# Esperanto-tussenwerpsels: ho, ve, hura, nu en meer

Source: https://esperantopedia.org/nl/grammatica/tussenwerpsels/
Language: nl
Updated: 2026-10-28

> Esperanto heeft negen officiële tussenwerpsels (ha, he, ho, nu, ve, fi, hura, bis, adiaŭ) en veel niet-officiële. Betekenis, voorbeelden en klemtoon.

Esperanto heeft **negen officiële tussenwerpsels**: *adiaŭ, bis, fi, ha, he, ho, hura, nu* en *ve*. Een tussenwerpsel is een kort woord dat een gevoel uitdrukt of de aandacht vraagt. Het staat buiten de gewone grammatica: het heeft geen uitgang, krijgt geen naamval en gaat geen verband aan met de andere woorden van een zin, maar vormt vaak een volledige uiting op zichzelf (PMEG). Alle andere – *aha, hej, oj, hm* en de dieren- en geluidswoorden – zijn niet officieel, en volgens de PMEG mogen sprekers zulke woorden vrij vormen.

Groeten als *Saluton!* en *Dankon!* lijken erop, maar zijn geen tussenwerpsels; het zijn zelfstandige naamwoorden in de [accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/), verderop uitgelegd.

## De negen officiële tussenwerpsels

Zes stonden al in het *Fundamento* van 1905 (in het Universala Vortaro of de Ekzercaro). Drie werden later toegevoegd door het Taalcomité en de Akademio de Esperanto: *he* (1909), *hura* (1921) en *bis* (1929).

| Woord | Drukt uit | Status | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| *adiaŭ* | afscheid, vooral bij een lange scheiding | Fundamento 1905 | *Mi diris adiaŭ al la malnova domo.* – „Ik nam afscheid van het oude huis.” |
| *bis* | „nog eens!”: een verzoek om een optreden te herhalen | 4e Officiële Toevoeging, 1929 | *"Bis!" kriis la publiko.* – „‘Bis!’ riep het publiek.” |
| *fi* | minachting, walging | Fundamento 1905 | *Fi, kiel abomene!* – „Bah, wat walgelijk!” |
| *ha* | verwondering, verrassing | Fundamento 1905 | *Ha, kiel bele!* – „Ah, wat mooi!” |
| *he* | de aandacht trekken | 1e Officiële Toevoeging, 1909 | *He, Petro, atendu min!* – „Hé, Peter, wacht op mij!” |
| *ho* | elk levendig gevoel; ook vóór een aanspreking | Fundamento 1905 | *Ho, Dio! kion vi faras!* – „O God, wat doe je nou!” |
| *hura* | vreugde, goedkeuring, enthousiasme | 3e Officiële Toevoeging, 1921 | *Hura! Ni gajnis!* – „Hoera! We hebben gewonnen!” |
| *nu* | „kom op, nou”: er volgt iets opmerkelijks | Fundamento 1905 | *Nu, iru pli rapide!* – „Kom op, ga sneller!” |
| *ve* | verdriet of spijt; ook een dreigement | Fundamento 1905 | *Ve, mi perdis la ŝlosilon!* – „Helaas, ik ben de sleutel kwijt!” |

De voorbeelden van *fi, ha, ho* en *nu* komen uit Zamenhofs *Ekzercaro* (§ 26). Status en jaartallen volgen het Akademia Vortaro van de Akademio.

### Nu: het woord voor alles

*Nu* kondigt aan dat er iets opmerkelijks volgt. De PMEG noemt veel toepassingen, onder meer:

- ongeduld: *Nu, iru pli rapide!* – „Kom op, ga sneller!”
- instemming: *Nu, bone, mi venos.* – „Nou, goed, ik kom.”
- aarzeling: *Nu... mi ne scias.* – „Nou... ik weet het niet.”
- berusting: *Nu, tia estas la vivo.* – „Nou ja, zo is het leven.”
- troost: *Nu, nu, ĉio estos bone.* – „Toe maar, alles komt goed.”

ReVo voegt toe dat *nu* ook als voegwoord kan dienen; een „!” of „...” erna wijst op het tussenwerpsel. Let op: het Nederlandse „nu” betekent „op dit moment”; dat is in het Esperanto *nun*.

### Ho, ha, he en ve

*Ho* is het meest algemeen. Het komt veel voor vóór een aanspreking (*ho, Dio!*) en in combinaties als *ho ve* en *he ho*. *Ha* ligt dichter bij verwondering; verdubbeld bootst *ha ha* gelach na. *He* trekt iemands aandacht. *Ve* drukt verdriet uit en kan een waarschuwing zijn: *Ve al vi, se vi tion faros!* – „Wee jou als je dat doet!”

