# Konjunkcioj en Esperanto: kaj, sed, aŭ, ke, se, ĉar kaj pli

Source: https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/konjunkcioj/
Language: eo
Updated: 2026-10-28

> Esperanto havas 16 konjunkciojn, 14 el ili el la Fundamento de 1905. Plena tabelo kun ekzemploj, ke kontraŭ ĉu, ĉar kontraŭ pro tio ke, oftaj eraroj.

Esperanto havas **16 konjunkciojn** laŭ la listoj de PMEG: ses **kunligajn**, kiuj ligas samrangajn partojn (*kaj, aŭ, sed, nek, plus, minus*), kaj dek, kiuj enkondukas **subfrazon** (*ke, ĉu, se, ĉar, kvankam, dum, ĝis, kvazaŭ, apenaŭ, ol*). Dek kvar el ili troviĝas en la *Fundamento de Esperanto* (1905); *plus* kaj *minus* aldoniĝis en 1974. Konjunkcioj neniam ŝanĝas sian formon kaj staras tuj antaŭ tio, kion ili ligas aŭ enkondukas.

## Ĉiuj konjunkcioj de Esperanto

| Vorto | Signifo | Speco | Statuso | Ekzemplo |
|---|---|---|---|---|
| *kaj* | aldono | kunliga | Fundamento | *pano kaj butero* |
| *aŭ* | alternativo | kunliga | Fundamento | *teo aŭ kafo* |
| *sed* | kontrasto | kunliga | Fundamento | *malgranda, sed forta* |
| *nek* | „kaj ne” | kunliga | Fundamento | *nek mi, nek vi* |
| *plus* | adicio | kunliga | 8OA (1974) | *du plus tri* |
| *minus* | subtraho | kunliga | 8OA (1974) | *kvin minus du* |
| *ke* | nur markas la komencon de subfrazo | subfraza | Fundamento | *Mi scias, ke vi venos.* |
| *ĉu* | jes-ne-demando en subfrazo | subfraza | Fundamento | *Mi ne scias, ĉu li venos.* |
| *se* | kondiĉo | subfraza | Fundamento | *Se pluvos, mi restos.* |
| *ĉar* | kialo | subfraza | Fundamento | *Mi restas, ĉar mi malsanas.* |
| *kvankam* | malsufiĉa kaŭzo, obstaklo | subfraza | Fundamento | *Kvankam li malsanas, li laboras.* |
| *dum* | daŭra samtempeco | subfraza | Fundamento | *Dum mi kuiras, vi legas.* |
| *ĝis* | tempolimo | subfraza | Fundamento | *Atendu, ĝis mi revenos.* |
| *kvazaŭ* | komparo kun imagata afero | subfraza | Fundamento | *Ŝi ridas, kvazaŭ ŝi scius.* |
| *apenaŭ* | tuj post tio, kio estas dirata en la subfrazo | subfraza | Fundamento | *Apenaŭ mi alvenis, ŝi foriris.* |
| *ol* | komparo | subfraza | Fundamento | *pli alta ol mi* |

Statuso: Fundamento = la gramatiko kaj la *Universala Vortaro*, deviga por ĉiuj ekde 1905; 8OA = la Oka Oficiala Aldono de la Akademio de Esperanto (vidu [Akademio de Esperanto](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/akademio-de-esperanto/)). *Dum* kaj *ĝis* estas ankaŭ [prepozicioj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prepozicioj/). *Tamen* kaj *tial* ligas ideojn, sed ili estas [adverboj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/adverboj/) (vidu ankaŭ [tabelvortojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/)); kontraste al *sed* ili povas moviĝi ene de sia frazo.

