# Esperanto-leciono 10: vortfarado, prefiksoj kaj sufiksoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-10/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Unu radiko, multaj vortoj: el lerni venas lernejo, kaj malsanulejo estas hospitalo. Lernu mal-, -ej-, -ist-, -in-, -et-, -eg-, -ul- kaj -an-.

En ĉi tiu leciono vi lernas la trukon, pro kiu la Esperanta vortprovizo kreskas tiel rapide: konstrui vortojn el partoj. Radiko plus prefikso aŭ sufikso plus finaĵo donas novan vorton, kiun vi komprenas sen vortaro: *lern·ej·o* – „lerni + loko + substantivo” – signifas „loko por lerni”. Vi lernas ok el la plej utilaj afiksoj – *mal-, -ej-, -ist-, -in-, -et-, -eg-, -ul-* kaj *-an-* – kaj vidas, kiel unu radiko kreskas al tuta familio de vortoj.

## Dialogo

La kongreso havas vesperon de ludoj. Juma, kiu gvidis la interretan grupon de Leciono 1, gvidas vortludon.

| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| **Juma:** Bonvenon al la vortludo! La reguloj estas simplaj: mi diras vorton, kaj vi faras novajn vortojn. | Juma malfermas la ludon kaj klarigas ĝin: li diras unu vorton, kaj la ludantoj kreas pliajn vortojn el ĝi. |
| **Juma:** La unua vorto: *granda*. Kio estas la malo? | La unua vorto estas *granda*. Juma demandas pri la vorto kun kontraŭa signifo. |
| **Ana:** Malgranda! | Ana trovas la kontraŭon. |
| **Juma:** Ĝuste! Kaj tre, tre granda? | La respondo de Ana estas ĝusta. Nun Juma demandas pri vorto por „pli ol granda”. |
| **Tomo:** Grandega! Kiel la kongresejo! | Tomo diras vorton por io ege granda, kiel la domo de la kongreso. |
| **Juma:** Bonege. Nun: *lerni*. Kiel ni nomas la lokon, kie oni lernas? | Juma ĝojas pri la respondo. Nun la vorto estas *lerni*, kaj li demandas pri la nomo de la loko por lernado. |
| **Keiko:** Lernejo! | Keiko trovas la vorton: *lern-* + *-ej-*. |
| **Juma:** Kaj la personon, kiu instruas tie? | Juma demandas pri la persono, kiu laboras en la lernejo kaj donas lecionojn. |
| **Ana:** Instruisto – aŭ instruistino, se ŝi estas virino. | Ana respondas. Se la instruanto estas virino, oni uzas la inan formon. |
| **Juma:** Perfekte! Kaj ni ĉiuj ĉi tie, ĉe la kongreso? | La respondo estas tute ĝusta. Nun Juma demandas pri la nomo de ĉiuj homoj ĉe la kongreso. |
| **Tomo:** Ni estas kongresanoj! | Tomo uzas *kongres-* + *-an-*: membroj de la kongreso. |
| **Juma:** Jes! Lasta vorto: *domo*. Kaj malgranda domo? | La lasta vorto estas *domo*. Juma demandas pri malgranda domo. |
| **Keiko:** Dometo! | Keiko uzas *dom-* + *-et-*. |
| **Juma:** Kaj persono, kiu estas juna? | Juma demandas pri la nomo de juna persono. |
| **Ana:** Junulo! Kiel ni! | Ana trovas la vorton kaj ridas: ili mem estas junuloj. |
| **Juma:** Ha ha! Gratulon – vi ĉiuj gajnis! | Juma ridas kaj gratulas ĉiujn: neniu perdis la ludon. |

En la dialogo *kie* kaj *kiu* ne demandas, sed ligas du partojn de frazo: *la lokon, kie oni lernas*; *la personon, kiu instruas*.