### Adiaŭ en bis in de praktijk

De PMEG merkt op dat *adiaŭ* in de praktijk weinig wordt gebruikt. Men zegt meestal *ĝis (la) revido!* of *ĝis!*, die een nieuw weerzien verwachten; zie [begroetingen](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/begroetingen/). *Bis* beperkt zich tot kunst en muziek en is ook zeldzaam; sprekers zeggen vaker *pli, plian* of *denove*.

## Niet-officiële tussenwerpsels

De PMEG noemt meer dan veertig voorbeelden en voegt toe dat vormen en betekenissen per spreker en situatie variëren, zodat verklaringen niet al te strikt moeten worden genomen. Niet-officieel betekent niet fout: deze woorden zijn gewoon in spraak en schrift.

| Woord | Drukt uit | Voorbeeld |
|---|---|---|
| *lo* | een roep, alleen gebruikt in het telefoongesprek *ha lo* | *Ha lo, ĉu vi aŭdas min?* – „Hallo, kun je me horen?” |
| *hola* | een roep | *Hola! Ĉu iu estas hejme?* – „Hallo! Is er iemand thuis?” |
| *hoj* | een roep van veraf | *Hoj! Ni estas ĉi tie!* – „Hé daar! Wij zijn hier!” |
| *hej* | aanmoediging, aansporing tot vrolijkheid | *Hej, ni dancu!* – „Hé, laten we dansen!” |
| *hop* | aansporing om te springen | *Hop! Super la barilon!* – „Hop! Over het hek!” |
| *stop* | „halt!” | *Stop! Ne iru plu!* – „Stop! Ga niet verder!” |
| *aha* | iets opmerken dat je verwachtte of vermoedde | *Aha, tial vi ne venis!* – „Aha, daarom ben je niet gekomen!” |
| *ehe* | plotseling begrip | *Ehe, nun mi komprenas!* – „Aha, nu begrijp ik het!” |
| *oho* | verrassing | *Oho, kiom da homoj!* – „Oho, wat een mensen!” |
| *aĥ* | sterke verrassing of spijt | *Aĥ, kia domaĝo!* – „Ach, wat jammer!” |
| *aj, aŭ* | pijn | *Aj, mia piedo!* – „Au, mijn voet!” |
| *oj* | bittere spijt of pijn | *Oj, mi perdis ĉion!* – „O jee, ik ben alles kwijt!” |
| *ba, baf* | achteloos afdoen | *Ba, tio ne gravas.* – „Bah, dat maakt niet uit.” |
| *be* | verwarring (ook het blaten van een schaap) | *Be... mi ne komprenas.* – „Eh... ik begrijp het niet.” |
| *hm* | een pauze om na te denken, twijfel, onenigheid, een gespeeld kuchje | *Hm, mi devas pripensi.* – „Hm, ik moet erover nadenken.” |
| *uf* | opluchting na inspanning (*fu*: hetzelfde, of een onderdrukte lach) | *Uf, finfine finite!* – „Pff, eindelijk klaar!” |
| *hu* | plotselinge angst | *Hu! Kio estis tio?* – „Hu! Wat was dat?” |
| *hu ha* | grote opwinding | – |
| *o kej* | instemming, „oké” | *O kej, ni iru.* – „Oké, laten we gaan.” |
| *amen, haleluja, hosana* | religieuze uitroepen uit jodendom en christendom | – |

*Aŭ* „au” wordt gespeld als het voegwoord *aŭ* „of”; de context maakt het onderscheid. Het klinkt net als het Nederlandse „au”. *Hej* is in de lijst van de PMEG geen groet: gebruik voor „hallo” *Saluton!*.

## Geluidswoorden en dierengeluiden

Geluidswoorden (klanknabootsingen) zijn het losste deel van de taal. Volgens de PMEG gelden grammaticaregels er niet voor, en ze mogen de gewone klankregels breken: *sss* heeft drie dezelfde medeklinkers en geen klinker.

| Woord | Bootst na of wordt gebruikt voor |
|---|---|
| *ŭa* | het gehuil van een baby; het blaffen van een hond |
| *hot, hoto* | een paard aansporen of een koe wegjagen |
| *huŝ, tju* | dieren wegjagen |
| *gik gak* | een eend |
| *hu hu* | een uil |
| *kluk kluk* | een kip; ook, net als *glu glu*, water dat uit een fles stroomt |
| *kŭaks, brekekekeks* | een pad |
| *kva, kvak* | een kikker |
| *kvivit* | een tjilpende vogel |
| *glu glu glu* | een kalkoen |
| *puf, pum* | de dreun van een val |
| *sss* | gesis |
| *tik tak* | een mechanische klok |

- *Puf! La libro falis de la breto.* – „Poef! Het boek viel van de plank.”
- *La anaso diras “gik gak”, kaj la rano diras “kva”.* – „De eend zegt ‘gik gak’ en de kikker zegt ‘kva’.”

