# Esperanto les 4: werkwoorden in de tegenwoordige tijd

Source: https://esperantopedia.org/nl/leren/cursus/les-04/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> In de tegenwoordige tijd eindigt elk Esperanto-werkwoord op -as: mi laboras, ili laboras. Praat over werk en hobby's met ŝati, voli, povi en devi.

In deze les leer je hoe Esperanto-werkwoorden werken. De tegenwoordige tijd eindigt voor elke persoon op *-as* en de woordenboekvorm – de infinitief – op *-i*. Met vijf nuttige werkwoorden – *ŝati* „leuk vinden”, *voli* „willen”, *povi* „kunnen”, *devi* „moeten” en *preferi* „verkiezen, liever willen” – kun je praten over je werk, je studie en wat je graag doet.

## Dialoog

Ana en Tomo sturen elkaar op een doordeweekse middag berichtjes.

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| **Tomo:** Ana, kion vi faras nun? | Ana, wat doe je nu? |
| **Ana:** Mi studas. Mi estas en la biblioteko. | Ik studeer. Ik zit in de bibliotheek. |
| **Tomo:** Kaj kio estas via fako? | En wat is je studierichting? |
| **Ana:** Biologio. Mi volas esti biologo. Kaj vi? Ĉu vi laboras hodiaŭ? | Biologie. Ik wil bioloog worden. En jij? Werk je vandaag? |
| **Tomo:** Jes, mi laboras hejme. Mi estas programisto. | Ja, ik werk thuis. Ik ben programmeur. |
| **Ana:** Ĉu la laboro estas interesa? | Is het werk interessant? |
| **Tomo:** Jes, ĝi estas interesa. Sed vespere mi preferas kuiri. | Ja, het is interessant. Maar 's avonds kook ik liever. |
| **Ana:** Vi kuiras? Bonege! Mi ne povas kuiri. | Kook jij? Geweldig! Ik kan niet koken. |
| **Tomo:** Kaj kion vi ŝatas fari libertempe? | En wat doe je graag in je vrije tijd? |
| **Ana:** Mi ŝatas kanti. Mi kantas en koruso. | Ik zing graag. Ik zing in een koor. |
| **Tomo:** Mi ne kantas bone, sed mi ŝatas aŭskulti. | Ik zing niet goed, maar ik luister graag. |
| **Ana:** Do vi kuiras, kaj mi kantas. Perfekte! | Dus jij kookt en ik zing. Perfect! |
| **Tomo:** Ha ha! Nun mi devas labori. Ĝis vespere! | Ha ha! Nu moet ik werken. Tot vanavond! |
| **Ana:** Ĝis! Kaj mi devas studi. | Doei! En ik moet studeren. |

Twee kleine woorden komen hier al voor hun eigen les voorbij. *Ĉu* maakt van een zin een ja/nee-vraag (les 7). *Kion* is *kio* „wat” met de uitgang van het lijdend voorwerp, *-n* (les 5).

## Nieuwe woorden

| Esperanto | Nederlands | Toelichting |
|---|---|---|
| *fari* | doen, maken | *kion vi faras?* „wat doe je?” |
| *studi* | studeren | *studento* „student” |
| *labori* | werken | *laboro* „werk” |
| *kuiri* | koken | |
| *kanti* | zingen | *kanto* „lied” |
| *aŭskulti* | luisteren | |
| *ŝati* | leuk vinden, graag hebben | *Mi ŝatas kanti.* „Ik zing graag.” |
| *voli* | willen | *Mi volas esti biologo.* |
| *povi* | kunnen | |
| *devi* | moeten | |
| *preferi* | verkiezen, liever willen | |
| *biblioteko* | bibliotheek | |
| *fako* | vak, vakgebied, studierichting | |
| *biologio* | biologie | *biologo* „bioloog” |
| *programisto* | programmeur | *-ist-* = beroep (les 10) |
| *koruso* | koor | ook *ĥoro* (les 1) |
| *interesa* | interessant | |
| *perfekte* | perfect (bijwoord); perfect! | |
| *bonege* | geweldig!, uitstekend | *bone* + *-eg-* „heel” (les 10) |
| *hejme* | thuis | van *hejmo* „thuis, woning” |
| *vespere* | 's avonds | van *vespero* „avond” |
| *libertempe* | in je vrije tijd | van *libera tempo* „vrije tijd” |
| *hodiaŭ* | vandaag | |
| *do* | dus, dan | |
| *ĉu* | (maakt een ja/nee-vraag) | les 7 |

:::match Werkwoorden
kuiri = koken
kanti = zingen
labori = werken
aŭskulti = luisteren
studi = studeren
voli = willen
:::

## Grammatica

### De tegenwoordige tijd: *-as* voor iedereen

Elk werkwoord in de tegenwoordige tijd eindigt op *-as*, voor welke persoon ook. Er zijn geen onregelmatige werkwoorden – zelfs *esti* „zijn” niet. In het Nederlands verandert het werkwoord per persoon (ik werk, je werkt, wij werken); in het Esperanto niet. Het hele systeem staat op de pagina over [werkwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/werkwoorden/).

