# Esperanto-leciono 5: la akuzativo -n, manĝaĵo kaj trinkaĵo

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-5/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> La finaĵo -n montras tion, kion oni vidas, manĝas aŭ trinkas: Mi vidas la katon. Lernu la akuzativon, liberan vortordon kaj 20 vortojn pri manĝo.

En ĉi tiu leciono vi lernas la plej konatan Esperantan finaĵon: *-n*. Ĝi markas la rektan objekton – tion, kion iu vidas, manĝas, trinkas, volas aŭ kuiras: *Mi vidas la katon*. Ĉar *-n* montras la objekton, la vortordo povas ŝanĝiĝi sen ŝanĝi la signifon. Survoje vi lernos proksimume dudek vortojn pri manĝaĵo kaj trinkaĵo.

## Dialogo

Videovoko dum la vespermanĝo en Krakovo – kaj dum la tagmanĝo en San-Paŭlo.

| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| **Ana:** Saluton, Tomo! Kion vi faras? | Ana demandas, kio okupas Tomon. |
| **Tomo:** Mi kuiras la vespermanĝon. Kaj vi? | Tomo preparas la vesperan manĝon. Li demandas Anan. |
| **Ana:** Mi manĝas mian tagmanĝon: rizon, fazeolojn kaj salaton. | Ana nun havas sian tagmanĝon. Ŝi manĝas tri aferojn: rizon, fazeolojn kaj salaton. |
| **Tomo:** Mmm, bongusta tagmanĝo! Mi kuiras fungan supon, kiel mia avino. | La tagmanĝo de Ana havas bonan guston. Tomo kuiras supon el fungoj, same kiel lia avino. |
| **Tomo:** Ho, mi vidas la katon! Saluton, Kafo! | Tomo rimarkas la katon de Ana kaj salutas ĝin. |
| **Ana:** Jes. Kafo ŝatas rizon, sed ne fazeolojn! | La kato ŝatas manĝi rizon, sed fazeoloj ne plaĉas al ĝi. |
| **Tomo:** Kaj kion vi trinkas? | Tomo demandas pri la trinkaĵo de Ana. |
| **Ana:** Mi trinkas kafon. | Ana trinkas varman brunan trinkaĵon el kafo-grajnoj. |
| **Tomo:** Kafon aŭ Kafon? | Tomo ŝercas: la trinkaĵo kaj la kato havas la saman nomon. |
| **Ana:** Ha ha! La trinkaĵon, kompreneble, ne la katon! | Ana ridas: ŝi certe trinkas la trinkaĵon, ne la katon. |
| **Tomo:** Mi trinkas teon kun citrono. | Tomo trinkas teon, kaj en la teo estas citrono. |
| **Ana:** Kaj la supon vi manĝas kun pano? | Ana demandas, ĉu Tomo manĝas la supon kune kun pano. |
| **Tomo:** Kompreneble! Supon sen pano mi ne manĝas! | Tomo ĉiam manĝas panon kun supo; li neniam manĝas supon sen pano. |
| **Ana:** Nun mi volas supon! | Ana ankaŭ havas deziron manĝi la supon de Tomo. |
| **Tomo:** Do vi devas veni al Krakovo! | Se Ana volas la supon, ŝi devas veni al Tomo en Krakovo. |

Rimarku la ŝercon: *kafon* (la trinkaĵo) kaj *Kafon* (la nomo de la kato) sonas same. Ambaŭ ricevus *-n*, ĉar ambaŭ povus esti objekto de *trinkas*.

## Novaj vortoj

| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| *vidi* | percepti per la okuloj | |
| *manĝi* | meti manĝaĵon en la buŝon kaj gluti ĝin | *manĝo* = tio, kion oni manĝas |
| *trinki* | gluti likvaĵon | *trinkaĵo* = likvaĵo por trinki |
| *veni* | iri al la loko de la parolanto | |
| *tagmanĝo* | la manĝo meze de la tago | *tago* + *manĝo* |
| *vespermanĝo* | la manĝo en la vespero | *vespero* + *manĝo* |
| *matenmanĝo* | la manĝo en la mateno | *mateno* + *manĝo* |
| *rizo* | bruna aŭ blanka greno el varmaj landoj | |
| *fazeolo* | legomo kun malgrandaj grajnoj | ofte plurale: *fazeoloj* |
| *salato* | malvarma manĝaĵo el freŝaj verdaj folioj | |
| *supo* | varma likva manĝaĵo | |
| *fungo* | planto sen folioj, kiu kreskas en arbaro | *funga supo* = supo el fungoj |
| *pano* | manĝaĵo, kiun oni bakas el faruno | |
| *fromaĝo* | manĝaĵo, kiun oni faras el lakto | |
| *pomo* | ronda frukto de pomarbo | *terpomo* = „pomo de la tero” |
| *kafo* | varma bruna trinkaĵo el kafo-grajnoj | |
| *teo* | trinkaĵo el sekaj folioj kaj varma akvo | |
| *akvo* | senkolora likvaĵo, kiun ni trinkas | |
| *lakto* | blanka trinkaĵo, kiun donas bovino | |
| *citrono* | flava acida frukto | |
| *bongusta* | kun bona gusto | *bona* + *gusto* |
| *kun* | kune; en la sama loko aŭ tempo | *kun pano* |
| *sen* | ne kun; kiam io mankas | *sen pano* |
| *aŭ* | vorteto por elekto inter aferoj | *teo aŭ kafo* |
| *kompreneble* | certe; tio estas evidenta | |

