# Vergrotende en overtreffende trap in Esperanto: pli, plej

Source: https://esperantopedia.org/nl/grammatica/vergelijking/
Language: nl
Updated: 2026-10-28

> Esperanto vergelijkt met woordjes, niet met uitgangen: pli … ol „groter dan”, la plej „de grootste”, tiel … kiel „even … als”. Regels en fouten.

Esperanto vergelijkt met losse woordjes, niet met uitgangen. *Pli* betekent „meer”, *plej* „meest”, *malpli* „minder”, *malplej* „minst”, *ol* „dan” en *kiel* „als”. „Groter dan” is dus *pli granda ol* en „de grootste” is *la plej granda*. Aan het bijvoeglijk naamwoord verandert niets en geen enkele vorm is onregelmatig: „beter” is *pli bona* en „de beste” is *la plej bona*.

## De patronen in één oogopslag

| Betekenis | Patroon | Voorbeeld | Vertaling |
|---|---|---|---|
| meer … dan | *pli … ol* | *La elefanto estas pli granda ol la muso.* | „De olifant is groter dan de muis.” |
| minder … dan | *malpli … ol* | *Tiu libro estas malpli malfacila ol ĉi tiu.* | „Dat boek is minder moeilijk dan dit.” |
| het meest | *la plej … el* | *Ŝi estas la plej saĝa el miaj amikoj.* | „Zij is de wijste van mijn vrienden.” |
| even … als | *tiel … kiel* | *Mi estas tiel alta kiel mia patro.* | „Ik ben even lang als mijn vader.” |
| hoe meer …, hoe meer | *ju pli …, des pli …* | *Ju pli frue, des pli bone.* | „Hoe eerder, hoe beter.” |

## Vergrotende trap: pli … ol

Zet *pli* vlak vóór het bijvoeglijk naamwoord of bijwoord en *ol* vóór datgene waarmee je vergelijkt. *Pli* verandert nooit, maar het bijvoeglijk naamwoord houdt zijn gewone *-j* en *-n* ([zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/naamwoorden/)). Het Nederlands heeft „groter” maar „meer geïnteresseerd”, en het onregelmatige „beter”; het Esperanto gebruikt altijd *pli*, hoe lang het woord ook is.

| Grondwoord | Vergrotende trap | Overtreffende trap |
|---|---|---|
| *bona* „goed” | *pli bona* „beter” | *la plej bona* „de beste” |
| *malbona* „slecht” | *pli malbona* „slechter” | *la plej malbona* „de slechtste” |
| *granda* „groot” | *pli granda* „groter” | *la plej granda* „de grootste” |
| *bone* „goed” | *pli bone* „beter” | *plej bone* „het best” |
| *rapide* „snel” | *pli rapide* „sneller” | *plej rapide* „het snelst” |

- *Mia frato estas pli juna ol mi.* – „Mijn broer is jonger dan ik.”
- *Mi vidis pli grandajn domojn.* – „Ik zag grotere huizen.”
- *Ŝi kantas pli bone ol mi.* – „Zij zingt beter dan ik.” Bijwoorden worden op dezelfde manier vergeleken ([bijwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/bijwoorden/)).

### Wat volgt op ol

Na *ol* krijgt een woord de vorm die het in de volledige zin zou hebben (PMEG). Een onderwerp heeft geen uitgang, een lijdend voorwerp krijgt *-n* ([de accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/)). Maak ter controle de zin in gedachten af. Het Nederlands kent hetzelfde verschil in „dan hij” tegenover „dan van hem”.

| Zin | Betekenis |
|---|---|
| *Mi amas vin pli ol li.* | „Ik hou meer van jou dan hij (van jou houdt).” (*ol li amas vin*) |
| *Mi amas vin pli ol lin.* | „Ik hou meer van jou dan van hem.” (*ol mi amas lin*) |
| *Mi ŝatas kafon pli ol teon.* | „Ik hou meer van koffie dan van thee.” |

Voor een getal betekenen *pli ol* en *malpli ol* „meer dan” en „minder dan”, en het zelfstandig naamwoord krijgt de uitgang die de hele woordgroep nodig heeft: *Mi havas pli ol dek librojn.* – „Ik heb meer dan tien boeken.”

## Overtreffende trap: la plej … el

*Plej* staat vóór het bijvoeglijk naamwoord, meestal met *la*, omdat een overtreffende trap gewoonlijk naar iets unieks verwijst. De groep waartoe het behoort, volgt na *el* – „van, uit”. Plaatswoorden als *en* kunnen ook.

- *Ŝi estas la plej saĝa el miaj amikoj.* – „Zij is de wijste van mijn vrienden.”
- *Ŝi kuras plej rapide.* – „Zij rent het snelst.” (geen *la* bij een bijwoord)
- *Tio estas la dua plej alta turo en la urbo.* – „Dat is de op één na hoogste toren van de stad.”

