# Rutinitas harian dalam bahasa Esperanto: kata kerja

Source: https://esperantopedia.org/id/frasa/rutinitas-harian/
Language: id
Updated: 2026-11-08

> Kata kerja Esperanto untuk sehari penuh, dari vekiĝi sampai enlitiĝi: mandi, berpakaian, makan, bekerja, tidur, dengan pelafalan dan pola sin vs -iĝ-.

Satu hari dalam bahasa Esperanto dimulai dengan ***vekiĝi*** “bangun tidur” dan diakhiri dengan ***enlitiĝi*** “pergi tidur”. Di antaranya kamu mencuci diri (*lavi sin*), berpakaian (*vestiĝi*), makan (*matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi*) dan bekerja (*labori*). Sebagian besar kata kerja pagi dan malam mengikuti salah satu dari dua pola: kata ganti refleksif [*sin*](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/pronomina/) untuk apa yang kamu lakukan pada dirimu sendiri, atau sufiks [*-iĝ-*](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/transitif-dan-intransitif/) untuk perubahan yang terjadi padamu. Panduan pelafalan memecah kata menjadi suku kata, dengan suku kata bertekanan ditulis huruf kapital.

## Pagi: bangun, mandi, berpakaian

| Indonesia | Esperanto | Pelafalan | Catatan |
|---|---|---|---|
| bangun tidur | *vekiĝi* | ve-KI-ĝi | Tanpa objek; ReVo: *ntr* |
| membangunkan seseorang | *veki* | VE-ki | Perlu objek; ReVo: *tr* |
| jam weker | *vekhorloĝo* | vek-hor-LO-ĝo | *veki* + *horloĝo* “jam” |
| bangun dari tempat tidur | *ellitiĝi* | el-li-TI-ĝi | *el lito* “keluar dari tempat tidur” + *-iĝi* |
| bangkit, berdiri | *leviĝi* | le-VI-ĝi | Juga “berdiri”, “naik” |
| mandi (pancuran) | *duŝi sin*, *duŝiĝi* | DU-ŝi sin, du-ŜI-ĝi | Keduanya ada di ReVo |
| mandi (berendam) | *bani sin*, *baniĝi* | BA-ni sin, ba-NI-ĝi | Keduanya ada di ReVo |
| mencuci (dirimu) | *lavi sin* | LA-vi sin | *Mi lavas min.* “Aku mencuci diriku.” |
| mencuci tangan | *lavi al si la manojn* | LA-vi al si la MA-nojn | Juga *lavi siajn manojn* |
| mencuci muka | *lavi la vizaĝon* | LA-vi la vi-ZA-ĝon | ReVo mengutip *li lavis sian vizaĝon* |
| bercukur | *razi sin* | RA-zi sin | *razi* “memotong rambut sampai dekat kulit” |
| menyisir rambut | *kombi sin*, *kombi la harojn* | KOM-bi sin, KOM-bi la HA-rojn | ReVo: *sin kombi* |
| menyikat gigi | *brosi la dentojn* | BRO-si la DEN-tojn | *dentobroso* atau *dentbroso* “sikat gigi” |
| berpakaian | *vestiĝi*, *vesti sin* | ves-TI-ĝi, VES-ti sin | Lihat catatan di bawah |
| sarapan | *matenmanĝi* | ma-ten-MAN-ĝi | Nomina: *matenmanĝo* |

**Veki atau vekiĝi?** *Veki* membangunkan orang lain, *vekiĝi* adalah apa yang terjadi padamu: *La vekhorloĝo vekas min, kaj mi vekiĝas.* – “Jam weker membangunkanku, dan aku bangun.” *Mi vekis je la sesa* tanpa objek adalah salah; lihat [-ig- dan -iĝ-](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/transitif-dan-intransitif/).

**Duŝi sin atau duŝiĝi?** ReVo memberikan keduanya dalam satu entri, “duŝiĝi, sin duŝi”, sebagai “mencuci diri dengan pancuran”. ReVo tidak mengutamakan salah satunya, dan PMEG tidak menyebutnya, jadi pakailah yang mana saja. Hal yang sama berlaku untuk *bani sin* dan *baniĝi*.

**Vestiĝi** adalah bentuk *-iĝ-* yang teratur dari *vesti* “mengenakan pakaian” (ESPDIC mencantumkannya). Jangan mencarinya di ReVo: entri *vestiĝo* di sana adalah kata lain yang berarti “jejak”. Kata pakaian lainnya ada di halaman [pakaian](https://esperantopedia.org/id/frasa/pakaian/).

