# Esperanto-leciono 11: petoj, imperativo kaj kondicionalo

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-11/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Bonvolu sidiĝi! – ĝentila peto. Lernu la imperativon -u, la kondicionalon -us por ĝentilaj petoj kaj la plenan tabelon de 45 korelativoj.

En ĉi tiu leciono vi lernas peti ĝentile. La finaĵo *-u* esprimas ordonojn kaj dezirojn – *Venu!*, *Ni iru!* – kaj *bonvolu* plus infinitivo signifas „faru tion, se vi ŝatas”. La finaĵo *-us* faras la kondicionalon: *Mi ŝatus kafon*, *Se mi povus, mi restus*. Fine vi vidos la tutan tabelon de korelativoj, la 45 vortoj, kiuj estas konstruitaj per *ki-*, *ti-*, *i-*, *ĉi-* kaj *neni-*.

## Dialogo

La lasta vespero de la kongreso. Ana, Tomo kaj Keiko vespermanĝas en malgranda restoracio.

| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| **Kelnero:** Bonan vesperon! Bonvolu sidiĝi. Kion vi deziras? | La kelnero salutas kaj ĝentile petas, ke la gastoj eksidu. Li demandas, kion ili volas manĝi aŭ trinki. |
| **Ana:** Bonvolu doni al ni la menuon. | Ana ĝentile petas la liston de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj. |
| **Kelnero:** Jen ĝi. | La kelnero donas la menuon. |
| **Tomo:** Mi ŝatus la legoman supon, mi petas. | Tomo ĝentile diras, kion li volas: supon el legomoj. |
| **Keiko:** Kaj por mi la fiŝon kun rizo. | Keiko volas fiŝon kaj rizon. |
| **Ana:** Ĉu vi povus rekomendi ion bongustan? | Ana ĝentile petas konsilon: kiu manĝaĵo estas bona? |
| **Kelnero:** Provu la lokan specialaĵon! Ĝi estas tre bongusta. | La kelnero konsilas manĝi la manĝaĵon, kiu estas speciala por ĉi tiu loko. |
| **Ana:** Bone, mi prenos ĝin. Kaj kafon, mi petas! | Ana elektas la specialaĵon kaj petas ankaŭ kafon. |
| **Tomo:** Kompreneble. Ana sen kafo ne estus Ana! | Tomo ŝercas: sen kafo Ana ne estus la sama persono. |
| **Ana:** Ha ha. Morgaŭ ni ĉiuj iros hejmen… Se mi povus, mi restus ĉi tie ankoraŭ unu semajnon. | Morgaŭ ĉiuj foriros. Ana volus resti pli longe, sed ŝi ne povas. |
| **Keiko:** Ankaŭ mi. Sed ni revidiĝos, ĉu ne? | Keiko same volus resti. Ŝi esperas, ke ili denove renkontiĝos. |
| **Tomo:** Certe! Ni faru planon: venontjare ni ĉiuj venu al la sekva kongreso! | Tomo proponas: en la sekva jaro ili ĉiuj venu al la sekva kongreso. |
| **Ana:** Jes! Kaj ĉiu, kiu ne venos, pagos la vespermanĝon! | Ana aldonas regulon: tiu, kiu ne venos, pagos por ĉiuj. |
| **Keiko:** Interkonsentite! | Keiko akceptas la proponon: ĉiuj samopinias. |
| **Tomo:** Sinjoro, bonvolu alporti la kalkulon… Ne, atendu – unue la deserton! | Tomo petas la kalkulon de la kelnero, sed li tuj ŝanĝas sian opinion: unue ili volas la deserton. |

