# Esperanto-leciono 6: pasinta kaj estonta tempo, tagoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-6/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> Esperanto havas tri tempajn finaĵojn: -is por la pasinteco, -as por la nuno, -os por la estonteco. Lernu ilin per hieraŭ, morgaŭ kaj la sep tagoj.

En ĉi tiu leciono vi lernas paroli pri la pasinteco kaj la estonteco. Esperanto havas tri tempajn finaĵojn – *-is* por la pasinteco, *-as* por la nuno kaj *-os* por la estonteco – kaj ili funkcias same ĉe ĉiu verbo. Vi ankaŭ lernas la tagojn de la semajno, vortojn kiel *hieraŭ* kaj *morgaŭ*, kaj kiel diri „en lundo”.

## Dialogo

Ana havas novaĵon. Ŝi telefonas al Tomo mardon vespere.

| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| **Ana:** Tomo! Mi havas grandan novaĵon! | Ana volas rakonti ion gravan kaj novan. |
| **Tomo:** Kio okazis? | Tomo demandas, kio estas la novaĵo. |
| **Ana:** Hieraŭ mi aĉetis flugbileton. En Julio mi iros al la Universala Kongreso! | En la tago antaŭ hodiaŭ Ana aĉetis bileton por flugi per aviadilo. En Julio ŝi iros al la Universala Kongreso. |
| **Tomo:** Vere? Bonege! | Tomo miras kaj ĝojas. |
| **Ana:** Kaj vi? Vi ankaŭ venos, ĉu ne? | Ana esperas, ke Tomo ankaŭ venos al la kongreso. |
| **Tomo:** Mi ankoraŭ ne decidis. Mi devos peti feriojn. | Tomo ĝis nun ne faris decidon. Li devos peti tempon sen laboro. |
| **Ana:** Vi devas veni! Ni finfine renkontiĝos! | Ana tre volas, ke Tomo venu: post longa atendado ili vidos unu la alian en la reala vivo. |
| **Tomo:** Vi pravas. Lundon mi parolos kun mia ĉefo. | Tomo konsentas kun Ana. Lundon li parolos kun sia ĉefo. |
| **Ana:** Bone! Kaj kion vi faris dum la semajnfino? | Ana demandas pri la pasintaj sabato kaj dimanĉo. |
| **Tomo:** Sabaton mi vizitis mian avinon. Dimanĉon mi dormis la tutan tagon! | Sabaton Tomo iris al sia avino. Dimanĉon li dormis dum la tuta tago. |
| **Ana:** Ha ha! Mi ne dormis multe. Mi kantis kun la koruso en du koncertoj. | Ana dormis malmulte, ĉar ŝi kantis en du koncertoj. |
| **Tomo:** Kaj kion vi faros morgaŭ? | Tomo demandas pri la plano de Ana por la sekva tago. |
| **Ana:** Morgaŭ mi havos ekzamenon pri biologio. Hodiaŭ mi devas studi! | En la sekva tago Ana havos ekzamenon: oni kontrolos, ĉu ŝi scias biologion. Tial ŝi studas hodiaŭ. |
| **Tomo:** Bonŝancon! Mi skribos al vi lundon, post la renkontiĝo kun la ĉefo. | Tomo deziras sukceson al Ana. Lundon, post la interparolo kun la ĉefo, li skribos al ŝi. |

*Ĉu ne?* fine de frazo funkcias kiel „ĉu ne vere?”: la parolanto atendas konfirmon. *Vi venos, ĉu ne?* = Mi pensas, ke vi venos; ĉu tio estas vera?