## Novaj vortoj

| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| *vortludo* | ludo kun vortoj | *vorto* + *ludo* |
| *regulo* | frazo, kiu diras, kion oni devas fari | |
| *simpla* | ne malfacila, ne komplika | |
| *diri* | eldiri vortojn | |
| *malo* | la kontraŭo | *mal-* uzata kiel vorto |
| *loko* | difinita parto de la spaco | |
| *oni* | iu ajn homo; la homoj ĝenerale | *kie oni lernas* = kie homoj lernas |
| *instrui* | helpi iun lerni | *lerni* |
| *persono* | homo kiel individuo | |
| *virino* | plenkreska ina homo | *viro* = plenkreska vira homo |
| *domo* | konstruaĵo, en kiu oni loĝas | |
| *juna* | havanta malmultajn jarojn | *maljuna* = havanta multajn jarojn |
| *lasta* | post kiu venas neniu alia | |
| *gajni* | venki en ludo aŭ konkurso | |
| *gratulon!* | ni diras tion al iu, kiu sukcesis | |
| *se* | vorto por kondiĉo | *se ŝi estas virino* = en la okazo, ke ŝi estas virino |
| *lernejo* | loko por lerni | *lern-* + *-ej-* |
| *instruisto* | homo, kiu profesie instruas | *instru-* + *-ist-* |
| *kongresano* | homo, kiu partoprenas en kongreso | *kongres-* + *-an-* |
| *dometo* | malgranda domo | *dom-* + *-et-* |
| *grandega* | tre, tre granda | *grand-* + *-eg-* |
| *junulo* | juna persono | *jun-* + *-ul-* |
| *malsanulejo* | domo por malsanuloj; hospitalo | *mal-* + *san-* + *-ul-* + *-ej-* |

## Gramatiko

### Kiel funkcias vortfarado

Esperanta vorto konsistas el radiko, eventualaj afiksoj kaj finaĵo. La finaĵo montras la vortospecon – *-o* substantivo, *-a* adjektivo, *-e* adverbo, *-i* verbo – kaj la afiksoj aldonas signifon. La *Fundamento* (regulo 11) diras, ke novaj vortoj formiĝas per kunigo de ekzistantaj partoj. Legu pli en la paĝo pri [vortfarado](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortfarado/).

lernejo = loko por lerni | lern = lerni
kongresano = partoprenanto de kongreso | kongres = kongreso
malsanulejo = hospitalo | san = sana

### Ok afiksoj por komenci

Esperanto havas 10 oficialajn prefiksojn kaj 31 sufiksojn. Ĉi tiuj ok kovras grandan parton de la ĉiutagaj vortoj. Vidu la plenajn listojn de [prefiksoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/prefiksoj/) kaj [sufiksoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/sufiksoj/).

| Afikso | Signifo | Ekzemploj |
|---|---|---|
| *mal-* | la kontraŭo | *granda* → *malgranda*; *fermi* → *malfermi* |
| *-ej-* | loko por | *lerni* → *lernejo*; *kafo* → *kafejo* |
| *-ist-* | profesiulo, specialisto | *instrui* → *instruisto*; *programo* → *programisto* |
| *-in-* | ina | *amiko* → *amikino*; *instruisto* → *instruistino* |
| *-et-* | malgranda, pli malforta | *domo* → *dometo*; *ridi* → *rideti* (ridi mallaŭte) |
| *-eg-* | granda, pli forta | *granda* → *grandega*; *pluvo* (akvo, kiu falas el la ĉielo) → *pluvego* (tre forta pluvo) |
| *-ul-* | persono kun tiu eco | *juna* → *junulo*; *riĉa* → *riĉulo* (persono kun multe da mono) |
| *-an-* | membro, loĝanto | *kongreso* → *kongresano*; *urbo* → *urbano* (loĝanto de urbo) |

:::match Kion signifas la afikso?
mal- = *la kontraŭo*
-ej- = *loko por*
-ist- = *homo kun certa profesio*
-et- = *malgranda, pli malforta*
-eg- = *granda, pli forta*
-ul- = *persono kun certa eco*
:::

### Ŝanĝu la finaĵon, ŝanĝiĝas la vortospeco

La sama radiko povas fariĝi substantivo, adjektivo, adverbo aŭ verbo per ŝanĝo de la finaĵo.

| Finaĵo | Vorto | Signifo |
|---|---|---|
| *-o* (substantivo) | *kanto* | muzika peco kun vortoj |
| *-i* (verbo) | *kanti* | fari muzikon per la voĉo |
| *-a* (adjektivo) | *kanta* | rilata al kantado |
| *-e* (adverbo) | *kante* | per kantado; kantante |

:::ending Unu radiko, kvar finaĵoj
- o a e i
? muzika peco kun vortoj
= kant[o]
= Ana ŝatas kant[i].
= La labor[o] estas interes[a].
= Tomo kuiras bon[e].
? knabo, kiu ne estas malsana
= san[a] knab[o]
:::

### Unu radiko, tuta familio

Lernu la radikon *san-* kaj vi jam komprenas tutan familion de vortoj. Nia [Esperanta vortaro](https://esperantopedia.org/eo/vortaro/) montras la partojn kaj la vortfamilion de ĉiu vorto.

| Vorto | Signifo |
|---|---|
| *sana* | sen malsano |
| *sano* | la stato de sana korpo |
| *malsana* | ne sana |
| *malsano* | la stato de malsana korpo |
| *malsanulo* | persono, kiu estas malsana |
| *malsanulejo* | domo por malsanuloj |
| *saniĝi* | fariĝi sana |

La sufikso *-iĝ-* en *saniĝi* signifas „fariĝi”: vi jam renkontis ĝin en *renkontiĝi*, *nomiĝi*, *komenciĝi* kaj *turniĝi*.