## Novaj vortoj

| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| *bonvolu* | ĝentila vorto antaŭ peto: faru tion, se vi ŝatas | + infinitivo: *bonvolu sidiĝi* |
| *mi petas* | ĝentila vorto fine de peto | |
| *sidiĝi* | meti sin sur seĝon | *sidi* = esti sur seĝo |
| *deziri* | forte voli; havi deziron | *Kion vi deziras?* = Kion vi volas? |
| *doni* | meti ion en la manon de iu | *doni al ni* |
| *rekomendi* | diri, ke io estas bona; konsili | |
| *provi* | uzi aŭ manĝi, por ekscii, kia io estas | |
| *resti* | ne foriri; daŭre esti en la sama loko | |
| *alporti* | porti ion al iu | *al* + *porti* |
| *atendi* | resti ĝis io okazos | |
| *revidiĝi* | vidi unu la alian denove | *ĝis revido* |
| *kelnero* | homo, kiu servas manĝaĵojn en restoracio | |
| *menuo* | listo de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj | |
| *legomo* | planta manĝaĵo, ekzemple karoto | *legoma supo* = supo el legomoj |
| *fiŝo* | besto, kiu vivas en akvo | |
| *specialaĵo* | manĝaĵo speciala por loko aŭ restoracio | |
| *kalkulo* | papero kun la prezo, kiun oni pagas | ankaŭ „kalkulado” |
| *deserto* | dolĉa manĝaĵo fine de manĝo | |
| *plano* | ideo pri tio, kion oni faros | |
| *loka* | de ĉi tiu loko | de *loko* |
| *sekva* | kiu venas poste | |
| *venontjare* | en la sekva jaro | |
| *certe* | sen dubo | |
| *interkonsentite!* | ni diras tion, kiam ni akceptas proponon | |
| *io* | nedifinita afero | *ion bongustan* = iun bongustan aferon |
| *helpi* | fari ion, por ke alia persono havu pli facilan taskon | *Ĉu vi povus helpi min?* |

## Gramatiko

### La imperativo: *-u*

La finaĵo *-u* esprimas ordonon, peton aŭ deziron. Sen *vi* ĝi estas rekta ordono: *Venu!*, *Atendu!* Kun *ni* ĝi signifas „ni faru tion kune”: *Ni iru!* Kun *li*, *ŝi* aŭ *ili* ĝi esprimas deziron pri alia persono: *Li venu morgaŭ.* La paĝo pri [verboj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/verboj/) kovras ĉiujn ses verbofinaĵojn.

| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| *Provu la specialaĵon!* | peto aŭ konsilo al vi |
| *Ni faru planon!* | propono al ni ĉiuj |
| *Li venu morgaŭ.* | mi volas, ke li venu |
| *Ne timu!* | peto, ke vi ne sentu timon |

La formo *-u* aperas ankaŭ post *ke* ĉe verboj de volo kaj peto: *Mi volas, ke vi venu* – mi deziras vian alvenon.

### Ĝentilaj petoj

Nuda imperativo povas soni abrupta. Esperanto havas tri facilajn manierojn moligi ĝin.

| Maniero | Ekzemplo |
|---|---|
| *bonvolu* + infinitivo | *Bonvolu sidiĝi.* |
| imperativo + *mi petas* | *Donu al mi akvon, mi petas.* |
| *Ĉu vi povus…?* | *Ĉu vi povus helpi min?* |

*Bonvolu* estas la *-u*-formo de la verbo *bonvoli*, „afable konsenti fari ion”, el *bona* + *voli*. Al *Dankon!* oni povas respondi per *Ne dankinde!* – tio ne meritas dankon. Pliajn ĉiutagajn esprimojn vidu en la paĝo pri [bazaj frazoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/bazaj/).

:::order Ĝentilaj petoj
? En restoracio vi ĝentile petas la menuon por vi kaj viaj amikoj.
= Bonvolu doni al ni la menuon.
= Bonvolu doni la menuon al ni.
- donu
? Vi ne scias, kion manĝi. Ĝentile demandu la kelneron pri konsilo: io kun bona gusto.
= Ĉu vi povus rekomendi ion bongustan?
- bongusta
? Vi ankoraŭ ne estas preta. Ĝentile petu vian amikon, ke li ne foriru ankoraŭ.
= Atendu, mi petas!
= Mi petas, atendu!
- atendi
:::

