# Esperanto grammatica spiekbrief: alle regels op één pagina

Source: https://esperantopedia.org/nl/grammatica/spiekbrief/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> Spiekbrief Esperanto-grammatica: 11 uitgangen, 45 correlatieven, 10 voorvoegsels, 31 achtervoegsels en de 16 regels in tabellen. Printbaar of als pdf.

Deze spiekbrief zet de hele Esperanto-grammatica op één pagina, omdat de taal regelmatig is: elk woord heeft een vaste uitgang, stammen veranderen nooit, er zijn geen onregelmatige werkwoorden, geen grammaticaal geslacht en maar één lidwoord. Wil je de pagina printen of als pdf opslaan, gebruik dan de printfunctie van je browser (Ctrl+P, of Cmd+P op een Mac).

## Alfabet en uitspraak

Het alfabet telt 28 letters, elk met één klank, en niets wordt gezwegen: a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z. De letters q, w, x en y horen er niet bij.

| Letter | IPA | Klinkt als |
|---|---|---|
| a e i o u | [a e i o u] | Spaanse of Italiaanse klinkers: zuiver, zonder tweeklank; *u* is dus „oe” (als in „boek”), niet de Nederlandse „u” |
| c | [ts] | *ts* in „tsaar” |
| ĉ | [tʃ] | *tsj* in „Tsjechië” |
| g | [ɡ] | harde *g* als in het leenwoord „goal”, niet de Nederlandse keel-g van „goed” |
| ĝ | [dʒ] | *dzj*, zoals de *j* in „jeans” |
| ĥ | [x] | *ch* in „lachen” |
| j | [j] | *j* in „ja” |
| ĵ | [ʒ] | *zj*, zoals de *g* in „garage” |
| ŝ | [ʃ] | *sj* in „sjaal” |
| ŭ | [w] | korte *oe*-klank na een klinker, zoals het eind van „nauw” |
| r | [r] | gerold of getikt met de tongpunt, zoals in het Spaans |

- **De klemtoon** valt op de voorlaatste lettergreep: *fa-mi-LI-o* „familie”, *es-pe-RAN-to*. De letters *j* en *ŭ* zijn geen klinkers, dus *aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ* vormen één lettergreep: *ho-DI-aŭ* „vandaag”. Een *j* is altijd een eigen j-klank; het Nederlandse „ij” bestaat in het Esperanto niet.
- **Geen ĉ, ĝ, ŝ op je toetsenbord?** Schrijf het [x-systeem](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/) (*cx, gx, sx, hx, jx, ux*). Het h-systeem van het Fundamento zelf is *ch, gh, sh, hh, jh, u*.

**Meer:** [alfabet en uitspraak](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/).

## Woorduitgangen

De uitgang laat de woordsoort of de werkwoordsvorm zien; de stam ervoor verandert nooit. Elf uitgangen doen al het werk.

| Uitgang | Functie | Voorbeeld | Vertaling |
|---|---|---|---|
| *-o* | zelfstandig naamwoord | *libro* | „boek” |
| *-a* | bijvoeglijk naamwoord | *nova libro* | „nieuw boek” |
| *-e* | bijwoord | *bone* | „goed” |
| *-j* | meervoud | *libroj* | „boeken” |
| *-n* | lijdend voorwerp, richting, tijd, maat | *Mi legas libron.* | „Ik lees een boek.” |
| *-i* | onbepaalde wijs | *legi* | „lezen” |
| *-as* | tegenwoordige tijd | *mi legas* | „ik lees” |
| *-is* | verleden tijd | *mi legis* | „ik las, ik heb gelezen” |
| *-os* | toekomende tijd | *mi legos* | „ik zal lezen” |
| *-us* | voorwaardelijke wijs | *mi legus* | „ik zou lezen” |
| *-u* | bevel, wens | *legu!* | „lees!” |

- **Volgorde:** woordsoortuitgang, dan *-j*, dan *-n*. Bijvoeglijke naamwoorden nemen de *-j* en *-n* van hun zelfstandig naamwoord over: *novajn librojn* „nieuwe boeken” (als lijdend voorwerp).
- **Vergelijking:** *pli granda ol* „groter dan”, *la plej granda* „de grootste”, *malpli* „minder”, *tiel granda kiel* „zo groot als”.
- **Zonder uitgang:** *jam* „al”, *nun* „nu”, *tre* „zeer”, *tro* „te”, *ankaŭ* „ook”, *nur* „alleen, slechts”.