## Novaj vortoj

| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| *hieraŭ* | la tago antaŭ hodiaŭ | |
| *hodiaŭ* | ĉi tiu tago | |
| *morgaŭ* | la tago post hodiaŭ | |
| *ankoraŭ ne* | ĝis nun ne, sed eble poste | *ankoraŭ* = ĝis nun kaj daŭre |
| *finfine* | post longa atendado | |
| *havi* | posedi ion aŭ esti ligita al ĝi | *Mi havas novaĵon.* |
| *aĉeti* | doni monon kaj ricevi aĵon | |
| *iri* | movi sin de unu loko al alia | |
| *okazi* | fariĝi en certa tempo | *Kio okazis?* = Kio estis la evento? |
| *decidi* | elekti post pensado | |
| *peti* | diri, ke oni volas ricevi ion | |
| *paroli* | diri vortojn per la voĉo | |
| *viziti* | iri al persono aŭ loko por rigardi aŭ renkonti | |
| *dormi* | ripozi kun fermitaj okuloj, kiel en la nokto | |
| *skribi* | fari literojn kaj vortojn sur papero aŭ ekrano | |
| *renkontiĝi* | veni kune, por ke ni vidu unu la alian | *renkontiĝo* = kunveno |
| *pravi* | diri tion, kio estas vera | *Vi pravas.* = Via opinio estas ĝusta. |
| *novaĵo* | io nova, kion oni ĵus ekscias | de *nova* |
| *flugbileto* | bileto, kiu permesas flugi per aviadilo | *flugi* + *bileto* |
| *ferioj* | tempo sen laboro aŭ lernejo, por ripozi | kutime plurale; *ferio* = unu libera tago |
| *ekzameno* | testo, per kiu oni kontrolas la scion | |
| *semajnfino* | sabato kaj dimanĉo | *semajno* + *fino* |
| *dum* | en la tempo de | *dum la semajnfino* |
| *pri* | koncerne; temas pri | *ekzameno pri biologio* |
| *post* | pli malfrue ol; la kontraŭo de *antaŭ* | *post la renkontiĝo* |
| *multe* | en granda kvanto; ne malmulte | *Mi ne dormis multe.* |
| *tuta* | kun ĉiuj partoj, de la komenco ĝis la fino | *la tutan tagon* |
| *kongreso* | granda renkontiĝo de multaj homoj | *la Universala Kongreso* = la ĉiujara monda kongreso de Esperanto |
| *bonŝancon!* | ni diras tion, kiam ni deziras sukceson al iu | |

## Gramatiko

### Tri tempoj, tri finaĵoj

Esperantaj verboj havas unu finaĵon por ĉiu tempo, la saman por ĉiu persono. Ŝanĝu *-as* al *-is* por la pasinteco aŭ al *-os* por la estonteco. Pli da informoj troviĝas en la paĝo pri [verboj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/verboj/).

| Infinitivo | Pasinteco *-is* | Nuno *-as* | Estonteco *-os* |
|---|---|---|---|
| *esti* | *estis* | *estas* | *estos* |
| *labori* | *laboris* | *laboras* | *laboros* |
| *iri* | *iris* | *iras* | *iros* |
| *havi* | *havis* | *havas* | *havos* |

La formo *-is* sufiĉas por ĉiu pasinta agado: *Mi laboris*. *Mi jam manĝis* signifas, ke la manĝado jam finiĝis.

| Frazo | Alivorte |
|---|---|
| *Hieraŭ mi aĉetis flugbileton.* | En la tago antaŭ hodiaŭ mi aĉetis bileton. |
| *Mi ankoraŭ ne decidis.* | Ĝis nun mi ne faris decidon. |
| *En Julio mi iros al la kongreso.* | La irado okazos en Julio, ne nun. |
| *Morgaŭ mi havos ekzamenon.* | La ekzameno ne estas hodiaŭ, sed morgaŭ. |

Multaj lingvoj uzas la nunan tempon por planoj. En Esperanto oni kutime uzas *-os* por tio, kio okazos poste: *En Julio mi iros al la kongreso*.

:::ending Pasinteco, nuno aŭ estonteco?
- is as os
= Hieraŭ mi aĉet[is] flugbileton.
= Morgaŭ mi hav[os] ekzamenon.
= Nun mi stud[as].
? Temas pri la dimanĉo antaŭ kelkaj tagoj.
= Dimanĉon mi dorm[is] la tutan tagon.
? Ĝi estas plano por la sekva Julio.
= En Julio mi ir[os] al la kongreso.
:::

### Tempaj vortoj

| Vorto | Signifo |
|---|---|
| *antaŭhieraŭ* | du tagojn antaŭ hodiaŭ |
| *hieraŭ* | unu tagon antaŭ hodiaŭ |
| *hodiaŭ* | en ĉi tiu tago |
| *morgaŭ* | unu tagon post hodiaŭ |
| *postmorgaŭ* | du tagojn post hodiaŭ |
| *nun* | en ĉi tiu momento |
| *baldaŭ* | post mallonga tempo |
| *jam* | antaŭ ĉi tiu momento |
| *ankoraŭ* | ĝis nun kaj daŭre; *ankoraŭ ne* = ĝis nun ne |
| *poste* | post tio |

### Tagoj de la semajno

La nomoj de la tagoj estas substantivoj, kiujn oni skribas per minusklo. La paĝo pri [tagoj kaj monatoj](https://esperantopedia.org/eo/frazoj/tagoj-kaj-monatoj/) havas ankaŭ monatojn kaj datojn.

| Tago | Loko en la semajno |
|---|---|
| *lundo* | la unua tago de la laborsemajno |
| *mardo* | la tago post lundo |
| *merkredo* | la tago meze de la semajno |
| *ĵaŭdo* | la tago post merkredo |
| *vendredo* | la tago antaŭ sabato |
| *sabato* | la unua tago de la semajnfino |
| *dimanĉo* | la dua tago de la semajnfino |

