma-TE-ne | en ĉiu mateno; *ĉiuvespere* en ĉiu vespero |
| *ĉiam* | ĈI-am | en ĉiu tempo |
| *kutime* | ku-TI-me | laŭ kutimo; el *kutima* |
| *ofte*, *malofte* | OF-te, mal-OF-te | multe da fojoj; malmulte da fojoj |
| *iafoje*, *kelkfoje*, *fojfoje* | i-a-FO-je, kelk-FO-je, foj-FO-je | de tempo al tempo; sola *foje* estas ambigua en ReVo |
| *neniam* | ne-NI-am | en neniu tempo; sen aldona *ne* |
| *je la sepa* | je la SE-pa | *je* antaŭ horoj |
| *unue*, *poste*, *fine* | u-NU-e, POS-te, FI-ne | por ordigi rakonton |

Ekzemploj: *Mi ĉiam matenmanĝas je la sepa.* *Li kutime legas vespere.* *Ŝi neniam laboras dimanĉe.* Por horloĝo, datoj kaj pliaj vortoj pri ofteco vidu [horojn kaj datojn](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/horoj-kaj-datoj/).

## Sin kaj -iĝ-: agi al si mem

Esperanto havas du rimedojn por „mi faras tion al mi mem”. La unua estas la refleksiva pronomo *sin*, kiu anstataŭas la subjekton, kiam la subjekto estas *li*, *ŝi*, *ĝi*, *ili* aŭ nomo. Por *mi*, *ni* kaj *vi* oni ripetas la saman pronomon ([pronomoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/pronomoj/)).

| Frazo | Kiun tuŝas la ago |
|---|---|
| *Mi lavas min.* | min mem, la subjekton |
| *Li lavas sin.* | lin mem, la subjekton |
| *Li lavas lin.* | alian viron, ne la subjekton |
| *Ili vestas sin.* | ilin mem, la subjekton |

*Sin* neniam estas subjekto: *Si lavas* estas erara (PMEG). Kun korpoparto PMEG traktas *Mi lavas al mi la manojn* kaj *Mi lavas miajn manojn* kiel egalajn; *al mi* diras, kies manoj ili estas.

La dua rimedo estas la sufikso *-iĝ-*, kiu faras verbon sen objekto ([-ig- kaj -iĝ-](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/ig-kaj-i%C4%9D/)). Ĝi faras *vekiĝi* el *veki*, *vestiĝi* el *vesti* kaj *duŝiĝi* el *duŝi*. El lokesprimo ĝi faras *ellitiĝi* („el lito”) kaj *enlitiĝi* („en liton”) (PMEG). Por lavado kaj vestado la du manieroj estas proksimaj laŭ senco; PMEG rimarkigas, ke *-iĝ-*-verbo prezentas la agon kvazaŭ okazantan pli-malpli mem. Posedaj pronomoj sekvas la saman regulon: *sia* signifas la propran de la subjekto (*Li lavas sian vizaĝon.*), *lia* tiun de alia persono.

## Refleksivaj verboj en via lingvo kaj en Esperanto

En multaj lingvoj la matenaj verboj estas refleksivaj, sed ne ĉiam samloke kiel en Esperanto:

| Esperanto | Franca | Hispana | Germana | Pola | Rusa |
|---|---|---|---|---|---|
| *vekiĝi* | *se réveiller* | *despertarse* | *aufwachen* | *budzić się* | *просыпаться* |
| *leviĝi*, *ellitiĝi* | *se lever* | *levantarse* | *aufstehen* | *wstawać* | *вставать* |
| *lavi sin* | *se laver* | *lavarse* | *sich waschen* | *myć się* | *мыться* |
| *razi sin* | *se raser* | *afeitarse* | *sich rasieren* | *golić się* | *бриться* |
| *vestiĝi* | *s'habiller* | *vestirse* | *sich anziehen* | *ubierać się* | *одеваться* |
| *enlitiĝi* | *se coucher* | *acostarse* | *ins Bett gehen* | *kłaść się spać* | *ложиться спать* |

- **La lingvoj ne kongruas.** La germana *aufwachen* kaj *aufstehen*, la pola *wstawać* kaj la rusa *вставать* ne estas refleksivaj, sed la franca *se réveiller*, *se lever*, la hispana *despertarse*, *levantarse* kaj la pola *budzić się* estas. Ne tradukvorte: elektu la Esperantan verbon laŭ la senco, ekzemple *vekiĝi*, *leviĝi* aŭ *ellitiĝi*.
- **Unu refleksiva vorto por ĉiuj personoj.** La pola *się* kaj la rusa *-ся* ne ŝanĝiĝas laŭ persono (*myję się*, *myje się*; *я моюсь*, *он моется*). Esperanto distingas: *Mi lavas min*, *vi lavas vin*, sed *li lavas sin*.
- **Kies manoj?** La franca *se laver les mains*, la hispana *lavarse las manos* kaj la germana *sich die Hände waschen* montras la posedanton per la refleksiva pronomo. En Esperanto uzu *lavi al si la manojn* aŭ *lavi siajn manojn*.
- **Anglalingvanoj:** la angla ofte forlasas la pronomon (*I wash*, *I shave*, *I get dressed*), sed en Esperanto la pronomo plejofte restas: *Mi lavas min*, *Mi razas min*, *Mi vestiĝas*.