Dieren klinken in elke taal anders: waar de Nederlandse kikker „kwaak” zegt, zegt de Esperanto-kikker *kva*.

Elke stam kan zijn uitgang verliezen en een uitroep of geluid worden. De PMEG geeft *halt!* (van *halti*), *ek!* „vooruit!”, *eks!* „weg ermee!” en *help!*. Werkwoorden geven geluiden door de uitgang te laten vallen, soms met veranderingen: *kraki* → *krak!*, *plaŭdi* → *plaŭ!*, *boji* → *boj!*, *tinti* → *tin tin!*, *pafi* → *pif, paf!*. De PMEG raadt aan dit spaarzaam te doen en alleen met stammen met één klinker, omdat een kaal *rapid!* de klemtoon onduidelijk laat.

## Woorden afgeleid van tussenwerpsels

Een officieel tussenwerpsel heeft geen uitgang, maar sommige hebben afgeleide woorden met gewone uitgangen (zie [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/)). Deze vormen worden bevestigd in de PMEG of ReVo:

| Tussenwerpsel | Afgeleide woorden | Betekenis |
|---|---|---|
| *adiaŭ* | *adiaŭi, adiaŭo, adiaŭa* | afscheid nemen; een afscheid; afscheids- (bijvoeglijk naamwoord) |
| *bis* | *bisi* | „bis!” roepen, om een herhaling vragen |
| *fi* | *fia* | verachtelijk; *fi-* is ook een [voorvoegsel](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorvoegsels/): *fihomo* „een verachtelijk mens” |
| *hura* | *hurao, hurai* | een hoerakreet; hoera roepen (ReVo) |
| *ve* | *veo, vei* (ook *veadi*), *vea, hejmveo* | een jammerklacht; jammeren; jammerlijk; heimwee |
| *stop* | *stopi* | tot stilstand brengen |
| *hop* | *hopi* | op één been hinkelen |

- *Ni adiaŭis niajn amikojn en la stacidomo.* – „We namen afscheid van onze vrienden op het station.”
- *La infanoj huraas.* – „De kinderen roepen hoera.”

De PMEG en ReVo noemen geen afgeleide woorden voor *he, ho* of *nu*; verzin ze dus niet.

## Saluton en Dankon zijn geen tussenwerpsels

*Saluton!* „Hallo!” en *Dankon!* „Dank je!” lijken op uitroepen, maar zijn zelfstandige naamwoorden met de accusatiefuitgang. De PMEG behandelt ze als ingekorte zinnen: *Saluton!* = *(Mi donas al vi) saluton* „(Ik geef je) een groet”, en *Dankon!* = *(Mi donas al vi) dankon*. Hetzelfde geldt voor *Bonan matenon!* – „(Ik wens je) een goede morgen”. De *-n* markeert het [lijdend voorwerp](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/) van een werkwoord dat niet meer wordt uitgesproken. Zie [beleefdheidsfrasen](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/bedanken-en-beleefdheid/) voor antwoorden.

Andere uitdrukkingen die alleen op tussenwerpsels lijken:

- *Jes, ne, jen* zijn bijwoordachtige woordjes ([bijwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/bijwoorden/)).
- *Pardonu!, Bonvolu!, Helpu!* zijn bevelende vormen op *-u*.
- *Kia bela tago!* is gebouwd met een [correlatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/correlatieven/); de PMEG rekent *Kia ĝoja festo!* tot de ingekorte zinnen, niet tot de tussenwerpsels.

## Uitspraak en spelling

Normaal valt de klemtoon op de voorlaatste klinker (zie het [alfabet](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/)): *HU-ra, A-ha, HO-la*. De PMEG merkt op dat tussenwerpsels vaak een andere klemtoon krijgen dan de spelling doet verwachten. Hij raadt dan aan het woord te splitsen of anders te spellen, zodat het schrift met de klank overeenkomt.

| Woord | Klemtoon volgens de regel | Gangbare uitspraak | Spelling daarvoor |
|---|---|---|---|
| *hura* | HU-ra | hu-RA | *hu ra* |
| *hola* | HO-la | ho-LA | *ho la* |
| *aha, ehe, oho* | A-ha, E-he, O-ho | a-HA, e-HE, o-HO | *a ha, e he, o ho* |
| *o kej* | O-kej | o-KEJ | *o kej*, niet *okej* |
| *miaŭ* | MI-aŭ | mi-AŬ | *mjaŭ* |

Het telefoongesprek is *ha lo*, altijd uitgesproken als „ha-LO”. Geschreven als *halo* zou het als het gewone zelfstandig naamwoord *halo* gelezen worden, met klemtoon HA-lo. De letter *ŭ* volgt normaal op *a* of *e*, maar in 2023 aanvaardde de Akademio hem ook op andere plaatsen in uitroepen en geluidswoorden, zoals in *ŭa* en *kŭaks*.

