# Esperanta alfabeto kaj prononco: ĉiuj 28 literoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/alfabeto/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Esperanto havas 28 literojn, ĉiu kun unu sono. Ĉiu litero kun nomo, IPA, komparo kun aliaj lingvoj, ekzemplo, la akcentoregulo kaj oftaj eraroj.

La Esperanta alfabeto havas **28 literojn**: 5 vokalojn (a, e, i, o, u) kaj 23 konsonantojn. Ĉiu litero havas unu bazan sonon, ĉiu litero estas prononcata kaj silentaj literoj ne ekzistas. Ses literoj portas supersignon – **ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ** – kaj la literoj q, w, x kaj y ne apartenas al la alfabeto.

## Ĉiuj 28 literoj

La nomoj de la literoj sekvas simplan modelon: vokalo nomiĝas per si mem, konsonanto aldonas *-o* (*bo, co, ĉo*). La komparoj kun aliaj lingvoj estas proksimumaj; la IPA-kolumno sekvas PMEG, la ĉefan referencan gramatikon.

| Litero | Nomo | IPA | Simila sono en aliaj lingvoj | Ekzemplo |
|---|---|---|---|---|
| A a | a | [a] | *a* en la hispana *casa*, la itala *casa*, la germana *Mann* | *akvo* |
| B b | bo | [b] | *b* en la angla *boy*, la franca *bon*, la pola *bok* | *bona* |
| C c | co | [ts] | *z* en la germana *Zeit*, *c* en la pola *cena*, *ц* en la rusa; neniam [k] aŭ [s] | *paco* |
| Ĉ ĉ | ĉo | [tʃ] | *ch* en la angla *church*, *cz* en la pola *czas*, *č* en la ĉeĥa, *c* en la itala *ciao* | *ĉokolado* |
| D d | do | [d] | *d* en la angla *dog*, la franca *dos* | *domo* |
| E e | e | [e] | *e* en la hispana *mesa*, la franca *été*; neniam diftonge kiel en la angla *day* | *eta* |
| F f | fo | [f] | *f* en la angla *fun*, la germana *Fisch* | *familio* |
| G g | go | [ɡ] | *g* en la angla *go*, la germana *gut*, la hispana *gato* – ĉiam malmola | *granda* |
| Ĝ ĝ | ĝo | [dʒ] | *j* en la angla *jam*, *g* en la itala *gente*, *dż* en la pola *dżem* | *ĝardeno* |
| H h | ho | [h] | *h* en la angla *hat*, la germana *Haus*; ne silenta kiel en la franca aŭ la hispana | *hundo* |
| Ĥ ĥ | ĥo | [x] | *ch* en la germana *Bach*, *j* en la hispana *jota*, *ch* en la pola *chata*, *х* en la rusa | *ĥoro* |
| I i | i | [i] | *i* en la hispana *si*, la itala *vino* | *infano* |
| J j | jo | [j] | *j* en la germana *ja*, la pola *jak*, la sveda *ja*; *y* en la angla *yes* | *jes* |
| Ĵ ĵ | ĵo | [ʒ] | *j* en la franca *jour*, *ż* en la pola *żaba*, *ж* en la rusa, *s* en la angla *measure* | *ĵurnalo* |
| K k | ko | [k] | *k* en la franca *café*, la hispana *casa*; sen forta aspirado | *kato* |
| L l | lo | [l] | *l* en la angla *let*, la hispana *luna* | *lingvo* |
| M m | mo | [m] | *m* en la angla *map*, la hispana *mano* | *mano* |
| N n | no | [n] | *n* en la angla *no*, la hispana *nada* | *nokto* |
| O o | o | [o] | *o* en la hispana *no*, la germana *so*; neniam diftonge kiel en la angla *go* | *ovo* |
| P p | po | [p] | *p* en la franca *pas*, la hispana *padre*; sen forta aspirado | *pano* |
| R r | ro | [r] | rulata *r* en la hispana *perro*, la itala *Roma*, la pola *rok*, la rusa *рад* | *rozo* |
| S s | so | [s] | *s* en la angla *see*, *ß* en la germana *Fuß*; ĉiam senvoĉa, neniam [z] | *suno* |
| Ŝ ŝ | ŝo | [ʃ] | *sh* en la angla *she*, *sch* en la germana *Schule*, *sz* en la pola *szafa*, *ch* en la franca *chat*, *ш* en la rusa | *ŝipo* |
| T t | to | [t] | *t* en la franca *tout*, la hispana *tomate*; sen forta aspirado | *tago* |
| U u | u | [u] | *u* en la hispana *uno*, *u* en la germana *gut*, *ou* en la franca *nous* | *urbo* |
| Ŭ ŭ | ŭo | [w] | *w* en la angla *cow*; aperas preskaŭ nur post *a* aŭ *e*, kiel dua parto de diftongo | *aŭto* |
| V v | vo | [v] | *v* en la angla *very*, *w* en la germana *Wasser*, *w* en la pola *woda*, *в* en la rusa | *vivo* |
| Z z | zo | [z] | *z* en la angla *zoo*, la franca *zéro*, *s* antaŭ vokalo en la germana *Sonne* | *zebro* |

La *Fundamento de Esperanto* (1905) donis anglajn ŝlosilvortojn, ekzemple *make* por *e* kaj *not* por *o*. En la plej multaj nunaj prononcmanieroj ili reprezentas glitsonojn aŭ aliajn vokalojn. Celu stabilajn vokalojn sen glitsono, kiel en la hispana aŭ la itala; ĉu vokalo estas longa aŭ mallonga, ne gravas (PMEG).

