# Adverboj en Esperanto: -e, direkto per -en, vortetoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/adverboj/
Language: eo
Updated: 2026-10-28

> Esperantaj adverboj finiĝas per -e: rapide, hejme. Per -n ili montras direkton (hejmen). Kaj tabelo de la bazaj adverboj: jam, nun, tre, tro.

Plej multajn Esperantajn adverbojn oni faras per la finaĵo **-e**: *rapida* → *rapide* (regulo 7 de la Fundamento). PMEG nomas ilin E-vortoj. Se oni aldonas *-n* al loka adverbo, ĝi montras direkton: *hejme* → *hejmen*. Fermita aro de ĉirkaŭ tridek mallongaj vortoj – *ankaŭ, jam, nun, tre, tro* kaj aliaj – funkcias kiel adverboj sen ia finaĵo.

## Adverboj per -e

La finaĵo *-e* taŭgas por ĉiuspecaj radikoj, ne nur por adjektivaj. Ofte E-vorto egalas al tuta prepozicia esprimo:

| Radiko | Alia formo | Adverbo per -e | Signifo |
|---|---|---|---|
| *rapid-* | *rapida* | *rapide* | kun rapideco |
| *bon-* | *bona* | *bone* | en bona maniero |
| *hejm-* | *hejmo* | *hejme* | en la hejmo |
| *maten-* | *mateno* | *matene* | en la mateno |
| *vintr-* | *vintro* | *vintre* | en la vintro, dum vintro |
| *ekzempl-* | *ekzemplo* | *ekzemple* | kiel ekzemplo |
| *unu* | *unua* | *unue* | en la unua loko |
| *antaŭ* | prepozicio | *antaŭe* | pli frue |
| *post* | prepozicio | *poste* | pli malfrue |
| *kun* | prepozicio | *kune* | unu kun la alia |
| *kompreni* + *-ebl-* | *komprenebla* | *kompreneble* | memkompreneble, certe |

Adverbo povas priskribi verbon, adjektivon, alian adverbon aŭ la tutan frazon (PMEG):

- *La policano kuras rapide.*
- *Ŝi sidas hejme.*
- *Ĝi estas sufiĉe granda.*
- *Kompreneble mi iros.*

### Adverboj en frazoj sen subjekto

Kiam frazo ne havas subjekton, aŭ kiam ĝia subjekto estas infinitivo aŭ *ke*-propozicio, Esperanto uzas la adverbon, ne la adjektivon (PMEG). Ĉi tie multaj lingvoj uzas formalan subjekton („it”, „es”, „il”), sed Esperanto ne.

- *Estas mallume.*
- *Estas varme hodiaŭ.*
- *Estas bone, ke vi venas.*
- *Kritiki estas facile.*

Same: *Lerni lingvojn estas utile*, ne *utila*.

### Komparado

Adverboj komparas same kiel [adjektivoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/substantivoj-kaj-adjektivoj/): *pli rapide*, *plej rapide*, *malpli rapide*. *Li kuras pli rapide ol mi.* Egalecon esprimas *tiel … kiel*: *tiel rapide kiel vi*.

## Direkto per -en

Regulo 13 de la Fundamento: loka adverbo ricevas *-n* por montri movon al loko. Ĝi estas la sama *-n* kiel en la [akuzativo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

Mi restas hejme. | Mi ne moviĝas: mi estas en la hejmo.
Mi iras hejmen. | Mi moviĝas al la hejmo.

| Kie? | Kien? |
|---|---|
| *hejme* | *hejmen* |
| *supre* | *supren* |
| *malsupre* | *malsupren* |
| *antaŭe* | *antaŭen* |
| *dekstre* | *dekstren* |
| *ekstere* | *eksteren* |
| *tie* | *tien* |
| *kie* | *kien* |

- *Mi iras hejmen.*
- *Rigardu supren!*
- *Kien vi iras?*

*Tie, kie* kaj la aliaj lokaj vortoj je *-e* apartenas al la [tabelvortoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/), kune kun tempaj vortoj kiel *tiam* kaj *kiam*.