## Ligado de samrangaj partoj: kaj, aŭ, sed, nek

- ***Kaj*** ligas vortojn, frazpartojn aŭ frazojn de la sama speco, neniam ĉeffrazon kun subfrazo (PMEG). En listo komoj anstataŭas *kaj* krom antaŭ la lasta ero: *supon, salaton kaj fromaĝon*.
- ***Aŭ*** proponas alternativojn, plej ofte „unu aŭ la alia”, foje „unu, la alia aŭ ambaŭ”. PMEG malkonsilas la formon *kaj/aŭ*. Post neado *aŭ* funkcias kiel *nek*: *Li neniam fumas aŭ drinkas.*
- ***Sed*** montras kontraston, kaj post nea parto ĝi donas la veron anstataŭe: *Mi ne trinkas kafon, sed teon.* Ĝi povas komenci frazon: *Sed kio okazis poste?*
- ***Nek*** signifas „kaj ankaŭ ne” kaj sekvas parton, kiu jam havas *ne* aŭ neni-vorton (*neniu, neniam*…): *Mi ne vidis lin, nek ŝin.* Ĝi signifas nur „kaj ankaŭ ne”, neniam „eĉ ne” (tio estas *eĉ ne*, PMEG).
- ***Plus*** kaj ***minus*** plejparte apartenas al aritmetiko. *Plus* povas anstataŭi *kaj* ankaŭ por adicio: *dek eŭrojn plus kvindek cendojn*.

Kvar vortoj aperas ankaŭ en paroj. Duobla *nek* postulas neniun plian *ne* (regulo 12 el la [16 reguloj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/16-reguloj/): unu nea vorto en frazo sufiĉas).

| Paro | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *kaj … kaj* | ambaŭ … kaj | *Kaj Petro kaj Anna laboras.* |
| *aŭ … aŭ* | unu aŭ la alia, nenio alia | *Aŭ vi helpas, aŭ vi foriras.* |
| *nek … nek* | nek la unu, nek la alia | *Nek mi nek vi scias.* |
| *ĉu … ĉu* | ne gravas, kiu el la du | *Ĉu pluvas, ĉu ne, ni iros.* |

## Subfrazaj konjunkcioj

- ***Ke*** nur markas la komencon de subfrazo (PMEG), kiu neniam ricevas *-n*. Post verboj de volo, peto, ordono kaj konsilo la verbo finiĝas per *-u*: *Mi volas, ke vi helpu.* Faktoj uzas la ordinarajn tempojn: *Mi scias, ke vi helpas.*
- **Ki-vortoj** (*kiu, kie, kiam, kiel, kial*…) enkondukas rilatajn subfrazojn kaj nerektajn demandojn: *Mi ne scias, kiam li venos.*
- ***Se*** kun *-as/-is/-os* montras realan eblon, kun *-us* imagatan: *Se mi havas tempon, mi helpos.* / *Se mi havus tempon, mi helpus.*
- ***Kvankam***: kiam ĝia subfrazo staras unue, la ĉeffrazo ofte aldonas *tamen*: *Kvankam mi estas laca, mi tamen laboras.*
- ***Dum*** montras du daŭrajn agojn samtempe; por ĝenerala „kiam” oni uzas *kiam*.
- ***Ĝis*** postulas subfrazon pri momento: *Mi restis, ĝis li ekdormis.*
- ***Kvazaŭ*** komparas kun io imagata, do ĝia verbo estas kutime en la formo *-us*. *Apenaŭ*-subfrazoj staras antaŭ la ĉeffrazo.

## Kombinoj kun ke kaj ol

Nur kvin prepozicioj estas ĝenerale akceptataj rekte antaŭ *ke*: *por, sen, anstataŭ, malgraŭ* kaj *krom* (PMEG). Kun aliaj oni aldonas *tio*: *pri tio, ke*; pri „ĉar” kaj „antaŭ ol” vidu sube.