## Tago rakontita en prezenco, preterito kaj estonteco

Verboj ne ŝanĝiĝas laŭ persono: *mi, li, ili lavas*. La prezenco finiĝas per *-as*; la preterito anstataŭigas ĝin per *-is*, la estonteco per *-os* ([verboj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/verboj/)). Ĉio alia restas sama.

| Prezenco (*-as*) | Preterito (*-is*) | Estonteco (*-os*) |
|---|---|---|
| *Mi vekiĝas je la sesa kaj duono.* | *Mi vekiĝis je la sesa kaj duono.* | *Mi vekiĝos je la sesa kaj duono.* |
| *Mi ellitiĝas kaj duŝas min.* | *Mi ellitiĝis kaj duŝis min.* | *Mi ellitiĝos kaj duŝos min.* |
| *Mi brosas la dentojn kaj vestas min.* | *Mi brosis la dentojn kaj vestis min.* | *Mi brosos la dentojn kaj vestos min.* |
| *Je la sepa mi matenmanĝas: mi manĝas panon kaj trinkas kafon.* | *Je la sepa mi matenmanĝis: mi manĝis panon kaj trinkis kafon.* | *Je la sepa mi matenmanĝos: mi manĝos panon kaj trinkos kafon.* |
| *Je la oka mi veturas per buso al la laborejo.* | *Je la oka mi veturis per buso al la laborejo.* | *Je la oka mi veturos per buso al la laborejo.* |
| *Tagmeze mi tagmanĝas kun miaj kolegoj.* | *Tagmeze mi tagmanĝis kun miaj kolegoj.* | *Tagmeze mi tagmanĝos kun miaj kolegoj.* |
| *Vespere mi revenas hejmen kaj kuiras vespermanĝon.* | *Vespere mi revenis hejmen kaj kuiris vespermanĝon.* | *Vespere mi revenos hejmen kaj kuiros vespermanĝon.* |
| *Poste mi legas libron aŭ rigardas televidon.* | *Poste mi legis libron aŭ rigardis televidon.* | *Poste mi legos libron aŭ rigardos televidon.* |
| *Je la deka mi enlitiĝas kaj baldaŭ endormiĝas.* | *Je la deka mi enlitiĝis kaj baldaŭ endormiĝis.* | *Je la deka mi enlitiĝos kaj baldaŭ endormiĝos.* |

Por morgaŭ uzu *-os*: *Morgaŭ mi vekiĝos je la sesa.* Vortojn pri la korpo, la duŝo kaj la dentobroso vi trovos en la paĝo [korpo kaj sano](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/korpo-kaj-sano/).

## Oftaj demandoj

### Kiel oni diras en Esperanto, ke oni vekiĝas je la sepa?
*Mi vekiĝas je la sepa.* Uzu *vekiĝi*, ne *veki*, ĉar vi ne vekas iun alian. Kun vekhorloĝo: *La vekhorloĝo vekas min je la sepa.*

### Kiel oni diras en Esperanto, ke oni duŝas sin?
*Duŝi sin* aŭ *duŝiĝi*; ReVo listigas ambaŭ kaj neniun preferas. *Mi duŝas min ĉiumatene.*

### Kio estas la diferenco inter ellitiĝi kaj leviĝi?
*Ellitiĝi* estas specifa: vi forlasas la liton (ReVo). *Leviĝi* estas pli larĝa: ĝi signifas ankaŭ altiĝi (*La suno leviĝas.*) kaj stariĝi de seĝo, kaj estas ofta por la mateno.

### Kio estas la diferenco inter dormi, ekdormi kaj endormiĝi?
*Dormi* estas esti dormanta. *Ekdormi* kaj *endormiĝi* ambaŭ signifas fali en dormon; *ek-* emfazas la subitan komencon. *Enlitiĝi* estas nur iri en liton.

## Fontoj

- ReVo: [veki, vekiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vek.html), [lito, ellitiĝi, enlitiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lit.html), [levi, leviĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lev.html), [duŝi, duŝiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/dusx.html), [bani, baniĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/ban.html), [lavi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lav.html), [razi](https://reta-vortaro.de/revo/art/raz.html), [kombi](https://reta-vortaro.de/revo/art/komb.html), [brosi, dentobroso](https://reta-vortaro.de/revo/art/bros.html), [vesti, senvestiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vest.html), [vestiĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vestigx.html)
- ReVo: [manĝi, matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/mangx.html), [dormi, endormiĝi, dormeti, maldormi](https://reta-vortaro.de/revo/art/dorm.html), [spekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/spekt.html), [televidi](https://reta-vortaro.de/revo/art/televid.html), [labori](https://reta-vortaro.de/revo/art/labor.html), [aĉeti](https://reta-vortaro.de/revo/art/acxet.html), [kuiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuir.html), [purigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pur.html), [vazaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/vaz.html), [kuŝiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kusx.html), [vekhorloĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/horlog.html), [kutimi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kutim.html), [ofte](https://reta-vortaro.de/revo/art/oft.html), [foje](https://reta-vortaro.de/revo/art/foj.html), [neniam](https://reta-vortaro.de/revo/art/neniam.html)
- PMEG: [IĜ (ellitiĝi, enlitiĝi, senvestiĝi)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html), [EK (ekdormi)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ek.html), [Si en simplaj frazoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/si/simplaj_frazoj.html), [Verboj kun al-komplemento (lavi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/al.html), [Mallongigitaj frazoj (Mi vekiĝis je la sepa horo…)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html), [E-vortoj: bazaj reguloj (matene)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [ESPDIC](https://www.denisowski.org/Esperanto/ESPDIC/espdic_readme.html): vestiĝi, duŝi sin, ĉiumatene, ĉiutage, kutime