**Meer:** [overzicht van de grammatica](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/), [zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/naamwoorden/), [bijwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/bijwoorden/).

## Het lidwoord

Esperanto heeft één lidwoord, *la* „de, het”, voor elk geslacht, elk getal en elke naamval: *la domo, la domoj, la domojn*. Een woord voor „een” bestaat niet: *domo* is „een huis”. Het verschil tussen *de* en *het* hoef je dus nooit te leren.

- *La* markeert iets bekends of unieks: *la suno* „de zon”.
- Het valt weg voor namen (*Petro, Esperanto*) en voor aanwijzende en bezittelijke woorden: *mia libro, tiu domo*, normaal niet *la mia libro*.
- Taalnamen op *-a* krijgen het wel: *la angla* „het Engels”.

**Meer:** [het lidwoord la](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/lidwoord/).

## Persoonlijke en bezittelijke voornaamwoorden

| Voornaamwoord | Betekenis | Lijdend voorwerp (-n) | Bezittelijk (-a) |
|---|---|---|---|
| *mi* | ik | *min* | *mia* „mijn” |
| *vi* | je, jij, u, jullie (één of meer personen) | *vin* | *via* „je, jouw, uw, jullie” |
| *li* | hij | *lin* | *lia* „zijn” |
| *ŝi* | zij | *ŝin* | *ŝia* „haar” |
| *ĝi* | het (ding, dier, baby) | *ĝin* | *ĝia* „zijn, haar (van een ding of dier)” |
| *ni* | wij | *nin* | *nia* „ons, onze” |
| *ili* | zij (meervoud) | *ilin* | *ilia* „hun” |
| *oni* | men | *onin* (zelden) | *onia* „iemands” |
| *si* | zich(zelf) | *sin* | *sia* „eigen” |

- Bezittelijke voornaamwoorden zijn bijvoeglijke naamwoorden: *miaj libroj, mian libron*. Met *la* staan ze op zichzelf: *la mia* „de mijne”.
- *Si* en *sia* verwijzen terug naar het onderwerp van hun zin, alleen in de derde persoon: *Li lavas sin* „Hij wast zich”, *Li lavas lin* „Hij wast hem (een andere man)”.
- **Let op:** in het Nederlands zeg je ook „hij” of „zij” over dingen („de pen? Hij ligt daar”). In het Esperanto is *li* alleen voor mannen; voor dingen en dieren gebruik je *ĝi*.
- Niet officieel: *ri* „hij of zij” (genderneutraal). Het oude *ci*, een aparte vorm voor „jij” tegen één persoon, wordt bijna nooit gebruikt.

**Meer:** [voornaamwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voornaamwoorden/).

## De accusatief -n

De uitgang *-n* markeert waar een werkwoord op werkt, en geeft ook richting, tijd en maat aan.

| Gebruik | Voorbeeld | Vertaling |
|---|---|---|
| Lijdend voorwerp | *Mi vidas la katon.* | „Ik zie de kat.” |
| Richting (waarheen) | *Ŝi iras en la ĉambron.* | „Zij gaat de kamer in.” |
| Tijdstip | *Ni venos lundon.* | „We komen maandag.” |
| Maat | *Ĝi kostas dek eŭrojn.* | „Het kost tien euro.” |

- Bijvoeglijke naamwoorden, bezittelijke voornaamwoorden en de correlatieven op *-u* en *-a* nemen de uitgang over: *tiujn belajn katojn* „die mooie katten” (als lijdend voorwerp).
- Geen *-n* na *esti* „zijn”, *iĝi* „worden” of *ŝajni* „lijken”: *Mi estas instruisto.* „Ik ben leraar.”
- Geen *-n* na een voorzetsel, behalve voor richting na een voorzetsel van plaats: *en la domo* „in het huis”, *en la domon* „het huis in”. *Al, el, de* en *ĝis* krijgen het nooit.
- Doordat het voorwerp gemarkeerd is, is de woordvolgorde vrij.