| Kombino | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *por ke* | „kun la celo, ke” | *Mi skribas klare, por ke ĉiuj komprenu.* |
| *sen ke* | „sen tio, ke” | *Oni ne povas malfermi ĝin, sen ke ĝi rompiĝus.* |
| *anstataŭ ke* | „anstataŭ tio, ke” | *Anstataŭ ke ŝi respondas, ŝi ridas.* |
| *malgraŭ ke* | „malgraŭ tio, ke”; pli forta ol *kvankam* | *Ni iris, malgraŭ ke pluvis.* |
| *krom ke* | „krom tio, ke” | *Ĝi estas bona, krom ke ĝi kostas multe.* |
| *antaŭ ol* | tempe pli frue | *Lavu la manojn, antaŭ ol vi manĝos.* |
| *post kiam* | tempe pli malfrue | *Post kiam ni manĝis, ni promenis.* |
| *eĉ se* | *se* kun emfazo: la kondiĉo ne gravas | *Mi venos, eĉ se pluvos.* |
| *ju … des* | paralela kresko aŭ malkresko | *Ju pli vi legas, des pli vi lernas.* |

Kun la sama subjekto *antaŭ ol* akceptas infinitivon: *antaŭ ol manĝi*. En *ju … des* la vorto *ju* staras en la unua parto kaj *des* en la dua, ambaŭ kun *pli* aŭ *malpli*.

## Ĉar kaj pro tio ke

PMEG difinas *ĉar* kiel „pro tio ke”, do la signifo estas la sama; *tial ke* estas tria ekvivalento. *Ĉar* estas la plej mallonga, kaj *ĉar*-subfrazo povas ankaŭ stari sola por klarigi la antaŭan frazon. Kiam ĝi staras unue, la ĉeffrazo povas komenciĝi per *tial*: *Ĉar pluvis, tial ni restis hejme.* Antaŭ substantivo oni uzas la prepozicion *pro*: *pro la pluvo*. *Tial* signifas „pro tiu kialo”, ne „ĉar”.

## Ke, ĉu kaj se

*Ke* enkondukas aserton: *Mi scias, ke li venos.* *Ĉu* enkondukas jes-ne-demandon ene de frazo: *Mi ne scias, ĉu li venos.* Detalan demandon oni formas per ki-vorto. Vidu [demandojn kaj neadon](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/demandoj-kaj-neado/).

La angla *if* kaj la franca *si* kovras kaj „ĉu” kaj „se”; Esperanto ĉiam distingas ilin. *Li diros, ĉu li venos* signifas, ke li sciigos sian decidon. *Li diros, se li venos* signifas: se li venos, li diros al ni.

En nerekta parolo la verbo konservas la tempon de la originalaj vortoj: *Li diris: „Mi estas laca”* fariĝas *Li diris, ke li estas laca* (PMEG). Vidu [verbojn](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/verboj/).

## Vortordo kaj komoj

Konjunkcio staras tuj antaŭ tio, kion ĝi ligas. Subfrazo povas sekvi la ĉeffrazon, antaŭi ĝin aŭ stari en ĝi: *Mi restas hejme, se pluvas.* = *Se pluvas, mi restas hejme.* Ankaŭ *ke*-subfrazo povas komenci la frazon: *Ke ŝi pravas, mi ne dubas.* Ene de la subfrazo la ordo estas same libera kiel ĉie, sed ki-vorto aŭ *ĉu* venas unue ([vortordo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortordo/)).

Esperanto ne havas devigajn regulojn pri komoj (PMEG). Skribantoj metas ilin, kie troviĝas natura paŭzo, plej ofte antaŭ subfrazo kaj inter kunligitaj ĉeffrazoj: *Ili manĝis, sed ili ne satiĝis.*

