# Esperanto kaj spiritismo: kial brazilaj spiritistoj uzas ĝin

Source: https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/spiritismo/
Language: eo
Updated: 2026-10-11

> La Brazila Spiritisma Federacio instruas Esperanton ekde 1912 kaj eldonas librojn de Kardec en ĝi. Personoj, libroj, grupoj kaj debato pri neŭtraleco.

Multaj brazilaj spiritistoj lernas Esperanton, ĉar ilia movado propagandas ĝin jam pli ol jarcenton. La **Brazila Spiritisma Federacio** (*Federação Espírita Brasileira*, FEB) malfermis senpagan kurson de Esperanto en **1912**, fondis esperantan fakon fine de la 1930-aj jaroj kaj eldonas la bazajn librojn de spiritismo en Esperanto. Spiritistoj vidas en la lingvo ilon por frateco inter la popoloj kaj manieron disvastigi siajn instruojn ekster la portugallingva mondo.

Tiu kunlaboro estas brazila fenomeno. Esperanto mem ne havas religion: ekde 1905 la movado difinas ĝin kiel neŭtralan lingvon, kiun ĉiu rajtas uzi por ĉiu celo.

## Kio estas spiritismo?

Spiritismo (portugale *Espiritismo*, ankaŭ nomata kardecismo) estas religia kaj filozofia doktrino, fondita de la franca instruisto **Hippolyte Léon Denizard Rivail** (1804–1869), kiu verkis sub la nomo **Allan Kardec**. Ĝi datiĝas de la apero de *La Libro de la Spiritoj* (france *Le Livre des Esprits*) la **18-an de Aprilo 1857**. Spiritistoj kredas, ke la spiritoj de mortintoj povas komuniki per mediumoj, ke homoj reenkarniĝas kaj ke bonfarado estas la vojo al morala progreso.

La doktrino atingis Brazilon meze de la 19-a jarcento kaj fariĝis tie grava religio. La popolnombrado de 2010 kalkulis ĉirkaŭ **3,8 milionojn** da spiritistoj, proksimume 2 % de la loĝantaro; la popolnombrado de 2022, kiu kalkulis homojn de 10 jaroj kaj pli, donis **1,8 %**, kontraŭ 2,2 % en 2010 laŭ la sama bazo. Multaj brazilanoj, kiuj nomas sin katolikoj, de tempo al tempo ĉeestas ankaŭ spiritismajn kunvenojn, do la influo de la movado estas pli larĝa ol montras la popolnombrado.

## Kiel renkontiĝis spiritismo kaj Esperanto?

Ne per Kardec. Li mortis en **1869**, dek ok jarojn antaŭ ol L. L. Zamenhof publikigis Esperanton en Varsovio en **1887** (vidu la [historion de Esperanto](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/historio/)). Pli postaj spiritistoj ligis ambaŭ per la skribaĵoj de Kardec, kiuj antaŭvidas, ke la homaro kreskas al unueco en religio kaj lingvo. Mesaĝo de spirito, presita en la gazeto *Revue spirite* de Kardec en Novembro 1862, parolis pri estonta komuna lingvo por ĉiuj.

La unuaj pontoj estis konstruitaj en la 1900-aj jaroj:

- En **1908** la spiritista verkisto Camilo Chaigneau publikigis artikolon „Spiritismo kaj Esperanto”, proponante Esperanton por centra gazeto de spiritistoj kaj esperantistoj.
- **Francisco Valdomiro Lorenz** (1872–1957), ĉeĥdevena poligloto, lernis Esperanton kiel junulo, en 1890 verkis lernolibron por ĉeĥoj kaj komence de la 1890-aj jaroj elmigris al Brazilo. Li fariĝis pioniro de ambaŭ movadoj tie.
- **Ismael Gomes Braga** (1891–1969) transformis la amikecon en programon ene de la FEB (vidu sube).

## Kion faras la Brazila Spiritisma Federacio por Esperanto?

La FEB fondiĝis en Rio-de-Ĵanejro en **1884** kaj havas sian sidejon en la ĉefurbo Braziljo (portugale *Brasília*) ekde 1984. Ĝi reprezentas Brazilon en la Internacia Spiritisma Konsilantaro kaj funkciigas grandan eldonejon, kiu presis pli ol 10 milionojn da ekzempleroj de libroj de Kardec. Ĝia Esperanta laboro havas longan historion:

| Jaro | Mejloŝtono |
|---|---|
| 1897 | La FEB malfermas sian librovendejon kaj komencas eldoni spiritisman literaturon (31-a de Marto) |
| 1912 | Senpaga kurso de Esperanto malfermiĝas ĉe la FEB (3-a de Majo) |
| 1936–1937 | Kreiĝas esperanta fako (fontoj donas unu aŭ alian jaron), gvidata de Ismael Gomes Braga ĝis lia morto en 1969 |
| 1944 | La FEB eldonas *Voĉoj de poetoj el la spirita mondo*, poemojn ricevitajn en Esperanto de la mediumo Lorenz |
| 1946 | *La Libro de la Spiritoj*, tradukita de Luiz da Costa Porto Carreiro Neto, estas la unua el la bazaj libroj de Kardec en Esperanto |