Voor precies twee dingen is *la pli* de natuurlijke keuze, en *el la du* mag wegvallen: *Li estas la pli juna el la du fratoj.* – „Hij is de jongste van de twee broers.”

## Minder en minst: malpli, malplej

*Malpli* en *malplej* zijn *pli* en *plej* omgedraaid met [mal-](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorvoegsels/): *Teo estas malpli forta ol kafo.* – „Thee is minder sterk dan koffie.” Maar *malpli* en *pli mal-* zijn niet altijd uitwisselbaar. Het paar uit de PMEG: *Li estas malpli bela ol vi* – „Hij is minder knap dan jij” – is een compliment voor jou, terwijl *Li estas pli malbela ol vi* – „Hij is lelijker dan jij” – een belediging voor hem is.

## Gelijke vergelijkingen: tiel … kiel, same … kiel

| Patroon | Voorbeeld | Vertaling |
|---|---|---|
| *tiel … kiel* – even … als | *Mia fratino estas tiel forta kiel mi.* | „Mijn zus is even sterk als ik.” |
| *ne tiel … kiel* – niet zo … als | *Teo ne estas tiel forta kiel kafo.* | „Thee is niet zo sterk als koffie.” |
| *same … kiel* – net zo … als | *Ŝi parolas same bone kiel mi.* | „Zij spreekt net zo goed als ik.” |
| *sama … kiel* – dezelfde … als | *Mi aĉetis la saman libron kiel vi.* | „Ik kocht hetzelfde boek als jij.” |
| *tiom da … kiom* – zoveel … als | *Ni havas tiom da tempo, kiom ni bezonas.* | „We hebben zoveel tijd als we nodig hebben.” |

*Tiel* valt vaak weg voor *kiel*: *Ŝi kantas kiel birdo.* – „Zij zingt als een vogel.” Zamenhof schreef *tiel same kiel*; tegenwoordig is het kortere *same kiel* normaal, en *samkiel* is een aanvaarde korte vorm (PMEG). *Tiel* en *kiel* duiden een graad aan; *tiom* en *kiom* een hoeveelheid. Een woord na *kiel* volgt dezelfde regel voor de rol in de zin als na *ol*.

Net als in het Nederlands („groter dan”, maar „even groot als”) is er dus een vast verschil: *ol* na een vergrotende trap, *kiel* bij gelijkheid.

## Hoeveelheden vergelijken: pli da, malpli da

Voor „meer van iets” verbind je het getelde met *da* ([voorzetsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorzetsels/)). Het zelfstandig naamwoord na *da* krijgt geen *-n*, ook niet als het lijdend voorwerp is; een meervoud houdt zijn *-j*.

- *Mi volas pli da kafo.* – „Ik wil meer koffie.”
- *Mi havas pli da libroj ol vi.* – „Ik heb meer boeken dan jij.”
- *Ŝi havas malpli da tempo ol mi.* – „Zij heeft minder tijd dan ik.”

*Pli da libroj* vergelijkt hoeveelheden. *Pli ol dek libroj* vergelijkt met een getal.

## Sterker en zwakker

| Woord | Betekenis | Voorbeeld | Vertaling |
|---|---|---|---|
| *multe pli* | veel meer | *Ŝi estas multe pli alta ol mi.* | „Zij is veel langer dan ik.” |
| *ankoraŭ pli, eĉ pli* | nog meer | *Hodiaŭ estas ankoraŭ pli varme.* | „Vandaag is het nog warmer.” |
| *tre* | zeer | *tre granda* | „heel groot” |
| *tro* | te | *tro granda* | „te groot” |

Versterk *pli* met *multe*, niet met *tre*: *multe pli granda* (PMEG). *Plej* betekent nooit „zeer”; dat is *tre*.

Het achtervoegsel [-eg-](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/) maakt de betekenis binnen het woord groter: *varma* – „warm” → *varmega* – „heet”, *bona* → *bonega* – „uitstekend”, *bone* → *bonege*. Het is geen vergrotende trap: *bonega* betekent niet „beter”.

## Hoeveel meer: verschillen en veelvouden

Een maat van het verschil krijgt *-n*: *Mia fratino estas tri jarojn pli aĝa ol mi.* – „Mijn zus is drie jaar ouder dan ik.” Voor veelvouden gebruik je *fojojn*: *Ĝi estas dek fojojn pli rapida ol la malnova.* – „Het is tien keer sneller dan het oude.”

## Hoe meer … hoe meer: ju … des

*Ju* opent het eerste deel en *des* het tweede, elk met *pli* of *malpli* ([voegwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voegwoorden/)). Het Nederlands zegt twee keer „hoe”, maar het Esperanto gebruikt *ju … des*, niet *ju … ju*.