## Sepanjang hari

| Indonesia | Esperanto | Pelafalan | Catatan |
|---|---|---|---|
| pergi bekerja | *iri al la laboro*, *iri al la laborejo* | I-ri al la la-BO-ro, I-ri al la la-bo-RE-jo | *laboro* “pekerjaan”, *laborejo* “tempat kerja” |
| pergi ke sekolah | *iri al la lernejo* | I-ri al la ler-NE-jo | *lerni* + *-ej-* |
| berangkat | *ekiri* | e-KI-ri | *Mi ekiras je la oka.* |
| naik bus | *veturi per buso* | ve-TU-ri per BU-so | Atau *bicikli* “bersepeda” |
| bekerja | *labori* | la-BO-ri | ReVo: *ntr* |
| belajar (mempelajari) | *lerni* | LER-ni | Keterampilan atau fakta baru |
| belajar (suatu bidang) | *studi* | STU-di | Sebuah mata pelajaran |
| beristirahat sebentar | *paŭzi* | PAŬ-zi | Nomina: *paŭzo* |
| makan siang | *tagmanĝi* | tag-MAN-ĝi | Nomina: *tagmanĝo* |
| membeli | *aĉeti* | a-ĈE-ti | *Mi aĉetas panon.* |
| memasak | *kuiri* | ku-I-ri | Selengkapnya di [memasak](https://esperantopedia.org/id/frasa/dapur-dan-memasak/) |
| membersihkan | *purigi* | pu-RI-gi | Dari *pura* “bersih” |
| mencuci piring | *lavi la vazaron* | LA-vi la va-ZA-ron | ReVo: *vazaro* “peralatan makan”; *lavi la telerojn* “piring-piringnya” |
| mencuci pakaian | *lavi vestojn* | LA-vi VES-tojn | Cucian: *lavotaĵo* |
| menelepon | *telefoni* | te-le-FO-ni | *telefoni al iu* |

*Tagmanĝi* dan kata kerja makan lainnya ditandai *tr* di ReVo, jadi makanannya boleh menjadi objek: *Mi tagmanĝis supon.* – “Aku makan siang dengan sup.” Ruangan, perabot, dan peralatan ada di halaman [rumah dan tempat tinggal](https://esperantopedia.org/id/frasa/rumah/).

## Sore dan malam

| Indonesia | Esperanto | Pelafalan | Catatan |
|---|---|---|---|
| pulang | *reveni hejmen* | re-VE-ni HEJ-men | *hejmen* “(ke) rumah” |
| makan malam | *vespermanĝi* | ves-per-MAN-ĝi | Nomina: *vespermanĝo* |
| menonton TV | *rigardi televidon*, *spekti televidon*, *televidi* | ri-GAR-di te-le-VI-don, SPEK-ti te-le-VI-don, te-le-VI-di | ReVo: *televidi* = *spekti televidon* |
| membaca | *legi* | LE-gi | *legi libron* “membaca buku” |
| beristirahat | *ripozi* | ri-PO-zi | ReVo: *ntr* |
| melepas pakaian | *senvestiĝi* | sen-ves-TI-ĝi | Lawan dari *vestiĝi* |
| pergi tidur | *enlitiĝi* | en-li-TI-ĝi | *en lito* “ke tempat tidur” + *-iĝi* |
| berbaring | *kuŝiĝi* | ku-ŜI-ĝi | Belum tentu di tempat tidur |
| tidur | *dormi* | DOR-mi | Keadaan sedang tidur |
| tertidur | *ekdormi*, *endormiĝi* | ek-DOR-mi, en-dor-MI-ĝi | Lihat di bawah |

Tiga kata kerja mencakup tidur, dan beberapa lagi mengisi celahnya.

| Kata kerja | Arti | Contoh |
|---|---|---|
| *dormi* | sedang tidur | *La infanoj jam dormas.* – “Anak-anak sudah tidur.” |
| *ekdormi* | mulai tidur, sering tiba-tiba | *Mi legis kaj baldaŭ ekdormis.* – “Aku sedang membaca dan segera tertidur.” |
| *endormiĝi* | masuk ke dalam tidur | *Mi tuj endormiĝis.* – “Aku langsung tertidur.” |
| *dormeti* | terlelap sebentar | *Post la tagmanĝo li dormetis.* – “Setelah makan siang dia terlelap sebentar.” |
| *maldormi* | tetap terjaga | *Mi maldormis la tutan nokton.* – “Aku terjaga sepanjang malam.” |

PMEG mengartikan *ekdormi* sebagai “mulai tidur, tertidur”; awalan *ek-* menambahkan awal yang mendadak ([awalan](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/awalan/)). ReVo mendefinisikan *endormiĝi* sebagai masuk ke keadaan tidur, jadi keduanya sangat dekat. *Enlitiĝi* hanya berarti naik ke tempat tidur. Untuk ucapan selamat malam lihat [salam](https://esperantopedia.org/id/frasa/salam/).