**Meer:** [de accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/).

## Werkwoorden

Een werkwoord heeft één vorm voor elke persoon en elk getal: *mi, vi, li, ni, ili parolas*. Zes uitgangen geven alle vormen, en geen enkel werkwoord is onregelmatig.

| Vorm | Uitgang | *paroli* „spreken” | *esti* „zijn” |
|---|---|---|---|
| Onbepaalde wijs | *-i* | *paroli* | *esti* |
| Tegenwoordige tijd | *-as* | *mi parolas* „ik spreek” | *estas* „ben, is, zijn” |
| Verleden tijd | *-is* | *mi parolis* „ik sprak, ik heb gesproken” | *estis* „was, waren” |
| Toekomende tijd | *-os* | *mi parolos* „ik zal spreken” | *estos* „zal zijn” |
| Voorwaardelijke wijs | *-us* | *mi parolus* „ik zou spreken” | *estus* „zou zijn” |
| Bevel, wens | *-u* | *parolu!* „spreek!” | *estu* „wees!” |

- Een onwerkelijke „als”-zin heeft *-us* in beide helften: *Se mi havus tempon, mi venus.* „Als ik tijd had, zou ik komen.”
- Na werkwoorden van willen en vragen krijgt de bijzin met *ke* de uitgang *-u*: *Mi volas, ke vi venu.* „Ik wil dat je komt.”
- De lijdende vorm is *esti* plus een passief deelwoord, met *de* voor degene die iets doet: *La letero estas skribita de Anna.* „De brief is geschreven door Anna.”
- *-ig-* maakt een werkwoord met lijdend voorwerp, *-iĝ-* een zonder: *sidi* „zitten”, *sidigi* „iemand laten zitten, neerzetten”, *sidiĝi* „gaan zitten”.

**Meer:** [werkwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/werkwoorden/).

## Deelwoorden

Zes deelwoordachtervoegsels geven de fase van een handeling aan. De klinker bepaalt de fase (*a* aan de gang, *i* voltooid, *o* komend), en de *n* markeert de actieve vorm.

| | Aan de gang (a) | Voltooid (i) | Komend (o) |
|---|---|---|---|
| **Actief** | *-ant-*: *leganta* „lezend” | *-int-*: *leginta* „gelezen hebbend” | *-ont-*: *legonta* „op het punt te lezen” |
| **Passief** | *-at-*: *legata* „gelezen wordend” | *-it-*: *legita* „gelezen, uitgelezen” | *-ot-*: *legota* „nog te lezen” |

- **Uitgangen:** *-a* bijvoeglijk naamwoord (*la dormanta infano* „het slapende kind”), *-e* bijwoord (*Legante, mi lernas.* „Al lezend leer ik.”), *-o* persoon (*lernanto* „leerling”, *Esperanto* „iemand die hoopt”).
- **Samengestelde tijden:** *esti* plus een deelwoord: *Mi estis manĝanta* „Ik was aan het eten”, *Mi estas manĝinta* „Ik heb gegeten”, *La pordo estas fermita* „De deur is dicht”.

**Meer:** [deelwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/deelwoorden/).

## Correlatieven: de 45 tabelwoorden

Vijf beginstukken en negen uitgangen geven 45 woorden. Lees elk woord als beginstuk plus uitgang: *neni-* + *-am* = *neniam* „nooit”.