## Kie staras la akcento?

La akcento ĉiam falas sur la **antaŭlastan vokalon** de la vorto. La literoj *j* kaj *ŭ* ne estas vokaloj, do ili ne kalkuliĝas.

Ĉiu vokalo faras unu silabon; la akcentata silabo estas markita

En *ĉiutage* la *i* kaj la *u* estas apartaj silaboj (ĉi-u-**TA**-ge), do la akcento falas sur *ta*. En *Eŭropo* kaj *kiuj* la paroj *eŭ* kaj *uj* estas po unu silabo.

| Vorto | Silaboj | Rimarko |
|---|---|---|
| *saluton* | sa-**LU**-ton | tri silaboj, akcento sur la meza |
| *familio* | fa-mi-**LI**-o | la *i* antaŭ *o* estas aparta silabo |
| *radio* | ra-**DI**-o | same: *i* kaj *o* ne kunfandiĝas |
| *ankaŭ* | **AN**-kaŭ | *ŭ* ne estas vokalo, do la akcento estas sur la unua silabo |
| *hodiaŭ* | ho-**DI**-aŭ | *aŭ* estas unu silabo, kvazaŭ unu vokalo |
| *Esperanto* | es-pe-**RAN**-to | ankaŭ la nomo de la lingvo sekvas la regulon |

Ĉiu *i* kaj *u* apud alia vokalo estas plena silabo, tial oni diras *fa-mi-LI-o*, ne *fa-MIL-jo*. Kiam en poezio aŭ kantoj oni forigas la substantivan finaĵon *-o* kaj anstataŭigas ĝin per apostrofo, la akcento restas sur la sama silabo: *famili'* prononcu *fa-mi-**LI***.

## Vokalaj paroj (diftongoj)

Ses kombinoj kunigas vokalon kun *j* aŭ *ŭ* en unu silabon. PMEG priskribas ilin kiel vokalon plus duonvokalon; lernolibroj ofte nomas ilin diftongoj.

| Paro | Prononcu proksimume kiel | Ekzemplo |
|---|---|---|
| aj | angla *eye*, hispana *aire*, germana *Mai* | *kaj* |
| ej | hispana *rey*, angla *day* (sen la longa fino) | *plej* |
| oj | angla *boy*, hispana *hoy* | *hundoj* |
| uj | *u* + *j* rapide, kiel en la pola *tuj* aŭ la angla *phooey* | *kiuj* |
| aŭ | angla *how*, germana *Haus*, hispana *causa* | *aŭto* |
| eŭ | *e* + *w*, kiel en la hispana *Europa* | *Eŭropo* |

En ordinaraj vortoj *ŭ* preskaŭ ĉiam sekvas *a* aŭ *e*, kaj en 2023 la Akademio de Esperanto rekomendis konservi tion ankaŭ en novaj vortoj. La grupon *kv* prononcu [kv], ne [kw] kiel en la angla *queen*: *akvo*, *kvin*.

## Kiel prononci la Esperantan r?

PMEG rekomendas **rulatan (treman) r-on**, faratan ĉe la dentoj, kiel en la hispana aŭ la itala. Rulata uvula r, kiel en kelkaj francaj aŭ germanaj prononcmanieroj, estas same ĝusta. Praktike parolantoj uzas ankaŭ aliajn r-sonojn kaj tamen estas komprenataj. Du aferoj gravas: distingu *r* disde *l* (*revi* kontraŭ *levi*) kaj ne forlasu ĝin post vokalo (*parko* ne sonu kiel *pako*).

## Skribo sen ĉ, ĝ, ŝ: la h-sistemo kaj la x-sistemo

Se vi ne povas tajpi la supersignajn literojn, ekzistas du anstataŭaj skribmanieroj. La **h-sistemo** devenas el la *Fundamento* mem: skribu *ch, gh, hh, jh, sh* kaj simplan *u* anstataŭ *ŭ*. Ĝi povas esti ambigua: *flughaveno* estas *flug·haven·o*, ne *fluĝaveno*. La **x-sistemo** aldonas *x*, kiu ne estas Esperanta litero: *cx, gx, hx, jx, sx, ux*. Ĝi estas neoficiala, sed senambigua kaj ofta en la reto. La Akademio de Esperanto akceptis anstataŭajn skribmanierojn en 2007 por teknikaj bezonoj.

