# Esperanto-leciono 7: demandoj per ĉu kaj ki-vortoj

Source: https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-7/
Language: eo
Updated: 2026-10-07

> Metu ĉu antaŭ ajna frazo kaj ĝi fariĝas jes-ne-demando. Lernu kio, kiu, kie, kiam, kial, kiel, kiom kaj respondi per jes, ne kaj ĉar.

En ĉi tiu leciono vi lernas demandi. Se vi metas *ĉu* antaŭ aserton, ĝi fariĝas jes-ne-demando – sen ŝanĝo de vortordo kaj sen helpverboj. Por ĉio alia ekzistas demandvortoj, kiuj komenciĝas per *ki-*: *kio, kiu, kie, kiam, kial, kiel* kaj *kiom*. Vi ankaŭ respondos per *jes*, *ne* kaj *ĉar*.

## Dialogo

Julio. Tomo alvenis en la kongresan urbon kaj ne trovas la kongresejon. Li vidas virinon kun verda stelo.

| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| **Tomo:** Pardonu, ĉu vi parolas Esperanton? Mi vidas vian verdan stelon. | Tomo ĝentile alparolas fremdan virinon. La verda stelo montras, ke ŝi eble parolas Esperanton. |
| **Keiko:** Jes, kompreneble! Ĉu vi venas al la kongreso? | Keiko certe parolas Esperanton. Ŝi demandas, ĉu Tomo iras al la sama kongreso. |
| **Tomo:** Jes. Sed kio estas la adreso de la kongresejo? | Tomo iras al la kongreso, sed li ne konas la lokon, kie ĝi okazas. |
| **Keiko:** Ne gravas, mi ankaŭ iras tien. Kiel vi nomiĝas? | Keiko iras al la sama loko, do ne estas problemo. Ŝi demandas pri la nomo de Tomo. |
| **Tomo:** Mi nomiĝas Tomo. Kaj vi? | Tomo diras sian nomon kaj demandas pri ŝia nomo. |
| **Keiko:** Mi estas Keiko, el Japanio. | Keiko diras sian nomon kaj sian landon. |
| **Tomo:** Kiam vi alvenis? | Tomo demandas pri la tempo de ŝia alveno. |
| **Keiko:** Hieraŭ. La flugo estis tre longa! Kaj de kie vi venas? | Keiko alvenis en la antaŭa tago; ŝia vojaĝo per aviadilo estis tre longa. Ŝi demandas pri la loko, de kie Tomo venas. |
| **Tomo:** El Pollando. Kiom longe vi lernas Esperanton? | Tomo venas el Pollando. Li demandas, kiom da tempo Keiko jam lernas. |
| **Keiko:** De dek jaroj. Kaj vi? | Keiko lernas Esperanton jam dum dek jaroj. |
| **Tomo:** Nur de naŭ monatoj. | Tomo komencis lerni antaŭ naŭ monatoj, ne pli frue. |
| **Keiko:** Vi parolas tre bone! Kial vi lernas ĝin? | Keiko laŭdas Tomon kaj demandas pri lia kialo. |
| **Tomo:** Ĉar mi ŝatas lingvojn… kaj ĉar mia amikino Ana estas ĉi tie. | Tomo donas du kialojn: li ŝatas lingvojn, kaj lia amikino estas ĉe la kongreso. |
| **Ana:** Tomo! Ĉu vere estas vi? | Ana tre miras, ke ŝi vidas Tomon. |
| **Tomo:** Ana! Finfine! | Tomo ĝojas: post longa atendado ili renkontiĝas. |
| **Keiko:** Ho, do ŝi estas la fama Ana! Kiu volas kafon? | Keiko komprenas, ke ŝi vidas Anan, pri kiu Tomo ofte parolis. Ŝi proponas kafon. |

*Kiom longe vi lernas…?* uzas la nunan tempon, ĉar la lernado ankoraŭ daŭras. *De* + tempodaŭro montras, ekde kiam io daŭras ĝis nun: *Mi lernas Esperanton de naŭ monatoj* – la lernado komenciĝis antaŭ naŭ monatoj kaj daŭras ankoraŭ.