### Afiksoj povas stari solaj

Ĉar afiksoj estas radikoj, ili povas ricevi finaĵojn kaj fariĝi vortoj: *malo* „la kontraŭo”, *ejo* „loko”, *eta* „tre malgranda”, *ega* „tre granda”, *ino* „ina persono”. La adverbo *ege* „pli ol tre” estas aparte ofta: *ege bona* – pli ol tre bona.

:::write Faru unu vorton
? Faru unu vorton el *manĝi*: loko, kie oni manĝas.
= manĝejo
? Faru unu vorton el *tablo*: malgranda tablo.
= tableto
? Faru unu vorton el *kuiri*: homo, kies profesio estas kuiri.
= kuiristo
! kuirejo → *Kuirejo* estas loko por kuirado, ne homo. Por homo kun tia profesio uzu *-ist-*.
? Faru unu vorton el *vento*: tre forta vento.
= ventego
? Faru unu vorton el *familio*: membro de la familio.
= familiano
:::

## Ekzercoj

:::quiz Ekzercoj de Leciono 10
? Kion signifas *malbela*?
- tre bela
- la kontraŭo de bela *
- loko por beleco
? Kiu sufikso montras lokon?
- -ej- *
- -et-
- -eg-
? Faru unu vorton el *instruisto*: instruisto, kiu estas virino
= instruistino
? Kio estas *dometo*?
- domo por multaj homoj
- malgranda domo *
- homo, kiu loĝas en domo
? Kion signifas *mal·san·ul·ej·o*?
- loko por malsanuloj *
- homo, kiu kuracas malsanulojn
- aĵo kontraŭ malsano
? Faru unu vorton el *granda*: tre, tre granda
= grandega
? Kiu vorto nomas homon, kiu partoprenas en kongreso?
- *kongresisto*
- *kongresano* *
- *kongresejo*
? Faru unu vorton el *juna*: persono, kiu estas juna
= junulo
? Kio estas la kontraŭo de *nova*?
= malnova
? Kiu vorto nomas profesion?
- *lernejo*
- *instruisto* *
- *lernanto*
:::

## Kultura angulo

Esperanto havas propran literaturon, verkatan kaj tradukatan ekde 1887. Verkistoj kiel Kálmán Kalocsay, Julio Baghy kaj la skota poeto William Auld verkis originalajn poemojn kaj romanojn, kaj Auld tradukis *La Mastro de l' Ringoj* (1995–97). Neniu kalkulis ĉiujn Esperantajn librojn; unu superrigardo taksas proksimume 10 000 titolojn ĉirkaŭ la jaro 2000. Esploru la [Esperantan literaturon](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/literaturo/).

## Oftaj demandoj

### Kiom da afiksoj havas Esperanto?

Ekzistas 10 oficialaj prefiksoj kaj 31 oficialaj sufiksoj, plus ses sufiksoj por participoj. Vi ne bezonas ĉiujn tuj; la ok el ĉi tiu leciono kovras grandan parton de la ĉiutaga lingvo.

### Ĉu mi povas inventi miajn proprajn vortojn?

Jes, ene de limoj. Se kombino estas klara kaj ne ekzistas ofta vorto, homoj komprenos ĝin. Se konata vorto jam ekzistas, uzu ĝin: ĉiu komprenas la vorton *malsanulejo* (oni trovas ankaŭ *hospitalo*).

### Ĉu *malbona* vere estas la normala vorto?

Jes. *Malbona* estas la norma vorto por la kontraŭo de *bona*, same kiel *malgranda* por la kontraŭo de *granda*. Lernantoj foje trovas *mal-*vortojn strangaj komence, sed ĉiu parolanto uzas ilin.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, regulo 11, kunmetitaj vortoj)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: Vortfarado – principoj](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/principoj/index.html)
- [PMEG: Prefiksoj (listo de dek)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/index.html)
- [PMEG: Sufiksoj (listo de 31)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/index.html)
- [PMEG: MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- [Universala Vortaro (Fundamento, 1905)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [Wikipedia (angle): William Auld](https://en.wikipedia.org/wiki/William_Auld)
- [Wikipedia (angle): Translations of The Lord of the Rings](https://en.wikipedia.org/wiki/Translations_of_The_Lord_of_the_Rings)
- [EBSCO Research Starters: Esperanto (angle)](https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/esperanto)