## Seberapa sering dan kapan

| Indonesia | Esperanto | Pelafalan | Catatan |
|---|---|---|---|
| setiap hari | *ĉiutage* | ĉi-u-TA-ge | |
| setiap pagi | *ĉiumatene* | ĉi-u-ma-TE-ne | *ĉiuvespere* “setiap sore/malam” |
| selalu | *ĉiam* | ĈI-am | |
| biasanya | *kutime* | ku-TI-me | Dari *kutima* “biasa” |
| sering / jarang | *ofte / malofte* | OF-te / mal-OF-te | |
| kadang-kadang | *iafoje*, *kelkfoje*, *fojfoje* | i-a-FO-je, kelk-FO-je, foj-FO-je | *Foje* saja ambigu menurut ReVo |
| tidak pernah | *neniam* | ne-NI-am | Tanpa *ne* tambahan |
| pada pukul tujuh | *je la sepa* | je la SE-pa | *Je* sebelum waktu jam |
| pertama / lalu / akhirnya | *unue / poste / fine* | u-NU-e / POS-te / FI-ne | Untuk menyusun cerita |

Contoh: *Mi ĉiam matenmanĝas je la sepa.* – “Aku selalu sarapan pukul tujuh.” *Li kutime legas vespere.* – “Dia biasanya membaca pada malam hari.” *Ŝi neniam laboras dimanĉe.* – “Dia tidak pernah bekerja pada hari Minggu.” Untuk jam, tanggal, dan kata frekuensi lainnya lihat [waktu dan tanggal](https://esperantopedia.org/id/frasa/waktu/).

## Sin dan -iĝ-: bertindak pada diri sendiri

Bahasa Esperanto punya dua alat untuk “aku melakukannya pada diriku sendiri”. Yang pertama adalah kata ganti refleksif *sin*, yang mewakili subjek bila subjeknya *li*, *ŝi*, *ĝi*, *ili* atau sebuah nama. Untuk *mi*, *ni* dan *vi* kamu mengulang kata ganti yang sama ([pronomina](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/pronomina/)).

| Kalimat | Arti |
|---|---|
| *Mi lavas min.* | Aku mencuci diriku. |
| *Li lavas sin.* | Dia (laki-laki) mencuci dirinya sendiri. |
| *Li lavas lin.* | Dia (laki-laki) mencuci laki-laki lain. |
| *Ili vestas sin.* | Mereka berpakaian. |

*Sin* tidak pernah menjadi subjek: *Si lavas* adalah salah (PMEG). Dengan bagian tubuh, PMEG menganggap *Mi lavas al mi la manojn* dan *Mi lavas miajn manojn* setara; *al mi* menunjukkan tangan siapa itu.

Alat kedua adalah sufiks *-iĝ-*, yang mengubah kata kerja menjadi kata kerja tanpa objek ([-ig- dan -iĝ-](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/transitif-dan-intransitif/)). Sufiks ini membentuk *vekiĝi* dari *veki*, *vestiĝi* dari *vesti* dan *duŝiĝi* dari *duŝi*. Dari ungkapan tempat ia membentuk *ellitiĝi* (“keluar dari tempat tidur”) dan *enlitiĝi* (“ke tempat tidur”) (PMEG). Untuk mencuci dan berpakaian kedua cara itu dekat maknanya; PMEG mencatat bahwa kata kerja ber-*-iĝ-* menyajikan tindakan seolah terjadi dengan sendirinya. Kata ganti kepemilikan mengikuti aturan yang sama: *sia* berarti milik subjek sendiri (*Li lavas sian vizaĝon.*), *lia* milik orang lain.

## Satu hari diceritakan dalam bentuk kini dan lampau

Kata kerja tidak berubah menurut orang: *mi, li, ili lavas*. Bentuk kini berakhiran *-as*; bentuk lampau menggantinya dengan *-is* ([kata kerja](https://esperantopedia.org/id/tata-bahasa/kata-kerja/)). Selebihnya tetap sama. Kata kerja bahasa Indonesia tidak berubah menurut waktu, jadi kalimat Indonesia di tabel ini sama untuk kini dan lampau; yang membedakannya adalah konteks atau kata seperti “tadi” dan “sudah”.