## Kiujn sonojn atenti laŭ la gepatra lingvo?

Parolantoj de malsamaj lingvoj kutime faras malsamajn erarojn. Jen la plej oftaj tendencoj; ili ne validas por ĉiuj individuoj.

| Gepatra lingvo | Atentu pri |
|---|---|
| Angla | Puraj, klaraj vokaloj: *e* kaj *o* ne diftongu, kaj senakcentaj silaboj ne reduktiĝu al neŭtrala vokalo (*banano* = ba-NA-no). *c* estas [ts], *g* ĉiam malmola, *kv* estas [kv]. |
| Franca | La akcento falas sur la antaŭlastan silabon, ne sur la lastan. *h* estas prononcata. *u* estas [u] (kiel *ou* en la franca), ne [y]. |
| Germana | *z* ne estas la germana *z* (tiu sonas kiel Esperanta *c*); la Esperanta *z* sonas kiel la germana *s* antaŭ vokalo. *v* estas [v] (la germana *w*). Finaj *b, d, g* restu voĉaj (*sed*, ne [set]). *st* kaj *sp* estas [st], [sp], ne [ʃt], [ʃp] (*stelo*). |
| Hispana | *v* kaj *b* estas apartaj sonoj. *h* estas prononcata. *j* estas [j], ne [x]. Ne aldonu *e-* antaŭ *s* + konsonanto (*stelo*, ne „estelo”). |
| Itala | *c* antaŭ *e* kaj *i* estas [ts], ne [tʃ] (*centro*); *g* antaŭ *e* kaj *i* estas [ɡ], ne [dʒ] (*geografio*). |
| Pola kaj aliaj slavaj lingvoj | *ĉ* estas *cz*, ne *ć*; *ŝ* estas *sz*, ne *ś*; *ĵ* estas *ż* aŭ *rz*. En la pola *h* kaj *ch* sonas same, sed en Esperanto *h* [h] kaj *ĥ* [x] estas apartaj. Ne moligu konsonantojn antaŭ *e* kaj *i*. Finaj voĉaj konsonantoj ne senvoĉiĝu. |
| Brazila portugala | *di* kaj *ti* estas [di], [ti], ne [dʒi], [tʃi]. Fina *-o* ne sonu [u] kaj fina *-e* ne sonu [i]. |
| Japana | Distingu *r* kaj *l*. Ne enŝovu vokalojn inter konsonantojn (*stelo*, ne „suteroo”). |

Sekva paŝo: lernu la vortojn, kiujn vi aŭdos unue, en [Bazaj frazoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/bazaj/).

## Oftaj demandoj

### Kiom da literoj havas la Esperanta alfabeto?

28 literojn: la latina alfabeto sen q, w, x kaj y, plus ses literojn kun supersigno – ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ kaj ŭ.

### Ĉu Esperanto prononciĝas, kiel ĝi skribiĝas?

Jes. Ĉiu litero reprezentas unu sonon, kaj ĉiu litero estas prononcata. Kiam vi konas la 28 literojn kaj la akcentoregulon, vi povas laŭte legi ĉiun vorton.

### Kie estas la akcento en Esperantaj vortoj?

Ĉiam sur la antaŭlasta vokalo: *ta-BLO* estas malĝusta, *TA-blo* estas ĝusta. La literoj *j* kaj *ŭ* ne estas vokaloj.

### Kial Esperanto uzas literojn kiel ĉ kaj ŝ?

Ĉiu sono bezonas ĝuste unu literon. Anstataŭ parojn kiel la anglaj *ch* aŭ *sh*, Esperanto uzas unu literon kun supersigno, do la skribo neniam fariĝas ambigua.

### Kiel tajpi ĉ, ĝ kaj ŝ?

Sur telefono aldonu Esperanton al via klavaro (Gboard subtenas ĝin en Android kaj en iPhone) kaj longe premu literon, ekzemple *c* por *ĉ*. Sur komputilo instalu Esperantan klavaran aranĝon aŭ skribu per la x-sistemo (*cx, gx, sx*); nia vortara serĉo kaj la ekzercoj de la kurso konvertas ĝin dum vi tajpas.

## Fontoj

- [Literoj (la alfabeto kaj literonomoj)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/literoj.html) – PMEG
- [Bazaj elparolaj reguloj (prononco, akcento, r, ĥ)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html) – PMEG
- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (1905, angle)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- [Pri apartaj teknikaj bezonoj (2007)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/apartaj_teknikaj_bezonoj.html) – Akademio de Esperanto
- [Deklaro pri la Esperanta litero ŭ (2023)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/pri-la-litero-u.html) – Akademio de Esperanto
- [X-sistemo](https://eo.wikipedia.org/wiki/X-sistemo) – Vikipedio