:::match Tagoj de la semajno
lundo = *la unua tago de la laborsemajno*
mardo = *la tago post lundo*
merkredo = *la tago meze de la semajno*
ĵaŭdo = *la tago post merkredo*
vendredo = *la tago antaŭ sabato*
sabato = *la unua tago de la semajnfino*
dimanĉo = *la dua tago de la semajnfino*
:::

### „Lundon” kaj „lunde”

Por diri, ke io okazas en certa tago, uzu *-n* aŭ *en*: *lundon* aŭ *en lundo*. La adverbo *lunde* signifas „ĉiun lundon” aŭ „en iu lundo”. La sama *-n* montras ankaŭ daŭron: *la tutan tagon*.

| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| *Lundon mi parolos kun la ĉefo.* | unu fojon, en certa lundo |
| *Sabate mi kantas en koruso.* | ĉiun sabaton |
| *Mi dormis la tutan tagon.* | dum la tuta tago |

:::write Kiam?
? Unu fojon, en certa vendredo (unu vorto).
= vendredon
! vendrede → *Vendrede* kutime signifas regulan agadon, ĉiun vendredon. Por unu certa vendredo aldonu *-n* al la substantivo.
? Ĉiam en vendredo, regule (unu vorto).
= vendrede
! vendredon → *-n* post la substantivo montras unu certan tagon. Por regulaj okazoj uzu la adverbon kun *-e*.
? De la mateno ĝis la vespero, sen paŭzo (tri vortoj).
= la tutan tagon
? Du tagojn post hodiaŭ (unu vorto).
= postmorgaŭ
:::

## Ekzercoj

:::quiz Ekzercoj de Leciono 6
? Per kiu finaĵo oni montras la estontecon?
- -is
- -as
- -os *
? Plenigu per la ĝusta formo de *labori*: *Hieraŭ mi ___.*
= laboris
? Metu la verbon en la pasintecon: *Mi dormas.*
= Mi dormis
? Skribu la saman frazon en la estonteco: *Ni iris al la kongreso.*
= {Ni} {iros} {al la kongreso}
? Kiu tago venas post *merkredo*?
- *mardo*
- *ĵaŭdo* *
- *vendredo*
? Kion signifas *Lunde mi laboras*?
- Mi laboras ĉiun lundon. *
- Mi laboris en lundo.
- Mi laboros nur ĉi tiun lundon.
? Plenigu per la ĝusta formo de *esti*: *Hieraŭ la vetero ___ bela.*
= estis
? Plenigu: *Mi ___ ne decidis.* (Ĝis nun mi ne faris decidon.)
= ankoraŭ
? Plenigu per la pasinta formo de *viziti*: *Sabaton mi ___ mian avinon.*
= vizitis
:::

## Kultura angulo

La plej vaste festata Esperanta festo estas la **Zamenhof-tago**, la 15-a de Decembro – naskiĝtago de la kreinto de la lingvo, naskita en 1859 en Bjalistoko. Ekde la 1920-aj jaroj ĝi estas ankaŭ Tago de la Esperanta Libro, kiam parolantoj aĉetas aŭ donacas libron en Esperanto. Lokaj kluboj kunvenas por prelegoj, vespermanĝoj aŭ naskiĝtaga kuko. Legu pli pri la [Zamenhof-tago](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/zamenhofa-tago/).

## Oftaj demandoj

### Kiel oni esprimas, ke io jam estas farita?

Kutime per la simpla pasinteco: *Mi jam manĝis* – la manĝado jam finiĝis. Kunmetitaj formoj per [participoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/participoj/) ekzistas, sed oni malofte bezonas ilin; vi vidos ilin mallonge en [Leciono 12](https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-12/).

### Ĉu oni skribas la tagojn de la semajno per majuskloj en Esperanto?

Ne. Oni skribas ilin per minusklo: *lundo, sabato*. Monatnomoj tradicie ricevas majusklon – *Julio* – kaj la referenca gramatiko PMEG rekomendas tion, kvankam multaj nun skribas ilin per minuskloj.

### Kiel oni parolas pri la venonta kaj la pasinta semajno?

*La venontan semajnon* signifas „en la semajno post ĉi tiu”, kaj *la pasintan semajnon* signifas „en la semajno antaŭ ĉi tiu”. Ambaŭ ricevas *-n*, ĉar ili diras, kiam io okazas.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, regulo 6, verboj)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: IS (la pasinta tempo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/pasinta_tempo.html)
- [PMEG: Venonta tempo – OS-finaĵo (la estonta tempo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/venonta_tempo.html)
- [PMEG: N-finaĵo por tempopunkto (lundon)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (lunde, matene)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj (monatoj kaj tagoj)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html)
- [Wikipedia (angle): Zamenhof Day](https://en.wikipedia.org/wiki/Zamenhof_Day)