| Uitgang | **ki-** (vraag) | **ti-** (aanwijzend) | **i-** (onbepaald) | **ĉi-** (alle) | **neni-** (geen) |
|---|---|---|---|---|---|
| **-o** zaak | *kio* wat | *tio* dat | *io* iets | *ĉio* alles | *nenio* niets |
| **-u** persoon, één uit velen | *kiu* wie, welke | *tiu* die, dat | *iu* iemand | *ĉiu* iedereen, ieder | *neniu* niemand |
| **-a** soort | *kia* wat voor | *tia* zo'n, zulk | *ia* een of ander soort | *ĉia* allerlei, elk soort | *nenia* geen enkel soort |
| **-e** plaats | *kie* waar | *tie* daar | *ie* ergens | *ĉie* overal | *nenie* nergens |
| **-el** wijze | *kiel* hoe | *tiel* zo | *iel* op de een of andere manier | *ĉiel* op elke manier | *neniel* op geen enkele manier |
| **-am** tijd | *kiam* wanneer | *tiam* toen, dan | *iam* ooit | *ĉiam* altijd | *neniam* nooit |
| **-om** hoeveelheid | *kiom* hoeveel | *tiom* zoveel | *iom* wat, een beetje | *ĉiom* alles (de hele hoeveelheid) | *neniom* niets, geen enkele hoeveelheid |
| **-al** reden | *kial* waarom | *tial* daarom | *ial* om de een of andere reden | *ĉial* om elke reden | *nenial* om geen enkele reden |
| **-es** bezitter | *kies* wiens | *ties* van die ene | *ies* van iemand | *ĉies* van iedereen | *nenies* van niemand |

- **-j en -n:** woorden op *-u* en *-a* krijgen beide (*kiujn, tian*), woorden op *-o* krijgen *-n* (*kion*), woorden op *-e* krijgen *-n* alleen voor richting (*kien*), en de rest verandert nooit.
- **ki-**woorden openen ook betrekkelijke bijzinnen en indirecte vragen: *la viro, kiu venis* „de man die kwam”.
- **ĉi** voegt „dit, hier” toe: *tiu ĉi* of *ĉi tiu* „deze”, *ĉi tie* „hier”. **ajn** voegt „-ook maar” toe: *kiu ajn* „wie dan ook”. **da** volgt op hoeveelheden: *kiom da mono* „hoeveel geld”.

**Meer:** [alle 45 correlatieven](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/correlatieven/).

## Getallen

Dertien basiswoorden krijgen geen *-j* of *-n* (behalve *unu* in de betekenis „sommige”: *unuj … aliaj*): *nul* 0, *unu* 1, *du* 2, *tri* 3, *kvar* 4, *kvin* 5, *ses* 6, *sep* 7, *ok* 8, *naŭ* 9, *dek* 10, *cent* 100, *mil* 1000. Getallen die aan elkaar staan, worden vermenigvuldigd; getallen die los staan, worden opgeteld.

| Getal | Esperanto | Logica |
|---|---|---|
| 12 | *dek du* | 10 + 2 |
| 20 | *dudek* | 2 × 10 |
| 23 | *dudek tri* | 2 × 10 + 3 |
| 1987 | *mil naŭcent okdek sep* | 1000 + 9 × 100 + 8 × 10 + 7 |
| 2000 | *du mil* | duizendtallen blijven los |
| 1 000 000 | *unu miliono* | een zelfstandig naamwoord; *miliardo* is 10⁹ |

| Vorm | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| *-a* | rangtelwoord | *unua* „eerste”, *tria* „derde”, *dudek-unua* „eenentwintigste” |
| *-e* | bijwoord | *unue* „ten eerste” |
| *-obl-* | veelvoud | *duobla* „dubbel” |
| *-on-* | breuk | *duono* „helft”, *kvarono* „kwart” |
| *-op-* | groep | *duope* „met zijn tweeën” |
| *po* | per stuk, elk | *po tri* „drie per keer” |
| *fojo* | keer | *dufoje* „twee keer” |

Het decimaalteken is een komma, net als in het Nederlands: 3,5 is *tri komo kvin*.

**Meer:** [getallen](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/getallen/), [getallenomzetter](https://esperantopedia.org/nl/hulpmiddelen/getallen/).