:::match Manĝaĵoj kaj trinkaĵoj
pano = *manĝaĵo, kiun oni bakas el faruno*
akvo = *senkolora likvaĵo, kiun ni trinkas*
fromaĝo = *manĝaĵo, kiun oni faras el lakto*
lakto = *blanka trinkaĵo, kiun donas bovino*
pomo = *ronda frukto de pomarbo*
supo = *varma likva manĝaĵo*
:::

## Gramatiko

### Kion faras *-n*

La finaĵo *-n* markas la rektan objekton: la personon aŭ aferon, kiun tuŝas la agado. La subjekto – tiu, kiu agas – ne ricevas *-n*. Plenajn regulojn vidu en la paĝo pri la [akuzativo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/akuzativo/).

| Frazo | Subjekto | Objekto |
|---|---|---|
| *Tomo vidas la katon.* | Tomo | la kato |
| *La kato vidas Tomon.* | la kato | Tomo |
| *Ana trinkas kafon.* | Ana | kafo |
| *Mi volas supon.* | mi | supo |

Ankaŭ pronomoj ricevas *-n*: *min, vin, lin, ŝin, ĝin, nin, ilin*. *La kato vidas min*: mi estas tiu, kiun la kato vidas. Ankaŭ demandvortoj ricevas ĝin: *Kion vi trinkas?* – la respondo, ekzemple *kafon*, estas objekto.

:::ending Subjekto aŭ objekto?
- o on
? Tomo vidas, la kato estas vidata.
= Tom[o] vidas la kat[on].
? La kato vidas, Tomo estas vidata.
= La kat[o] vidas Tom[on].
= Ana trinkas kaf[on].
= La sup[o] estas bongusta.
= Mi manĝas pan[on] kun fromaĝ[o].
:::

### *-n* ĉe pluraloj kaj adjektivoj

Kiam la objekto estas plurala, *-n* venas post *-j*: *-ojn*. Adjektivoj kaj posedaj vortoj, kiuj priskribas la objekton, ankaŭ ricevas *-n*.

| Subjekta formo | Objekta formo |
|---|---|
| *fazeoloj* | *fazeolojn* |
| *mia tagmanĝo* | *mian tagmanĝon* |
| *funga supo* | *fungan supon* |
| *ruĝaj pomoj* | *ruĝajn pomojn* |

:::write Faru la objekton
? Plenigu: *Mi ŝatas ___.* (*ruĝaj pomoj*)
= ruĝajn pomojn
? Plenigu: *Tomo kuiras ___.* (*funga supo*)
= fungan supon
? Plenigu: *La kato vidas ___.* (*mi*)
= min
? Plenigu: *Ni trinkas ___.* (*la akvo*)
= la akvon
:::

### La vortordo estas libera

Ĉar *-n* markas la objekton, vi povas movi ĝin sen ŝanĝi, kiu faras kion. La kutima ordo estas subjekto – verbo – objekto. Se la objekto staras unue, ĝi ricevas emfazon, kiel en la frazo de Tomo *Supon sen pano mi ne manĝas!* Vidu la paĝon pri [vortordo](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/vortordo/).

En la unuaj tri frazoj sube la sago ĉiam montras al la vorto kun *-n*, ie ajn ĝi staras: Tomo vidas la katon. La unua estas la normala ordo. La aliaj du metas *la katon* unue: *La katon vidas Tomo* emfazas, ke ĝuste Tomo vidas ĝin, ne iu alia, kaj *La katon Tomo vidas* emfazas, ke Tomo vidas ĝuste la katon, ne ion alian. En la lasta frazo la *-n* moviĝis al *Tomon*, do nun la kato vidas Tomon.

Tomo vidas la katon. | Tomo vidas, la kato estas vidata.
La katon vidas Tomo. | Tomo vidas, la kato estas vidata.
La katon Tomo vidas. | Tomo vidas, la kato estas vidata.

La kato vidas Tomon. | La kato vidas, Tomo estas vidata.