### La kondicionalo: *-us*

La finaĵo *-us* esprimas ion imagatan, nerealan: „mi farus”. Ĝi ankaŭ estas la ĝentila maniero diri, kion oni volas: *Mi ŝatus* = mi volas, sed ĝentile. Kiam *se*-frazo temas pri io imagata, ambaŭ verboj ricevas *-us*. Por realaj eblecoj uzu la ordinarajn tempojn: *Se pluvos, mi restos hejme* – eble pluvos, eble ne.

| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| *Mi ŝatus kafon.* | ĝentila deziro |
| *Ana sen kafo ne estus Ana.* | imagita situacio: Ana sen kafo ne ekzistas reale |
| *Se mi povus, mi restus.* | mi ne povas, sed se mi povus… |
| *Se mi havus tempon, mi lernus la japanan.* | mi ne havas tempon; la kondiĉo estas nereala |

:::ending Ordono aŭ „farus”?
- as u us
? Ordono al unu persono.
= Ven[u]!
? Propono al ni ĉiuj.
= Ni ir[u]!
? Ĝentila deziro.
= Mi ŝat[us] kafon.
? Imagita situacio, ne reala.
= Se mi pov[us], mi rest[us].
? Ĝentila peto.
= Bonvol[u] sidiĝi.
:::

### Ĉiuj ses verbofinaĵoj

Vi nun konas ĉiun verbofinaĵon de Esperanto. Ĉiu funkcias same ĉe ĉiu verbo kaj ĉiu persono.

| Finaĵo | Nomo | *esti* | *paroli* |
|---|---|---|---|
| *-i* | infinitivo | *esti* | *paroli* |
| *-as* | nuna tempo | *estas* | *parolas* |
| *-is* | pasinta tempo | *estis* | *parolis* |
| *-os* | estonta tempo | *estos* | *parolos* |
| *-us* | kondicionalo | *estus* | *parolus* |
| *-u* | imperativo | *estu* | *parolu* |

### La tabelo de korelativoj

En [Leciono 7](https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-7/) vi lernis sep demandvortojn per *ki-*. Ili apartenas al tabelo de 45 vortoj. Ĉiu vorto kombinas komencon (la vico) kun finaĵo (la kolumno), do vi povas konstrui ĉiun vorton el la tabelo. La paĝo pri [korelativoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/) klarigas ĉiun per ekzemploj.

| | *-u* persono, elekto | *-o* afero | *-a* speco | *-es* posedanto | *-e* loko | *-am* tempo | *-al* kialo | *-el* maniero | *-om* kvanto |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| **ki-** demando | *kiu* | *kio* | *kia* | *kies* | *kie* | *kiam* | *kial* | *kiel* | *kiom* |
| **ti-** montro | *tiu* | *tio* | *tia* | *ties* | *tie* | *tiam* | *tial* | *tiel* | *tiom* |
| **i-** nedifino | *iu* | *io* | *ia* | *ies* | *ie* | *iam* | *ial* | *iel* | *iom* |
| **ĉi-** tutaĵo | *ĉiu* | *ĉio* | *ĉia* | *ĉies* | *ĉie* | *ĉiam* | *ĉial* | *ĉiel* | *ĉiom* |
| **neni-** neado | *neniu* | *nenio* | *nenia* | *nenies* | *nenie* | *neniam* | *nenial* | *neniel* | *neniom* |

Legu laŭ kolumno: *kie* (demando pri loko), *tie* (tiu loko), *ie* (iu loko), *ĉie* (ĉiu loko), *nenie* (neniu loko). Vortoj per *-u* kaj *-a* ricevas *-j* kaj *-n* kiel adjektivoj: *ĉiuj* (la tuta grupo), *kiujn* (pluralo kaj objekto: *Kiujn vi vidas?*). Vortoj per *-o* ricevas nur *-n*: *ion bongustan* (iun bongustan aferon).