## Voorzetsels en voegwoorden

Esperanto heeft 33 voorzetsels. Ze veranderen nooit, en het zelfstandig naamwoord erna houdt zijn grondvorm: *kun mi* „met mij”.

| Groep | Voorzetsels |
|---|---|
| Plaats | *en* in, *sur* op, *sub* onder, *super* boven, *antaŭ* voor, *apud* naast, *inter* tussen, *ekster* buiten, *ĉe* bij, *ĉirkaŭ* rond, *tra* door, *trans* aan de overkant van, over, *preter* voorbij, *kontraŭ* tegen |
| Richting, herkomst | *al* naar, aan, *el* uit, *de* van, *ĝis* tot aan |
| Tijd | *antaŭ* voor, *post* na, *dum* tijdens, *ĝis* tot |
| Verhouding | *kun* met, *per* door middel van, *sen* zonder, *por* voor, *pro* vanwege, *pri* over, *laŭ* volgens, *krom* behalve, *malgraŭ* ondanks, *anstataŭ* in plaats van, *de* van, door |
| Hoeveelheid | *da* van, na een hoeveelheid: *glaso da akvo* „een glas water”; *po* per, elk |
| Geen vaste betekenis | *je*, alleen als geen ander past: *je la tria* „om drie uur” |

Voegwoorden veranderen ook nooit:

| Soort | Woorden |
|---|---|
| Gelijkwaardige delen verbinden | *kaj* en, *aŭ* of, *sed* maar, *nek* noch |
| Een bijzin inleiden | *ke* dat, *ĉu* of, *se* als, *ĉar* omdat, *kvankam* hoewel, *dum* terwijl, *ĝis* totdat, *kvazaŭ* alsof, *apenaŭ* zodra, *ol* dan |

**Meer:** [voorzetsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorzetsels/), [voegwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voegwoorden/).

## Woordvorming

Een woord is (voorvoegsel) + stam + (achtervoegsel) + uitgang: *mal·san·ul·ej·o* „ziekenhuis” (tegenovergestelde + gezond + persoon + plaats + zelfstandig naamwoord). In samenstellingen komt het hoofdwoord laatst: *vapor·ŝip·o* „stoomschip” is een soort schip. Elk voor- en achtervoegsel is ook een stam: *ejo* „plaats”, *ilo* „werktuig”.

### Officiële voorvoegsels

| Voorvoegsel | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| *bo-* | aangetrouwd | *bopatro* „schoonvader” |
| *ĉef-* | hoofd-, belangrijkste | *ĉefurbo* „hoofdstad” |
| *dis-* | uiteen | *disdoni* „uitdelen” |
| *ek-* | begin, plotselinge handeling | *ekdormi* „in slaap vallen” |
| *eks-* | voormalig | *eksedzo* „ex-man” |
| *ge-* | beide geslachten | *gepatroj* „ouders” |
| *mal-* | exact tegenovergestelde | *malbona* „slecht” |
| *mis-* | verkeerd | *miskompreni* „verkeerd begrijpen” |
| *pra-* | oer-; een generatie verder | *praavo* „overgrootvader” |
| *re-* | opnieuw; terug | *relegi* „herlezen” |

De PMEG telt tien officiële voorvoegsels; sommige lijsten voegen *fi-* toe.

