# Demandoj kaj neado en Esperanto: ĉu, ki-vortoj, ne

Source: https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/demandoj-kaj-neado/
Language: eo
Updated: 2026-10-28

> Jes-ne-demandoj per ĉu, aliaj demandoj per ki-vortoj (kio, kie, kiam). Neado per ne aŭ neni-vorto; du neaj vortoj nuligas unu la alian.

Esperanto faras el aserto jes-ne-demandon, metante **ĉu** en la komencon: *Vi parolas Esperanton* → *Ĉu vi parolas Esperanton?* Aliaj demandoj komenciĝas per **ki-vorto**, ekz. *kio* aŭ *kie*. Por nei oni metas **ne** antaŭ la neatan vorton aŭ uzas **neni-vorton**. Unu nea vorto en propozicio sufiĉas (regulo 12 el la [16 reguloj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/16-reguloj/)).

## Jes-ne-demandoj per ĉu

*Ĉu* normale staras en la komenco de la demando (PMEG). La resto de la frazo ne ŝanĝiĝas: neniu helpverbo, kaj la verbo ne moviĝas.

- *Ĉu vi komprenas min?*
- *Ĉu vi estas kanadano?*
- *Ĉu vi volas kafon aŭ teon?*

*Ĉu* povas veni ankaŭ ĉe la fino, post komo: *Vi estas usonano, ĉu?* Por peti konfirmon aldonu *ĉu ne?*: *Vi restos hejme, ĉu ne?* (PMEG).

En nerektaj demandoj *ĉu* enkondukas la subpropozicion: *Mi ne scias, ĉu li venos.*

### Ĉu, ne se

Ofta eraro estas uzi *se* en nerekta demando, laŭ la modelo de la angla „if” aŭ la franca „si”. En Esperanto *ĉu* montras demandon kaj *se* kondiĉon (PMEG):

- Erare: *Mi demandis, se li venos.*
- Ĝuste: *Mi demandis, ĉu li venos.*
- Kondiĉo: *Se li venos, ni manĝos kune.*

## Demandoj per ki-vortoj

Demandoj pri detaloj komenciĝas per ki-vorto el la tabelo de [tabelvortoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/).

| Vorto | Demandas pri | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *kio* | afero | *Kio estas tio?* |
| *kiu* | persono, elekto | *Kiu vi estas?* |
| *kia* | eco, speco | *Kia estas la vetero?* |
| *kie* | loko | *Kie vi loĝas?* |
| *kien* | direkto | *Kien vi iras?* |
| *kiam* | tempo | *Kiam vi venos?* |
| *kial* | kaŭzo | *Kial vi ridas?* |
| *kiel* | maniero | *Kiel vi fartas?* |
| *kiom* | kvanto | *Kiom ĝi kostas?* |
| *kies* | posedanto | *Kies libro estas tio?* |
| *kioma* | loko en vico | *Kioma horo estas?* (vidu [numeralojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/numeraloj/)) |

Kiam la demanda vorto estas objekto, ĝi ricevas la [akuzativan](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/) *-n*: *Kion vi volas?*; *Kiun vi vidis?*

Ki-vortoj kutime staras en la komenco, sed aliaj ordoj estas permesataj por emfazo (vidu [vortordon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortordo/)). La samaj vortoj enkondukas ankaŭ rilatajn subpropoziciojn: *la viro, kiu venis*.

Demandon eblas fari ankaŭ nur per intonacio, sen *ĉu* (PMEG). Skribe *ĉu* faras la demandon klara.

## Neado per ne

*Ne* staras tuj antaŭ la vorto, kiun ĝi neas (PMEG). Antaŭ la verbo ĝi neas la tutan frazon:

- *Mi ne dormas.* – la tuta aserto estas neata.
- *Ne mi faris tion.* – iu alia faris ĝin.
- *Ni faris la kontrakton ne skribe, sed parole.* – nur la maniero estas neata.