## Novaj vortoj

| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| *ĉu* | vorto, kiu faras demandon por *jes* aŭ *ne* | ankaŭ en nerekta demando: *Mi ne scias, ĉu li venas.* |
| *kio* | demandvorto pri aĵo | objekto: *kion* |
| *kiu* | demandvorto pri persono aŭ elekto | objekto: *kiun* |
| *kie* | demandvorto pri loko | *de kie* = de kiu loko |
| *kiam* | demandvorto pri tempo | |
| *kial* | demandvorto pri kaŭzo | |
| *kiel* | demandvorto pri maniero | *Kiel vi nomiĝas?* |
| *kiom* | demandvorto pri kvanto | *kiom longe* = dum kiom da tempo |
| *ĉar* | vorto, kiu donas kialon | |
| *pardonu* | ĝentila peto: ne koleru pro mia eraro | de *pardoni* |
| *paroli* | diri vortojn per la voĉo | Leciono 6; *paroli Esperanton* |
| *lerni* | akiri scion aŭ kapablon | |
| *nomiĝi* | havi certan nomon | *Mi nomiĝas Tomo.* = Mia nomo estas Tomo. |
| *alveni* | veni al la loko, kiun oni celis | *al* + *veni* |
| *stelo* | brila punkto en la ĉielo; ankaŭ signo de Esperanto | *la verda stelo* |
| *adreso* | indiko de la loko, kie io troviĝas | |
| *kongreso* | granda renkontiĝo de multaj homoj | *kongresejo* = loko de kongreso |
| *flugo* | vojaĝo per aviadilo | |
| *jaro* | tempo de dek du monatoj | |
| *monato* | unu el la dek du partoj de la jaro | |
| *lingvo* | sistemo de vortoj por paroli kaj skribi | |
| *amikino* | amiko, kiu estas virino | *amiko* + *-in-* |
| *fama* | konata de multaj homoj | |
| *nur* | ne pli ol; sole | |
| *tien* | al tiu loko | Leciono 9 |

## Gramatiko

### Jes-ne-demandoj per *ĉu*

Por fari demandon, al kiu oni respondas per „jes” aŭ „ne”, metu *ĉu* komence de la frazo. Nenio alia ŝanĝiĝas. Plenajn regulojn vidu en la paĝo pri [demandoj kaj neado](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/demandoj-kaj-neado/).

| Aserto | Demando |
|---|---|
| *Vi parolas Esperanton.* | *Ĉu vi parolas Esperanton?* |
| *Ana estas ĉi tie.* | *Ĉu Ana estas ĉi tie?* |
| *Vi alvenis hieraŭ.* | *Ĉu vi alvenis hieraŭ?* |

Respondu per *jes* aŭ *ne*, plej bone per mallonga frazo: *Jes, mi parolas.* / *Ne, mi ne parolas.* Por peti konfirmon, aldonu *ĉu ne?* fine: *Vi venos, ĉu ne?* – la parolanto atendas, ke vi konfirmu.

:::order Faru jes-ne-demandon
? Demandu novan amikon pri lia scipovo de Esperanto.
= Ĉu {vi} {parolas} {Esperanton}?
- Esperanto
? Vi pensas, ke via amiko venis hieraŭ, kaj vi volas konfirmon.
= Ĉu {vi} {alvenis} {hieraŭ}?
- alvenas
? Demandu iun pri la gusto de la kafo.
= Ĉu la kafo estas bongusta?
- kafon
:::

### Sep demandvortoj

Ĉiuj ĉi tiuj vortoj komenciĝas per *ki-*. Ili apartenas al pli granda familio de 45 vortoj, la [korelativoj](https://esperantopedia.org/eo/gramatiko/tabelvortoj/), kiujn vi vidos kiel plenan tabelon en [Leciono 11](https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/leciono-11/).

| Vorto | Demandas pri | Ekzemplo |
|---|---|---|
| *kio* | aĵo | *Kio okazis?* |
| *kiu* | persono aŭ elekto | *Kiu volas kafon?* |
| *kie* | loko | *Kie estas la kongresejo?* |
| *kiam* | tempo | *Kiam vi alvenis?* |
| *kial* | kaŭzo | *Kial vi lernas Esperanton?* |
| *kiel* | maniero | *Kiel vi fartas?* |
| *kiom* | kvanto | *Kiom kostas la kafo?* |

Por demandi pri kvanto kun substantivo, aldonu *da*: *Kiom da lingvoj vi parolas?* La substantivo post *da* neniam ricevas *-n*.