### Officiële achtervoegsels

| Achtervoegsel | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| *-aĉ-* | minachting | *domaĉo* „krot” |
| *-ad-* | voortdurende of herhaalde handeling | *legadi* „blijven lezen” |
| *-aĵ-* | concreet ding | *trinkaĵo* „drank” |
| *-an-* | lid, inwoner | *klubano* „clublid” |
| *-ar-* | verzameling | *vortaro* „woordenboek” |
| *-ĉj-* | mannelijke koosnaam | *Joĉjo* „Jantje” |
| *-ebl-* | kan worden gedaan | *manĝebla* „eetbaar” |
| *-ec-* | eigenschap | *beleco* „schoonheid” |
| *-eg-* | groter, sterker | *domego* „landhuis, groot huis” |
| *-ej-* | plaats voor | *lernejo* „school” |
| *-em-* | neiging | *timema* „schuchter” |
| *-end-* | moet worden gedaan | *pagenda* „te betalen” |
| *-er-* | één eenheid van een massa | *monero* „muntstuk” |
| *-estr-* | leider | *urbestro* „burgemeester” |
| *-et-* | kleiner, zwakker | *dometo* „huisje” |
| *-id-* | nakomeling | *katido* „katje, jonge kat” |
| *-ig-* | maken, veroorzaken | *purigi* „schoonmaken” |
| *-iĝ-* | worden | *ruĝiĝi* „blozen” |
| *-il-* | werktuig | *tranĉilo* „mes” |
| *-in-* | vrouwelijk | *patrino* „moeder” |
| *-ind-* | waard om | *leginda* „het lezen waard” |
| *-ing-* | houder | *kandelingo* „kandelaar” |
| *-ism-* | leer, stelsel | *komunismo* „communisme” |
| *-ist-* | beroepsbeoefenaar, aanhanger | *instruisto* „leraar” |
| *-nj-* | vrouwelijke koosnaam | *panjo* „mama” |
| *-obl-* | veelvoud | *duobla* „dubbel” |
| *-on-* | breuk | *duono* „helft” |
| *-op-* | groep | *duope* „met zijn tweeën” |
| *-uj-* | houder | *sukerujo* „suikerpot” |
| *-ul-* | persoon met een eigenschap | *riĉulo* „rijkaard” |
| *-um-* | geen vaste betekenis | *plenumi* „vervullen” |

Samen met de zes deelwoordachtervoegsels komt het totaal van officiële voor- en achtervoegsels op 47. Andere, zoals *kilo-*, *tele-* en *-i-* in *Francio*, zijn niet officieel.

**Meer:** [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/), [voorvoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorvoegsels/), [achtervoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/).

## Vragen en ontkenning

| Soort | Patroon | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Ja/nee-vraag | *ĉu* + de bewering | *Ĉu vi parolas Esperanton?* „Spreek je Esperanto?” |
| Vraag naar een detail | ki-woord eerst | *Kie vi loĝas?* „Waar woon je?” |
| Ontkenning | *ne* vóór het ontkende woord | *Mi ne komprenas.* „Ik begrijp het niet.” |
| Ontkennend woord | neni-woord | *Neniu venis.* „Niemand kwam.” |
| Noch … noch | *nek … nek* | *Mi volas nek kafon, nek teon.* „Ik wil noch koffie, noch thee.” |

- Het antwoord is *jes* „ja” of *ne* „nee”. Het werkwoord blijft op zijn plaats: anders dan in het Nederlands („Spreek je…?”) wisselen onderwerp en werkwoord niet om, en er is geen hulpwerkwoord.
- Eén ontkenning per zin: *Mi vidis nenion.* „Ik zag niets.” Twee heffen elkaar op: *Mi ne vidis nenion* betekent „Ik zag iets”.

**Meer:** [vragen en ontkenning](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/vragen-en-ontkenning/).

## Woordvolgorde

De standaardvolgorde is onderwerp, werkwoord, lijdend voorwerp. Doordat het voorwerp *-n* draagt, kan de volgorde veranderen: *La hundo mordis la katon* en *La katon mordis la hundo* betekenen allebei „De hond beet de kat”. De volgorde onderwerp–werkwoord–voorwerp geldt ook in bijzinnen (*Mi scias, ke li vidis min*), anders dan in het Nederlands, waar het werkwoord dan achteraan komt.

| Element | Regel | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Voorzetsel | vóór het zelfstandig naamwoord | *sur la tablo* „op de tafel” |
| Bijvoeglijk naamwoord | vóór of na het zelfstandig naamwoord | *bela domo* of *domo bela* |
| *ne, nur, eĉ, ankaŭ* | vóór het woord waar ze op slaan | *Nur mi vidis lin.* „Alleen ik zag hem.” |
| *ĉu*, ki-woorden | aan het begin van de vraag | *Ĉu vi venos?* „Kom je?” |
| *ajn* | direct na zijn correlatief | *kiu ajn* „wie dan ook” |

**Meer:** [woordvolgorde](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvolgorde/).

## De 16 regels in één zin per regel

De 16 regels van het *Fundamento* (1905) vormen de officiële kern van de grammatica.