## Bazaj adverboj sen finaĵo

Ĉi tiuj mallongaj vortoj estas oficialaj kaj ne havas finaĵon. PMEG nomas ilin E-vortecaj vortetoj kaj grupigas ilin laŭ signifo; la listo sube montras la oftajn.

| Vorto | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *ankoraŭ* | daŭre ĝis nun; krome | *Li ankoraŭ dormas.* |
| *baldaŭ* | post mallonga tempo | *Ĝis baldaŭ!* |
| *hieraŭ* | en la tago antaŭ hodiaŭ | *Hieraŭ pluvis.* |
| *hodiaŭ* | en la nuna tago | *Hodiaŭ estas lundo.* |
| *morgaŭ* | en la tago post hodiaŭ | *Ĝis morgaŭ!* |
| *jam* | pli frue ol atendite | *Mi jam manĝis.* |
| *ĵus* | antaŭ tre mallonga tempo | *Li ĵus venis.* |
| *nun* | en ĉi tiu momento | *Kie vi estas nun?* |
| *plu* | pluen, daŭrigante | *Mi ne plu fumas.* |
| *tuj* | sen ia prokrasto | *Venu tuj!* |
| *for* | malproksimen, en malproksimo | *Iru for!* |
| *tre* | en alta grado | *tre bona* |
| *tro* | pli ol necese | *tro varma* |
| *pli* | en pli granda grado | *pli granda* |
| *plej* | en la plej granda grado | *la plej bona* |
| *preskaŭ* | ne tute, sed proksime | *preskaŭ ĉiuj* |
| *apenaŭ* | preskaŭ ne | *apenaŭ videbla* |
| *almenaŭ* | ne malpli ol | *almenaŭ unu* |
| *nur* | ne pli ol; neniu alia | *nur unu* |
| *eĉ* | emfazas ion neatenditan | *eĉ infano* |
| *ankaŭ* | same, aldone | *Ankaŭ mi.* |
| *ja* | emfazo, certigo | *Mi ja diris tion!* |
| *jen* | montras ion ĉeestantan | *Jen la libro.* |
| *do* | sekve; instigo | *Venu do!* |
| *tamen* | malgraŭ tio | *Tamen mi iros.* |
| *kvazaŭ* | kiel se | *kvazaŭ infano* |
| *mem* | emfazas la koncernan personon aŭ aferon | *mi mem* |
| *ju … des* | proporcia komparo | *ju pli, des pli bone* |
| *ne, jes* | neado; jesado | *Mi ne scias.* |

Multaj el ili ricevas ankaŭ finaĵojn: *hodiaŭa*, *nuna*, *tuja*, *baldaŭa*. *Ne* kaj *jes* estas pritraktataj ĉe [demandoj kaj neado](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/demandoj-kaj-neado/).

### La pozicio gravas

Vortoj kiel *nur, eĉ, ankaŭ* kaj *tre* normale staras tuj antaŭ la vorto, al kiu ili rilatas (PMEG). Alia loko povas ŝanĝi la sencon:

- *Nur mi vidis lin.* – neniu alia vidis lin.
- *Mi vidis nur lin.* – mi vidis neniun alian.

## Ekzemplaj frazoj

- *Ŝi kantas bele.*
- *Li respondis tute ĝuste.*
- *Matene mi trinkas teon.*
- *Ni vojaĝis buse al Krakovo.*
- *Estas malvarme ekstere.*
- *Ni iru eksteren!*
- *Li ofte forgesas sian telefonon.*
- *Mi preskaŭ falis.*
- *Ŝi parolas Esperanton pli flue ol mi.*

## Oftaj demandoj

### Kiel oni formas adverbojn en Esperanto?
Oni aldonas *-e* al radiko: *rapida* → *rapide*, *mateno* → *matene*. Mallonga listo de bazaj adverboj, ekzemple *jam* kaj *tre*, ne havas finaĵon.

### Kial oni diras „Estas varme” kaj ne „Estas varma”?
En frazo sen vera subjekto Esperanto uzas la adverbon. *Varma* bezonas substantivon, kiun ĝi priskribu: *La teo estas varma*.

### Kio estas la diferenco inter hejme kaj hejmen?
*Hejme* montras lokon, *hejmen* direkton. *Mi estas hejme*, sed *Mi iras hejmen*.

### Kiel diri, ke io ankoraŭ ne okazis aŭ ne plu okazas?
Per *ankoraŭ ne* kaj *ne plu*: *Li ankoraŭ ne venis*; *Mi ne plu fumas*.

### Ĉu bazaj adverboj kiel hodiaŭ povas ricevi finaĵojn?
Jes. *Hodiaŭa*, *nuna* kaj *tuja* estas normalaj adjektivoj.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – angla gramatiko (reguloj 7 kaj 13)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG – E-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/index.html)
- [PMEG – Uzado de E-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/uzo.html)
- [PMEG – E-vortecaj vortetoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/index.html)
- [PMEG – Tempaj vortetoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/tempaj/index.html)
- [PMEG – Ankaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/ankau.html)
- [PMEG – N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [lernu – Adverboj](https://lernu.net/gramatiko/adverboj)