## Eraroj de lernantoj

| Eraro | Pli bone | Kial |
|---|---|---|
| *Mi pensas vi pravas.* | *Mi pensas, ke vi pravas.* | Konservu *ke*; PMEG rimarkigas, ke oni preterlasas ĝin nur foje, preskaŭ nur en nerekta parolo. |
| *Li diris, ke li estis laca.* (li diris: „Mi estas laca”) | *Li diris, ke li estas laca.* | Nerekta parolo konservas la originalan verbformon. |
| *Li demandis, se mi venos.* | *Li demandis, ĉu mi venos.* | *Se* esprimas kondiĉon, *ĉu* demandon. |
| *pro ke, antaŭ ke, post ke* | *ĉar; antaŭ ol; post kiam* | Nur kvin prepozicioj estas ĝenerale akceptataj antaŭ *ke*. |
| *Ju pli rapide, ju pli bone.* | *Ju pli rapide, des pli bone.* | La dua parto bezonas *des*. |
| *Kvankam mi estas laca, sed mi laboras.* | *Kvankam mi estas laca, mi tamen laboras.* | Post *kvankam* ne venas *sed*. |
| *Mi restis, ĝis li dormis.* | *Mi restis, ĝis li ekdormis.* | *Ĝis* bezonas momenton, kaj neniam *ne*. |

## Ekzemplaj frazoj

- *Mi trinkas kafon, kaj mia edzino trinkas teon.*
- *Ĉu vi volas teon aŭ kafon?*
- *Li estas juna, sed tre sperta.*
- *Mi havas nek tempon nek monon.*
- *Mi scias, ke vi pravas.*
- *Ŝi demandis, ĉu ni venos.*
- *Se morgaŭ pluvos, ni restos hejme.*
- *Ni ne iris al la plaĝo, ĉar estis malvarme.*
- *Kvankam li estis laca, li daŭre laboris.*
- *Mi skribas al vi, por ke vi sciu, ke ĉio estas en ordo.*

## Oftaj demandoj

### Kiom da konjunkcioj havas Esperanto?
Dek ses laŭ la listoj de PMEG: ses kunligaj kaj dek, kiuj enkondukas subfrazojn. Dek kvar troviĝas en la Fundamento; *plus* kaj *minus* datiĝas de 1974.

### Kio estas la diferenco inter ĉar kaj pro tio ke?
Laŭ la signifo neniu: PMEG difinas *ĉar* kiel „pro tio ke”. *Ĉar* estas pli mallonga, kaj ĝia subfrazo povas ankaŭ stari sola kiel klarigo.

### Kio estas la diferenco inter ke kaj ĉu?
*Ke* enkondukas aserton (*Mi scias, ke li venos*). *Ĉu* enkondukas jes-ne-demandon ene de frazo (*Mi ne scias, ĉu li venos*).

### Ĉu la angla „if” estas *se* aŭ *ĉu* en Esperanto?
Ambaŭ, laŭ la signifo: *se* por kondiĉo, *ĉu* por nerekta jes-ne-demando (angle „whether”). Interŝanĝo ŝanĝas la signifon.

### Ĉu oni metas komon antaŭ ke?
Kutime jes, ĉar komo markas la naturan paŭzon antaŭ subfrazo. PMEG diras, ke ne ekzistas devigaj reguloj pri komoj.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko angla (reguloj 3 kaj 12)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [Fundamento de Esperanto – Universala Vortaro](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [PMEG – Kunligaj vortetoj (kaj, aŭ, sed, plus, minus)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kunligaj_vortetoj/index.html)
- [PMEG – Kombinitaj vortetoj (kaj … kaj, nek … nek, ĉu … ĉu, ju … des)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kombinitaj_vortetoj/index.html)
- [PMEG – Subfrazoj (ke, ĉu, se, ĉar kaj aliaj enkondukiloj)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/index.html)
- [PMEG – ke post prepozicioj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/ke/komplemento.html)
- [PMEG – Ĉar-frazoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/char.html)
- [PMEG – apenaŭ, dum, ĝis, kvankam, kvazaŭ, ol](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/aliaj.html)
- [PMEG – Verbformoj en nerekta parolo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/nerekta_parolo/verboformoj.html)
- [PMEG – Neado (nek)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- [PMEG – Vortordo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/vortordo/index.html) kaj [helpsignoj](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/helposignoj.html)
- [Vikipedio – Oka Oficiala Aldono (plus, minus, 1974)](https://eo.wikipedia.org/wiki/Oka_Oficiala_Aldono_al_la_Universala_Vortaro)