Hodiaŭ ĉiuj ĉefaj verkoj de Kardec haveblas en Esperanto ĉe la FEB: *La Libro de la Spiritoj*, *La Libro de la Mediumoj*, *La Evangelio laŭ Spiritismo*, *La Ĉielo kaj la Infero* kaj *La Genezo*. La federacio eldonas ankaŭ lernolibrojn de Esperanto kaj ankoraŭ okazigas kursojn.

La metodo de Braga estis labori per „paralelaj linioj”: instrui Esperanton al spiritistoj kaj proponi spiritismon al esperantistoj per bonaj tradukoj. Laŭ la esploristo David Pardue, la FEB resumis sian programon per tri E-oj – *Evangelho, Espiritismo, Esperanto* („Evangelio, Spiritismo, Esperanto”), kaj ĝia emblemo emfazas minusklan „e”.

## Kiu estis Ismael Gomes Braga?

Braga estis la ŝlosila organizanto de spiritisma Esperanto en Brazilo. Naskiĝinta en **1891** en Ubá (Minas Gerais), li estis kontisto kaj memlerninta lingvisto, kiu lernis Esperanton kiel adoleskanto. Admirantoj nomis lin „brazila Zamenhof” – pri la originalo vidu [Zamenhof](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/zamenhof/).

En 1937 li konvinkis la prezidanton de la FEB, Guillon Ribeiro, krei la esperantan fakon, kaj li gvidis ĝin ĝis sia morto en Rio-de-Ĵanejro en 1969. Li ankaŭ verkis kelkajn el la normaj brazilaj referencverkoj pri la lingvo:

- *Dicionário Português-Esperanto* (1954)
- *Dicionário Esperanto-Português* (1956)
- *Grande Dicionário Esperanto-Português* (1964)

## Ĉu Chico Xavier verkis librojn en Esperanto?

Ne rekte. **Francisco Cândido „Chico” Xavier** (2-a de Aprilo 1910 – 30-a de Junio 2002), la plej konata mediumo de Brazilo, produktis pli ol 400 librojn, kiujn spiritistoj rigardas kiel diktitajn de spiritoj (per „psikografio”, t.e. aŭtomata skribado), ĉiujn en la portugala. Ĝis 2010 ili vendiĝis en pli ol 50 milionoj da ekzempleroj, kaj li donacis la honorariojn al bonfarado. Pli ol dekduo estis tradukita en Esperanton, interalie *Antaŭ du mil jaroj* (1951) kaj *Nia Hejmo* (*Nosso Lar*, 1959).

Lia nomo ligiĝas al Esperanto per du tekstoj, kiujn spiritistoj atribuas al spiritoj:

- **„Missão do Esperanto”** („La misio de Esperanto”), ricevita en Januaro 1940 kaj atribuita al Emmanuel, spirita gvidanto de Xavier. Ĝi prezentas Esperanton kiel lecionon pri frateco, kiu ne anstataŭas aliajn lingvojn. Braga tradukis ĝin en Esperanton.
- ***O Esperanto como revelação*** („Esperanto kiel revelacio”, 1976), dek mesaĝoj atribuitaj al la spirito de Lorenz, ricevitaj post lia morto. Dulingva eldono enhavas la Esperantan tradukon *Esperanto kiel revelacio* de Benedicto Silva.

## Ĉu iuj spiritismaj libroj estis ricevitaj rekte en Esperanto?

Jes. La unua kolekto de mediumaj poemoj verkitaj en Esperanto estis ***Voĉoj de poetoj el la spirita mondo***, eldonita de la FEB en Rio-de-Ĵanejro en **1944**. La mediumo estis Lorenz, ne Chico Xavier. La poemoj estas atribuitaj al mortintaj verkistoj, inkluzive de Zamenhof, la ĉeĥa poeto Stanislav Schulhof kaj la brazila poeto Cruz e Sousa.

Dua kolekto, *Mediuma poemaro*, ricevita de Porto Carreiro Neto, aperis en 1972. Porto Carreiro Neto (1895–1964) estis profesoro pri kemio, membro de la Akademio de Esperanto kaj tradukinto de pluraj libroj de Xavier.