:::order La -n montras la objekton
? La kato estas tie. Tomo estas tiu, kiu vidas ĝin.
= Tomo vidas la katon.
= La katon vidas Tomo.
= La katon Tomo vidas.
= Tomo la katon vidas.
= Vidas Tomo la katon.
= Vidas la katon Tomo.
- kato Tomon
? Jen kafo. Ana estas tiu, kiu trinkas ĝin.
= Ana trinkas kafon.
= Kafon Ana trinkas.
= Kafon trinkas Ana.
= Ana kafon trinkas.
= Trinkas Ana kafon.
= Trinkas kafon Ana.
- kafo
:::

### Kiam ne uzi *-n*

- **Post *esti*.** *La kato estas Kafo*: la kato kaj Kafo estas la sama estaĵo, do ne ekzistas objekto.
- **Post prepozicio.** *kun pano*, *sen fazeoloj*. Unu escepto, pri direkto, venas en [Leciono 9](https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-9/).

### Kial *saluton* kaj *bonan tagon* finiĝas per *-n*

Tiuj salutoj estas objektoj de verbo, kiun oni ne diras: *(Mi deziras al vi) bonan tagon*. *Saluton* estas mallonga formo de *(Mi donas al vi) saluton*. Tial *bona* fariĝas *bonan*, *tago* fariĝas *tagon*, kaj *saluto* fariĝas *saluton*. Same funkcias *dankon*.

## Ekzercoj

:::quiz Ekzercoj de Leciono 5
? *La kato vidas Tomon.* Kiu vidas kiun?
- Tomo vidas la katon.
- La kato vidas Tomon. *
- Ili vidas unu la alian.
? Plenigu: *Mi trinkas ___.* (kafo)
= kafon
? Elektu: *Ana manĝas ___.*
- *rizo*
- *rizon* *
- *rizoj*
? Elektu: *Mi ŝatas ___ pomojn.*
- *ruĝa*
- *ruĝaj*
- *ruĝajn* *
? Kiu frazo estas ĝusta?
- *La supo estas bongustan.*
- *La supo estas bongusta.* *
- *La supon estas bongusta.*
? Plenigu per pronomo: *Ŝi vidas ___.* (La objekto estas mi.)
= min
? Skribu la tutan frazon per la vortoj *ni, manĝi, pano, kun, fromaĝo* (kun la ĝustaj finaĵoj):
= {Ni} {manĝas} {panon kun fromaĝo}
? Elektu: *Tomo kuiras kun ___.*
- *la avino* *
- *la avinon*
- *la avinojn*
? Kion signifas *Supon sen pano mi ne manĝas*?
- Mi ne manĝas supon sen pano. *
- La supo ne manĝas panon.
- Mi manĝas panon sen supo.
:::

## Kultura angulo

Esperantistoj ofte dividas manĝojn hejme. *Pasporta Servo*, senpaga gastiga reto, kiun la junulara organizo TEJO funkciigas ekde 1974, listigas pli ol 2 400 gastigantojn en 121 landoj. Gastoj restas senpage kaj parolas Esperanton kun siaj gastigantoj – ofte dum la vespermanĝo. Vidu [kie oni parolas Esperanton](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/kie-oni-parolas/).

## Oftaj demandoj

### Kial Esperanto havas akuzativon?

Ĝi montras klare la objekton, do la vortordo povas ŝanĝiĝi por emfazo sen ŝanĝi, kiu faras kion. La *Fundamento* (1905) difinas ĝin en la dua regulo: la akuzativo formiĝas per aldono de *-n* al la nominativo.

### Ĉu oni komprenos min, se mi forgesos la *-n*?

Kutime jes, laŭ la kunteksto. Sed foje *-n* ŝanĝas la signifon: en *La hundo ĉasas la katon* la hundo ĉasas la katon, sed en *La hundon ĉasas la kato* la kato ĉasas la hundon.

### Ĉu nomoj ricevas *-n*?

Nomoj finiĝantaj per *-o*, kiel *Tomo* aŭ *Kafo*, ricevas *-n* kiel ĉiu substantivo: *Mi vidas Tomon*. Laŭ PMEG, nomo finiĝanta per alia vokalo povas ricevi *-n* rekte – *Mi vidas Anan* – aŭ resti sen ĝi, kiam la senco estas klara.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, reguloj 2 kaj 8)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: N-finaĵo – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: N-finaĵo por objekto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/objekto.html)
- [PMEG: Vortordo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/vortordo/index.html)
- [PMEG: Mallongigitaj frazoj (salutoj kun -n)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html)
- [PMEG: Ne-esperantigitaj nomoj (nomoj kaj la finaĵo -n)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/ne-esperantigitaj.html)
- [Pasporta Servo](https://www.pasportaservo.org/)
- [TEJO – pri TEJO](https://www.tejo.org/en/about-tejo/)