*Ĉi* antaŭ aŭ post *ti-*vorto montras, ke la afero estas proksima: *tiu* → *ĉi tiu* (aŭ *tiu ĉi*), *tie* → *ĉi tie*. Ne konfuzu tiun *ĉi* kun la vico *ĉi-* (tutaĵo): *ĉiu* ne signifas „ĉi tiu”, sed „ĉiu unuopa persono aŭ afero, sen escepto”.

:::match Korelativoj
ĉiam = *en ĉiu tempo*
neniam = *en neniu tempo*
ie = *en iu loko*
nenio = *neniu afero*
ĉiu = *ĉiuj personoj sen escepto*
tie = *en tiu loko, ne ĉi tie*
:::

## Ekzercoj

:::quiz Ekzercoj de Leciono 11
? Per kiu finaĵo oni faras ordonon aŭ peton?
- -us
- -u *
- -os
? Petu ĝentile per *bonvolu*: sidiĝi
= Bonvolu sidiĝi
? Kion signifas *Mi ŝatus kafon*?
- Mi jam ŝatis kafon.
- Mi ĝentile esprimas deziron pri kafo. *
- Mi ĉiam ŝatas kafon.
? Plenigu per la verbo *resti*: *Se mi havus tempon, mi ___ ĉi tie.*
= restus
? Proponu al ĉiuj, ke vi iru kune: skribu la tutan frazon per *ni* kaj *iri*.
= Ni iru
? Kiu vorto signifas „eĉ ne unu persono”?
- *neniu* *
- *nenio*
- *neniam*
? Kiu vorto signifas „en ĉiu tempo”?
- *ĉiam* *
- *iam*
- *tiam*
? Petu ĝentile helpon per *povus*: skribu la tutan demandon per *ĉu, vi, povus, helpi, min*.
= Ĉu vi povus helpi min | Ĉu vi povus min helpi | Ĉu vi povus helpi al mi
? Kiu vorto signifas „en iu loko”?
- *ie* *
- *tie*
- *ĉie*
? Ordonu al iu, ke li atendu: skribu la imperativon de *atendi*.
= Atendu
:::

## Kultura angulo

Esperantaj aranĝoj havas unu neskribitan regulon de ĝentileco: ne *krokodilu* – ne transiru al via gepatra lingvo, kiam aliaj povus partopreni en Esperanto. Neniu certe scias, de kie venas la vorto; Vikipedio listigas plurajn rakontojn, inter ili lignan krokodilon, kiun uzis Andreo Cseh en siaj lingvokursoj. Por demandoj pri ĝusta uzo la [Akademio de Esperanto](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/organizoj/) funkciigas konsilan servon, la *Lingvan Konsultejon*.

## Oftaj demandoj

### Kio estas la diferenco inter *bonvolu* kaj *mi petas*?

Ambaŭ estas ĝentilaj petoj. *Bonvolu* venas unue kaj postulas infinitivon: *Bonvolu atendi*. *Mi petas* aldoniĝas al peto aŭ imperativo: *Atendu, mi petas*.

### Kiel oni proponas fari ion kune?

Uzu *ni* kaj la finaĵon *-u*: *Ni iru!* – ni iru kune, *Ni manĝu!* – ni manĝu kune. La sama formo demandas pri sugesto: *Kion ni faru?* – kion ni decidu fari?

### Ĉu mi devas lerni ĉiujn 45 korelativojn nun?

Ne. Komencu per la *ki-* vico kaj la plej oftaj vortoj: *tio, ĉio, nenio, ĉiu, neniu, tie, ĉiam, neniam, iom*. La ŝablono ebligas al vi dedukti la ceterajn, kiam vi renkontas ilin.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, regulo 6, verboj)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: U (la imperativo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html)
- [PMEG: US (la kondicionalo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/imaga.html)
- [PMEG: Tabelvortoj – bazaj reguloj (korelativoj)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Postpartoj kaj finaĵoj (korelativaj finaĵoj)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/postpartoj_finajhoj.html)
- [Vikipedio: Krokodili](https://eo.wikipedia.org/wiki/Krokodili)
- [Akademio de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/)