*Nek … nek* signifas, ke ambaŭ ebloj estas neataj: *Mi volas nek kafon, nek teon.* Post nea vorto *nek* aldonas plian neatan eron: *Mi ne renkontis lin, nek lian fraton.*

## Neni-vortoj

La neni-vico de la tabelvortoj donas vortojn, kiuj neas per si mem, kie ajn ili staras.

| Vorto | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *neniu* | neniu persono; neniu el | *Neniu venis.* |
| *nenio* | neniu afero | *Mi vidis nenion.* |
| *nenie* | en neniu loko | *Ĝi estas nenie.* |
| *neniam* | en neniu tempo | *Mi neniam fumis.* |
| *neniel* | en neniu maniero | *Mi neniel povas helpi.* |
| *nenial* | pro neniu kaŭzo | *Li nenial koleris.* |
| *nenia* | de neniu speco | *Mi havas nenian ideon.* |
| *nenies* | de neniu persono | *Ĝi estas nenies.* |
| *neniom* | eĉ ne iom | *Restas neniom.* |

## Neniu duobla neado

Regulo 12 de la Fundamento: se en propozicio estas unu nea vorto, dua ne estas permesata. Do *Mi vidis neniun*, sen *ne* antaŭ la verbo.

Du neaj vortoj nuligas unu la alian. *Mi ne amas neniun* signifas „ne estas vere, ke mi amas neniun” – do mi ja amas iun (PMEG). Pri tio ofte eraras parolantoj de la hispana, pola, rusa kaj aliaj lingvoj, kie duobla neado estas normala.

Ripeto de la sama nea vorto nur emfazas: *Neniam, neniam, neniam li revenos* (PMEG).

## Respondi per jes kaj ne

*Jes* jesas, *ne* neas. Ili faras ankaŭ mallongajn respondojn: *Ĉu vi komprenas? – Jes, mi komprenas. / Ne, mi ne komprenas.*

Ĉe neaj demandoj necesas singardo. Pri *Ĉu vi ne volas kafon?* PMEG priskribas du sistemojn uzatajn en praktiko:

| Respondo | „Okcidenta” sistemo | „Orienta” sistemo |
|---|---|---|
| *Jes!* | Jes, mi ja volas kafon. | Ĝuste, mi ne volas. |
| *Ne!* | Ne, mi ne volas. | Malĝuste, mi ja volas kafon. |

Ambaŭ troviĝas en praktiko. La plej sekura respondo estas plena frazo: *Jes, mi volas* aŭ *Ne, mi ne volas*. Por pliaj ĉiutagaj esprimoj vidu [bazajn frazojn](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/bazaj/).

## Ekzemplaj frazoj

- *Ĉu vi jam manĝis?*
- *Ĉu ni iru al la kinejo aŭ restu hejme?*
- *Kun kiu vi parolis?*
- *Pri kio vi pensas?*
- *Kiom da gefratoj vi havas?*
- *Kial vi ne venis hieraŭ?*
- *Mi neniam estis en Japanio.*
- *Neniu el ni scias la respondon.*
- *Mi tute ne scias, kie li estas.*

## Oftaj demandoj

### Kiel oni diras jes kaj ne en Esperanto?
Per *jes* kaj *ne*. *Ne* ankaŭ neas verbojn kaj aliajn vortojn: *Ne, mi ne scias.*

### Ĉu la vortordo ŝanĝiĝas en Esperantaj demandoj?
Ne. Metu *ĉu* antaŭ aserton por jes-ne-demando, aŭ komencu per ki-vorto. Helpverbo ne necesas.

### Ĉu duobla neado estas permesata en Esperanto?
Ne. Unu nea vorto en propozicio sufiĉas, kaj du neaj vortoj nuligas unu la alian: *Mi ne vidis neniun* signifas, ke mi ja vidis iun.

### Kiel respondi al nea demando en Esperanto?
Parolantoj uzas du malsamajn sistemojn por *jes* kaj *ne*, do plena frazo estas la plej klara: *Jes, mi volas.*

### Kio estas la diferenco inter ĉu kaj kiu?
*Ĉu* demandas, ĉu io estas vera, kaj atendas *jes* aŭ *ne*. *Kiu* demandas pri persono aŭ elekto: *Kiu venis?*

### Ĉu oni diru „Mi ne scias, se” aŭ „Mi ne scias, ĉu”?
*Mi ne scias, ĉu…* En nerekta demando ĉiam staras *ĉu*; *se* esprimas nur kondiĉon.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – angla gramatiko (regulo 12)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG – Demandoj kaj respondoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/index.html)
- [PMEG – Ĉu-demandoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/chu.html)
- [PMEG – Respondvortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/respondvortoj.html)
- [PMEG – Demandaj subfrazoj (ĉu kaj se)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/demandaj.html)
- [PMEG – Neado](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- [PMEG – Vortordo (loko de ne)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/vortordo/index.html)
- [Esperanta gramatiko](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanta_gramatiko) – Vikipedio