- *Ju pli mi lernas, des pli mi ŝatas la lingvon.* – „Hoe meer ik leer, hoe meer ik van de taal ga houden.”
- *Ju pli mi pensas pri tio, des malpli mi komprenas.* – „Hoe meer ik erover nadenk, hoe minder ik ervan begrijp.”

## Zo … mogelijk: kiel eble plej

*Kiel eble plej* vraagt om de hoogst mogelijke graad: *Venu kiel eble plej baldaŭ.* – „Kom zo spoedig mogelijk.” De eenwoordsvorm *plejeble* bestaat ook. Het mildere *kiom eble* betekent „voor zover mogelijk”: *Mi kiom eble evitas sukeron.* – „Ik vermijd suiker zoveel mogelijk.”

## Veelgemaakte fouten

| Fout | Goed | Waarom |
|---|---|---|
| *bonpli*, *bona pli* | *pli bona* | *Pli* is een los woord vóór het bijvoeglijk naamwoord. |
| *pli bona kiel mi*, *pli bona ke mi* | *pli bona ol mi* | „Dan” is *ol*; *kiel* is voor gelijkheid. |
| *Petro estas pli alta ol min.* | *Petro estas pli alta ol mi.* | Na *ol* heeft het woord zijn rol in de volledige zin: een onderwerp, dus geen *-n*. |
| *Mi ŝatas kafon pli ol teo.* | *Mi ŝatas kafon pli ol teon.* | Het vergeleken lijdend voorwerp houdt *-n*. |
| *tre pli granda* | *multe pli granda* | *Tre* versterkt *pli* niet. |
| *Mi havas pli da librojn.* | *Mi havas pli da libroj.* | Geen *-n* na *da*. |

## Voorbeelden in zinnen

- *Mia nova telefono estas pli malpeza ol la malnova.* – „Mijn nieuwe telefoon is lichter dan de oude.”
- *Ĉi tiu estas la plej bona kafo en la urbo.* – „Dit is de beste koffie van de stad.”
- *Julio estas la plej varma monato de la jaro.* – „Juli is de warmste maand van het jaar.”
- *Mia filino legas pli multe ol mi.* – „Mijn dochter leest meer dan ik.”
- *Hodiaŭ estas malpli varme ol hieraŭ.* – „Vandaag is het minder warm dan gisteren.”
- *Ŝia aŭto estas same rapida kiel la mia.* – „Haar auto is even snel als de mijne.”
- *Ju pli longe mi atendas, des pli nervoza mi iĝas.* – „Hoe langer ik wacht, hoe zenuwachtiger ik word.”
- *En la klaso estas pli da knabinoj ol da knaboj.* – „In de klas zitten meer meisjes dan jongens.”

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je „beter” en „best” in het Esperanto?
*Pli bona* is „beter” en *la plej bona* is „de beste”. Bij bijwoorden: *pli bone*, *plej bone*. „Slechter” en „slechtst” zijn *pli malbona* en *la plej malbona*. Onregelmatige vormen zijn er niet.

### Is het pli … ol of pli … kiel?
*Pli … ol*. *Ol* betekent „dan” na *pli* en *malpli*. *Kiel* gebruik je voor gelijkheid: *tiel … kiel*, *same … kiel*.

### Hoe zeg je „hoe meer … hoe meer” in het Esperanto?
Gebruik *ju pli … des pli …*: *Ju pli frue, des pli bone.* – „Hoe eerder, hoe beter.” *Ju … ju* is niet correct.

### Wat is het verschil tussen pli en plu?
*Pli* geeft graad of hoeveelheid aan: *Li laboras pli ol mi.* – „Hij werkt meer dan ik.” *Plu* geeft voortzetting aan: *Li ne laboras plu.* – „Hij werkt niet meer.” Zamenhof legde het paar zo uit (ReVo).

## Bronnen

- PMEG: [Pli, plej](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/pli_plej.html), [Tre](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/tre.html), [Ju kaj des](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kombinitaj_vortetoj/ju_des.html)
- PMEG, hoofdstuk 20 over vergelijkingen: [Kiel kaj ol](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/index.html), [met rolaanwijzers](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/kun_rolmontriloj.html), [Tiel same kiel, same kiel, samkiel](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/tiel_same_kiel.html)
- PMEG: [Grado kaj kvanto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kvantaj_vortoj/grado_kvanto.html), [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Nuanciloj de nombro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/nuanciloj.html), [EG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/eg.html)
- Reta Vortaro (ReVo): [pli](https://reta-vortaro.de/revo/art/pli.html), [plej](https://reta-vortaro.de/revo/art/plej.html), [ol](https://reta-vortaro.de/revo/art/ol.html), [plu](https://reta-vortaro.de/revo/art/plu.html)
- [Fundamento de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/) – Akademio de Esperanto
- [Esperanto, onderdeel Grammatica](https://nl.wikipedia.org/wiki/Esperanto#Grammatica) – Wikipedia