## Kiuj spiritismaj Esperanto-organizoj ekzistas hodiaŭ?

- **Spiritisma Esperanto-Asocio** (SEA) fondiĝis en Brazilo la 7-an de Septembro 2008 kiel Brazila Asocio de Esperanto-Spiritistoj (BAES) kaj ricevis sian nunan nomon en 2023. Ĝi disvastigas Esperanton inter spiritistoj kaj spiritismon per Esperanto, okazigas ĉiujaran renkontiĝon kaj eldonas la revuon *Konsolanto*.
- La **Internacia Spiritisma Konsilantaro** (portugale *Conselho Espírita Internacional*), fondita la 28-an de Novembro 1992 kaj sidejanta en Braziljo, kunigas naciajn spiritismajn organizojn el pli ol 30 landoj. Laŭ Pardue ĝi en 2000 akceptis Esperanton kiel unu el siaj laborlingvoj kaj kreis Esperanto-sekcion.
- **Spirita Eldona Societo F. V. Lorenz** (portugale *Sociedade Editora Espírita F. V. Lorenz*), eldonejo en Rio-de-Ĵanejro, nomita laŭ Lorenz, eldonas spiritismajn librojn en Esperanto.

Tiuj grupoj laboras apud la ĝenerala Esperanto-movado, ne ene de ĝi; ĝin priskribas la paĝo pri [Esperantaj organizoj](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/organizoj/).

## Kiom multe spiritismo kontribuas al Esperanto en Brazilo?

Multe, sed neniu mezuris precize. En 2023 Brazilo havis la trian plej grandan nombron da individuaj membroj de la Universala Esperanto-Asocio – 279, post Francio kaj Germanio (vidu [Esperanton laŭ landoj](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/kie-oni-parolas/)). Pardue, skribante en la revuo *Esperantologio / Esperanto Studies* en 2001, trovis, ke granda parto de la subteno de la brazila movado venas de spiritismaj grupoj.

La kontribuo videblas en kursoj en spiritismaj centroj, en la vortaroj de Braga, en stabila fluo de tradukoj kaj en legantoj, kiuj aĉetas Esperantajn librojn. Kiom da brazilaj Esperanto-parolantoj estas spiritistoj, restas nekonate: Pardue listigis tion kiel malfermitan esplordemandon, kaj neniu fidinda enketo estas konata.

## Ĉu Esperanto estas spiritisma lingvo?

Ne. La **Bulonja Deklaracio**, akceptita en la unua [Universala Kongreso de Esperanto](https://esperantopedia.org/eo/pri-esperanto/universala-kongreso/) en Aŭgusto 1905, difinas la movadon kiel strebon disvastigi neŭtralan lingvon. Ĉiu alia ideo aŭ espero, kiun individua parolanto ligas kun ĝi, estas laŭ la Deklaracio „afero pure privata”. Ĉiu, kiu konas kaj uzas Esperanton, estas esperantisto, ne grave por kiu celo.

La Universala Esperanto-Asocio deklaris sin absolute neŭtrala pri religio, politiko kaj nacieco, kiam ĝi fondiĝis en 1908. Religiaj Esperanto-grupoj kunlaboras kun ĝi, sen esti plenaj membroj. Spiritismo ankaŭ estas nur unu el pluraj religioj kun Esperantaj ligoj: ekzistas katolika (IKUE, 1910) kaj protestanta (KELI, 1911) Esperanto-asocioj, la japana religio Oomoto subtenas la lingvon ekde la komenco de la 1920-aj jaroj, kaj la Bahaa Kredo instigas al internacia helplingvo.

La proksimeco tamen kaŭzas frotiĝojn ambaŭflanke:

- **Ekstera vido.** La portugala Vikipedio notas, ke kelkaj brazilanoj, kiuj ne parolas Esperanton, supozas, ke ĝi estas „spiritisma lingvo”.
- **Ene de la movado.** Unu membro de la dissendolisto Spirito diris al Pardue, ke esperantistoj ĉiam bonvenas en spiritismaj rondoj, sed ne ĉiam inverse: kelkaj esperantistoj mokas spiritismajn kredojn, tial kelkaj spiritistoj preferas ne esti identigitaj kiel tiaj.
- **La spiritista pozicio.** Spiritistaj verkistoj ĝenerale akceptas, ke la lingvo mem estas neŭtrala. Ili aprezas ĝian „internan ideon” de frateco, kiun ili vidas proksima al siaj propraj idealoj.

## Oftaj demandoj

### Kial spiritistoj lernas Esperanton?

Iliaj gvidantoj kaj mesaĝoj de spiritoj, kiujn ili konsideras aŭtentaj, prezentas Esperanton kiel ilon por frateco kaj por tutmonda disvastigo de spiritismo. La Brazila Spiritisma Federacio instigas ĝin ekde 1912 per senpagaj kursoj kaj libroj.