1. **Lidwoord.** Alleen het bepaalde *la* bestaat; een onbepaald lidwoord is er niet.
2. **Zelfstandige naamwoorden.** Ze eindigen op *-o*, krijgen *-j* voor het meervoud en *-n* voor het lijdend voorwerp; voorzetsels vervangen de andere naamvallen.
3. **Bijvoeglijke naamwoorden.** Ze eindigen op *-a*, congrueren met hun zelfstandig naamwoord en worden vergeleken met *pli, plej, ol*.
4. **Telwoorden.** De basisgetallen veranderen nooit; de rest wordt samengesteld, met *-a, -obl-, -on-, -op-* en *po*.
5. **Voornaamwoorden.** *Mi, vi, li, ŝi, ĝi, si, ni, ili, oni*; *-a* geeft de bezittelijke vorm, *-n* het lijdend voorwerp.
6. **Werkwoorden.** Ze veranderen nooit naar persoon of getal: *-as, -is, -os, -us, -u, -i*, zes deelwoorden, lijdende vorm met *esti*.
7. **Bijwoorden.** Ze eindigen op *-e* en worden net als bijvoeglijke naamwoorden vergeleken.
8. **Voorzetsels.** Ze nemen de grondvorm van het zelfstandig naamwoord.
9. **Lezen.** Elk woord wordt gelezen zoals het geschreven is.
10. **Klemtoon.** Die valt op de voorlaatste lettergreep.
11. **Samenstellingen.** Voeg de stammen aan elkaar; het hoofdwoord komt laatst.
12. **Ontkenning.** Eén ontkennend woord per zin is genoeg.
13. **Richting.** *-n* geeft beweging naar een plaats aan: *kie* – *kien*.
14. **Je.** Past geen voorzetsel, gebruik dan *je*, dat zelf geen betekenis heeft.
15. **Vreemde woorden.** Internationale woorden krijgen één vorm in Esperanto-spelling; verwante woorden worden met Esperanto-uitgangen gevormd.
16. **Apostrof.** Een slot-*o* en de *-a* van *la* mogen wegvallen: *de l' mondo*.

**Meer:** [de 16 regels uitgelegd](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/16-regels/).

## Veelgestelde vragen

### Hoe print ik deze spiekbrief of sla ik hem op als pdf?
Druk op Ctrl+P (Windows, Linux) of Cmd+P (Mac) en kies een printer of „Opslaan als pdf”. Het menu en de voettekst blijven in de afdruk verborgen.

### Hoeveel uitgangen, correlatieven en voor- en achtervoegsels heeft Esperanto?
Er zijn 11 grammaticale uitgangen, 45 correlatieven, 33 voorzetsels, 10 officiële voorvoegsels, 31 officiële achtervoegsels en 6 deelwoordachtervoegsels.

### Is de Esperanto-grammatica echt regelmatig?
Ja. Er zijn geen onregelmatige werkwoorden (zelfs *esti* volgt de tabel), geen onregelmatige meervouden en geen grammaticaal geslacht, en maar twee naamvallen: de grondvorm en de accusatief.

### Wat laat deze spiekbrief weg?
Tussenwerpsels, niet-officiële voor- en achtervoegsels, data, kloktijd en de fijnere punten van samengestelde tijden. Zie [tussenwerpsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/tussenwerpsels/), [voorvoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorvoegsels/), [achtervoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/) en [getallen](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/getallen/).

## Bronnen

- [Fundamento de Esperanto – grammatica in het Engels (de 16 regels)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- [Akademia Vortaro: uitleg en statistieken](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html) – Akademio de Esperanto (11 uitgangen)
- PMEG: [Tabelvortoj – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html), [Personaj pronomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html), [Participoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/index.html), [Nombroj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/index.html), [N-finaĵo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/index.html), [Vortordo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/vortordo/index.html), [Neado](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- PMEG: [Voorvoegsels (Prefiksoj)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/index.html), [Achtervoegsels (Sufiksoj)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/index.html), [Rolvortetoj (voorzetsels)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [Esperanto, onderdeel Grammatica](https://nl.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Grammatica) – Wikipedia