## Gebruik en cultuur

- Veel van de citaten in ReVo bij *ve, ho, nu* en *hura* komen uit Zamenhofs vertalingen van Andersen, Schiller en het Oude Testament. Zijn *Preĝo sub la Verda Standardo* gebruikt *ho* in de aanroeping van een „machtig, onlichamelijk Mysterie”.
- De PMEG beschrijft *ha lo* als een roep die vooral aan de telefoon wordt gebruikt. ReVo, een gebruiksgids aanhalend, geeft daar de voorkeur aan *saluton*.

## Voorbeelden in zinnen

- *Ho, kia bela vespero!* – „Oh, wat een mooie avond!”
- *Ha, jen vi estas!* – „Ha, daar ben je!”
- *He, atendu min!* – „Hé, wacht op mij!”
- *Nu, kion ni faru nun?* – „Nou, wat zullen we nu doen?”
- *Ve, la lasta buso jam foriris!* – „Ach, de laatste bus is al vertrokken!”
- *Fi, kia malpura ĉambro!* – „Bah, wat een vieze kamer!”
- *Hura, morgaŭ komenciĝas la ferioj!* – „Hoera, morgen begint de vakantie!”
- *Post la koncerto ĉiuj kriis: Bis! Bis!* – „Na het concert riep iedereen: Bis! Bis!”
- *Adiaŭ, kara amiko!* – „Vaarwel, beste vriend!”
- *Aj, mi tranĉis mian fingron!* – „Au, ik heb me in mijn vinger gesneden!”

## Veelgestelde vragen

### Hoeveel tussenwerpsels heeft Esperanto?
Negen zijn officieel: *adiaŭ, bis, fi, ha, he, ho, hura, nu, ve*. Veel meer zijn niet officieel, en sprekers kunnen geluidswoorden vrij bedenken.

### Is Saluton een tussenwerpsel?
Nee. Het is het zelfstandig naamwoord *saluto* „groet” met de accusatiefuitgang *-n*, kort voor *Mi donas al vi saluton*. *Dankon* werkt op dezelfde manier.

### Hoe zeg je „au” in het Esperanto?
Gebruik *aj!* of *aŭ!* voor pijn. *Oj!* drukt bittere spijt of pijn uit.

### Wat is het Esperanto-woord voor „hoera”?
*Hura!* Het is een officieel tussenwerpsel, toegevoegd in 1921. Hoera roepen is *hurai*: *La infanoj huraas.*

### Kunnen tussenwerpsels uitgangen krijgen?
Sommige wel: *veo, adiaŭi, bisi, fia, hurai*. Andere, zoals *ho* en *nu*, hebben geen standaard afleidingen.

### Waar valt de klemtoon in hura en aha?
Volgens de regel op *HU-ra* en *A-ha*. Veel sprekers zeggen *hu-RA* en *a-HA*; de PMEG stelt dan voor *hu ra* en *a ha* te schrijven.

## Bronnen

- [PMEG hoofdstuk 18 – Tussenwerpsels en geluidswoorden](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/index.html)
- [PMEG 18.1 – Officiële tussenwerpsels](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/oficialaj_ekkrioj.html)
- [PMEG 18.2 – Gewone stammen als tussenwerpsels](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/ordinaraj_radikoj.html)
- [PMEG 18.3 – Niet-officiële tussenwerpsels en geluidswoorden](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/neoficialaj_ekkrioj.html)
- [PMEG 18.4 – Uitspraak en spelling](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/elparolado_skribado.html)
- [PMEG 32.3 – Ingekorte zinnen (Saluton!, Dankon!)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html)
- [Fundamento de Esperanto – Ekzercaro, § 26](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/ekzercaro.html) en [Universala Vortaro](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [Akademia Vortaro – status van elk element](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/index.html) en [toelichting met de jaartallen van de Officiële Toevoegingen](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html)
- [Akademio de Esperanto – Verklaring over de letter ŭ (9 april 2023)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/pri-la-litero-u.html)
- ReVo (Reta Vortaro): [ve](https://reta-vortaro.de/revo/art/ve.html), [hura](https://reta-vortaro.de/revo/art/hura.html), [nu](https://reta-vortaro.de/revo/art/nu.html), [bis](https://reta-vortaro.de/revo/art/bis.html), [adiaŭ](https://reta-vortaro.de/revo/art/adiaux.html), [hola](https://reta-vortaro.de/revo/art/hola.html)