:::match Demandvortoj
kio = *demando pri aĵo*
kiu = *demando pri persono*
kie = *demando pri loko*
kiam = *demando pri tempo*
kial = *demando pri kaŭzo*
kiel = *demando pri maniero*
kiom = *demando pri kvanto*
:::

### Demandvortoj kun *-n*

Kiam la demandvorto estas objekto, ĝi ricevas *-n*, same kiel substantivo: *kio* → *kion*, *kiu* → *kiun*.

| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| *Kion vi trinkas?* | *kion* estas objekto de *trinkas* |
| *Kiun vi vidas?* | *kiun* estas objekto de *vidas* |
| *Kiu vidas vin?* | *kiu* estas subjekto: neniu *-n* |

:::write Kun -n aŭ sen -n?
? Plenigu: *___ vi trinkas?* (Respondo: *Mi trinkas teon.*)
= Kion
? Plenigu: *___ vidas vin?* (Respondo: *Ana vidas vin.*)
= Kiu
? Plenigu: *___ vi vidas?* (Respondo: *Mi vidas Anan.*)
= Kiun
? Plenigu: *___ okazis?* (Respondo: *Hieraŭ okazis ekzameno.*)
= Kio
:::

### Respondi al *kial* per *ĉar*

*Kial?* petas kialon, kaj *ĉar* donas ĝin: *Kial vi lernas Esperanton? – Ĉar mi ŝatas lingvojn.*

## Ekzercoj

:::quiz Ekzercoj de Leciono 7
? Faru demandon el la aserto: *Vi parolas Esperanton.*
= Ĉu vi parolas Esperanton
? Per kiu demandvorto oni demandas pri loko?
- *kiam*
- *kie* *
- *kiu*
? Per kiu demandvorto oni demandas pri kaŭzo?
- *kial* *
- *kiel*
- *kiom*
? Vi volas scii la tempon de alveno. Plenigu: *___ vi alvenis?*
= Kiam
? Plenigu: *___ vi nomiĝas?* (Mi demandas pri la maniero, kiel oni nomas vin.)
= Kiel
? Pri kio demandas la frazo *Kiom kostas la kafo?*
- pri la tempo
- pri la prezo *
- pri la loko
? Plenigu: *___ volas kafon?* (Mi volas scii, kiu persono volas kafon.)
= Kiu
? Kio estas la plej bona respondo al *Kial vi lernas Esperanton?*
- *Ĉar mi ŝatas lingvojn.* *
- *Hieraŭ.*
- *En Japanio.*
? Plenigu: *___ okazis?* (Mi demandas pri evento.)
= Kio
:::

## Kultura angulo

Neniu scias precize, kiom da homoj parolas Esperanton. Seriozaj taksoj varias de proksimume 60 000 (Svend Vendelbo Nielsen, 2017) ĝis proksimume 2 milionoj (enketoj de Sidney Culbert), kaj ĝis Marto 2020 proksimume 2,8 milionoj da homoj komencis la Esperanto-kursojn de Duolingo. La truko de Tomo ankaŭ havas historion: la verda stelo fariĝis rekonsigno inter parolantoj de Esperanto komence de la 1890-aj jaroj. Vidu [kiom da homoj parolas Esperanton](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/kiom-da-parolantoj/).

## Oftaj demandoj

### Ĉu mi povas demandi sen *ĉu*?

En parola lingvo la altiĝanta intonacio sole povas fari demandon, kiel la *Vi kuiras?* de Ana en Leciono 4. En skribo *ĉu* klarigas, ke temas pri demando, kaj ĝi estas la norma formo.

### Kio estas la diferenco inter *kio* kaj *kiu*?

*Kio* demandas pri aĵo ĝenerale: *Kio estas tio?* *Kiu* demandas pri persono aŭ pri unu el pluraj aferoj: *Kiu libro?* – unu el pluraj libroj.

### Kiel oni respondas al nea demando?

Uzu plenan frazon. Se oni demandas *Ĉu vi ne volas kafon?*, parolantoj komprenas *jes* kaj *ne* diverse, do diru *Jes, mi volas* aŭ *Ne, mi ne volas*.

## Fontoj

- [Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: Ĉu-demandoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/chu.html)
- [PMEG: Respondvortoj (inkluzive de nea demando)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/respondvortoj.html)
- [PMEG: Tabelvortoj – bazaj reguloj (ki-vortoj)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html)
- [Libera Folio: „Nova takso: 60.000 parolas Esperanton” (2017)](https://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/)
- [Libera Folio: „Kie estas la Duolinganoj?” (2020)](https://www.liberafolio.org/2020/03/31/kie-estas-la-duolinganoj/)
- [Wikipedia (angle): Esperanto symbols (la verda stelo)](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_symbols)
- [Vikipedio: Verda stelo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Verda_stelo)