### Ĉu Allan Kardec parolis Esperanton?

Ne. Kardec mortis en 1869, kaj Esperanto estis publikigita en 1887. Pli postaj spiritistoj legis pasaĵojn en liaj libroj pri estonta komuna lingvo kiel indikojn al Esperanto.

### Ĉu Esperanto estas religio?

Ne. Esperanto estas lingvo. La Bulonja Deklaracio de 1905 igas la movadon neŭtrala, kaj homoj de ĉiu kredo kaj de neniu uzas ĝin.

### Ĉu Chico Xavier parolis Esperanton?

Liaj libroj estis verkitaj en la portugala; pli ol dekduo estis poste tradukita en Esperanton. Du tekstoj, kiujn li ricevis, en 1940 kaj 1976, laŭdas la lingvon. La unua libro de mediumaj poemoj en Esperanto (1944) venis de alia mediumo, Francisco Valdomiro Lorenz.

### Kiujn spiritismajn librojn mi povas legi en Esperanto?

Ĉiujn kvin ĉefajn verkojn de Kardec, multajn librojn de Chico Xavier kaj originalan poezion kiel *Voĉoj de poetoj el la spirita mondo* (1944). Plej multaj estas eldonitaj de la Brazila Spiritisma Federacio. Por legi ilin, komencu per nia [senpaga kurso de Esperanto](https://esperantopedia.org/eo/lerni/kurso/).

## Fontoj

- David Pardue, [„Uma só língua, uma só bandeira, um só pastor: Spiritism and Esperanto in Brazil”](https://web.archive.org/web/20060923050241/http://www.math.uu.se/esperanto/207pardue.pdf), *Esperantologio / Esperanto Studies* 2 (2001), pp. 11–27
- Vikipedio, [Allan Kardec](https://eo.wikipedia.org/wiki/Allan_Kardec), [Brazila Spiritisma Federacio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Brazila_Spiritisma_Federacio), [Ismael Gomes Braga](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ismael_Gomes_Braga), [Francisco Valdomiro Lorenz](https://eo.wikipedia.org/wiki/Francisco_Valdomiro_Lorenz) kaj [Chico Xavier](https://eo.wikipedia.org/wiki/Chico_Xavier)
- Vikipedio, [Spiritisma Esperanto-Asocio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Spiritisma_Esperanto-Asocio) kaj [Internacia Spiritisma Konsilantaro](https://eo.wikipedia.org/wiki/Internacia_Spiritisma_Konsilantaro); Spiritisma Esperanto-Asocio, [konsolanto.org](https://www.konsolanto.org/)
- Wikipedia (angle), [Kardecist spiritism](https://en.wikipedia.org/wiki/Kardecist_spiritism), [Brazilian Spiritist Federation](https://en.wikipedia.org/wiki/Brazilian_Spiritist_Federation), [Esperanto – Spiritism](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Spiritism), [Esperanto – Baháʼí Faith](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Bah%C3%A1%CA%BC%C3%AD_Faith) kaj [Religion in Brazil](https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Brazil)
- SBT News, ["Censo 2022: número de católicos atinge menor patamar da história; evangélicos crescem"](https://sbtnews.sbt.com.br/noticia/brasil/censo-2022-numero-de-catolicos-atinge-menor-patamar-da-historia-evangelicos-crescem), la 6-an de Junio 2025 (popolnombrado de IBGE 2022: spiritistoj 2,2 % → 1,8 % de homoj de 10 jaroj kaj pli)
- Wikipédia (portugale), [Federação Espírita Brasileira](https://pt.wikipedia.org/wiki/Federa%C3%A7%C3%A3o_Esp%C3%ADrita_Brasileira), [Ismael Gomes Braga](https://pt.wikipedia.org/wiki/Ismael_Gomes_Braga), [Chico Xavier](https://pt.wikipedia.org/wiki/Chico_Xavier), [Francisco Valdomiro Lorenz](https://pt.wikipedia.org/wiki/Francisco_Valdomiro_Lorenz), [Religião no Brasil](https://pt.wikipedia.org/wiki/Religi%C3%A3o_no_Brasil) kaj [Esperanto – Espiritismo](https://pt.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Espiritismo)
- Zêus Wantuil, *Grandes espíritas do Brasil* (Rio de Janeiro: FEB, 1969) – pri *Voĉoj de poetoj el la spirita mondo* kiel la unua kolekto de mediumaj poemoj en Esperanto
- Vikipedio, [Deklaracio pri Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Deklaracio_pri_Esperanto), [Esperantismo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperantismo) kaj [Universala Esperanto-Asocio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Universala_Esperanto-Asocio); Wikipedia (angle), [Declaration of Boulogne](https://en.wikipedia.org/wiki/Declaration_of_Boulogne)