| Kini (*-as*) | Lampau (*-is*) | Indonesia (kini / lampau) |
|---|---|---|
| *Mi vekiĝas je la sesa kaj duono.* | *Mi vekiĝis je la sesa kaj duono.* | Aku bangun pukul setengah tujuh. |
| *Mi ellitiĝas kaj duŝas min.* | *Mi ellitiĝis kaj duŝis min.* | Aku bangun dari tempat tidur dan mandi. |
| *Mi brosas la dentojn kaj vestas min.* | *Mi brosis la dentojn kaj vestis min.* | Aku menyikat gigi dan berpakaian. |
| *Je la sepa mi matenmanĝas: mi manĝas panon kaj trinkas kafon.* | *Je la sepa mi matenmanĝis: mi manĝis panon kaj trinkis kafon.* | Pukul tujuh aku sarapan: roti dan kopi. |
| *Je la oka mi veturas per buso al la laborejo.* | *Je la oka mi veturis per buso al la laborejo.* | Pukul delapan aku pergi bekerja naik bus. |
| *Tagmeze mi tagmanĝas kun miaj kolegoj.* | *Tagmeze mi tagmanĝis kun miaj kolegoj.* | Siang hari aku makan siang bersama rekan-rekanku. |
| *Vespere mi revenas hejmen kaj kuiras vespermanĝon.* | *Vespere mi revenis hejmen kaj kuiris vespermanĝon.* | Pada sore hari aku pulang dan memasak makan malam. |
| *Poste mi legas libron aŭ rigardas televidon.* | *Poste mi legis libron aŭ rigardis televidon.* | Sesudahnya aku membaca buku atau menonton televisi. |
| *Je la deka mi enlitiĝas kaj baldaŭ endormiĝas.* | *Je la deka mi enlitiĝis kaj baldaŭ endormiĝis.* | Pukul sepuluh aku pergi tidur dan segera tertidur. |

Untuk besok, pakai *-os*: *Morgaŭ mi vekiĝos je la sesa.* – “Besok aku akan bangun pukul enam.” Kata tubuh untuk pancuran dan sikat gigi ada di halaman [tubuh dan kesehatan](https://esperantopedia.org/id/frasa/tubuh-dan-kesehatan/).

## Pertanyaan umum

### Bagaimana mengatakan “aku bangun pukul tujuh” dalam bahasa Esperanto?
*Mi vekiĝas je la sepa.* Pakai *vekiĝi*, bukan *veki*, karena kamu tidak membangunkan orang lain. Dengan jam weker: *La vekhorloĝo vekas min je la sepa.*

### Bagaimana mengatakan “mandi” dalam bahasa Esperanto?
*Duŝi sin* atau *duŝiĝi*; ReVo mencantumkan keduanya dan tidak mengutamakan salah satu. *Mi duŝas min ĉiumatene.* – “Aku mandi setiap pagi.”

### Apa bedanya ellitiĝi dan leviĝi?
*Ellitiĝi* bersifat khusus: kamu meninggalkan tempat tidur (ReVo). *Leviĝi* lebih luas: juga berarti naik (*La suno leviĝas.*) dan berdiri dari kursi, dan lazim dipakai untuk bangun di pagi hari.

### Apa bedanya dormi, ekdormi, dan endormiĝi?
*Dormi* adalah sedang tidur. *Ekdormi* dan *endormiĝi* sama-sama berarti tertidur; *ek-* menekankan awal yang mendadak. *Enlitiĝi* hanya pergi ke tempat tidur.

## Sumber

- ReVo: [veki, vekiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vek.html), [lito, ellitiĝi, enlitiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lit.html), [levi, leviĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lev.html), [duŝi, duŝiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/dusx.html), [bani, baniĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/ban.html), [lavi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lav.html), [razi](https://reta-vortaro.de/revo/art/raz.html), [kombi](https://reta-vortaro.de/revo/art/komb.html), [brosi, dentobroso](https://reta-vortaro.de/revo/art/bros.html), [vesti, senvestiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vest.html), [vestiĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vestigx.html)
- ReVo: [manĝi, matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/mangx.html), [dormi, endormiĝi, dormeti, maldormi](https://reta-vortaro.de/revo/art/dorm.html), [spekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/spekt.html), [televidi](https://reta-vortaro.de/revo/art/televid.html), [labori](https://reta-vortaro.de/revo/art/labor.html), [aĉeti](https://reta-vortaro.de/revo/art/acxet.html), [kuiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuir.html), [purigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pur.html), [vazaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/vaz.html), [kuŝiĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kusx.html), [vekhorloĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/horlog.html), [kutimi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kutim.html), [ofte](https://reta-vortaro.de/revo/art/oft.html), [foje](https://reta-vortaro.de/revo/art/foj.html), [neniam](https://reta-vortaro.de/revo/art/neniam.html)
- PMEG: [IĜ (ellitiĝi, enlitiĝi, senvestiĝi)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html), [EK (ekdormi)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ek.html), [Si en simplaj frazoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/si/simplaj_frazoj.html), [Verboj kun al-komplemento (lavi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/al.html), [Mallongigitaj frazoj (Mi vekiĝis je la sepa horo…)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html), [E-vortoj: bazaj reguloj (matene)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [ESPDIC](http://www.denisowski.org/Esperanto/ESPDIC/espdic_readme.html): vestiĝi, duŝi sin, ĉiumatene, ĉiutage, kutime