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *mi laboras* | ik werk |
| *vi laboras* | je werkt, jullie werken, u werkt |
| *li / ŝi laboras* | hij / zij werkt |
| *ni laboras* | wij werken |
| *ili laboras* | zij werken |

*Mi laboras* betekent zowel „ik werk” als „ik ben aan het werk”. Een aparte duurvorm, zoals „ik ben aan het koken”, is in het Esperanto niet nodig.

### De infinitief: *-i*

De infinitief eindigt op *-i*: *labori* „werken”, *kuiri* „koken”, *esti* „zijn”. Woordenboeken geven werkwoorden in deze vorm. De tegenwoordige tijd maak je door *-i* te vervangen door *-as*: *kanti* → *kantas*. (De Nederlandse infinitief eindigt meestal op *-en*: werken, koken.)

### Werkwoord + infinitief

Na *ŝati, voli, povi, devi* en *preferi* blijft het tweede werkwoord in de infinitief, net als in het Nederlands: „Ik wil *leren*.”

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *Mi ŝatas kanti.* | Ik zing graag. / Ik vind zingen leuk. |
| *Mi volas esti biologo.* | Ik wil bioloog worden. |
| *Mi ne povas kuiri.* | Ik kan niet koken. |
| *Mi devas labori.* | Ik moet werken. |
| *Vespere mi preferas kuiri.* | 's Avonds kook ik liever. |

Om „niet” te zeggen zet je *ne* vóór het werkwoord dat je ontkent: *Mi ne povas kuiri*.

Let op de woordvolgorde. In het Nederlands draai je onderwerp en werkwoord om na een tijdsaanduiding („'s Avonds kook ik liever”, „Vandaag werk ik”). In het Esperanto hoeft dat niet: het onderwerp blijft voor het werkwoord staan, zoals in *Vespere mi preferas kuiri* en *Hodiaŭ mi laboras*.

:::ending -i of -as?
- i as
? Ik zing graag.
= Mi ŝat[as] kant[i].
? Ana wil bioloog worden.
= Ana vol[as] est[i] biologo.
? Ik kan niet koken.
= Mi ne pov[as] kuir[i].
? Wij moeten werken.
= Ni dev[as] labor[i].
? 's Avonds kookt Tomo liever.
= Vespere Tomo prefer[as] kuir[i].
:::

### Bijwoorden van tijd en plaats met *-e*

De uitgang *-e* maakt van een woord een bijwoord – een woord dat zegt hoe, wanneer of waar. Van *vespero* „avond” krijg je *vespere* „'s avonds”; van *hejmo* „thuis, woning” krijg je *hejme* „thuis”. De pagina over [bijwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/bijwoorden/) heeft er veel meer.

| Zelfstandig naamwoord | Bijwoord |
|---|---|
| *mateno* – ochtend | *matene* – 's ochtends |
| *vespero* – avond | *vespere* – 's avonds |
| *hejmo* – thuis, woning | *hejme* – thuis |
| *libera tempo* – vrije tijd | *libertempe* – in je vrije tijd |

:::write Van zelfstandig naamwoord naar bijwoord
? *vespero* „avond” → „'s avonds”
= vespere
? *mateno* „ochtend” → „'s ochtends”
= matene
? *hejmo* „woning” → „thuis”
= hejme
? *tago* „dag” → „overdag”
= tage
:::

## Oefeningen

:::quiz Oefeningen bij les 4
? Welke uitgang kenmerkt de tegenwoordige tijd?
- -is
- -as *
- -i
? Vertaal: „Ik werk.”
= Mi laboras
? Vul de juiste vorm van *kanti* in: *Ŝi ___ en koruso.*
= kantas
? Vertaal: „Ik wil zingen.”
= Mi volas kanti
? Wat betekent *Mi devas studi*?
- „Ik moet studeren.” *
- „Ik heb gestudeerd.”
- „Ik wil studeren.”
? Welk woord is de infinitief (de woordenboekvorm)?
- *kuiras*
- *kuiri* *
- *kuiro*
? Vertaal: „Wij koken graag.”
= Ni ŝatas kuiri
? Vul in: *Ili ne ___ kanti.* („Zij kunnen niet zingen.”)
= povas
? Vertaal: „Tomo werkt thuis.”
= {Tomo} {laboras} {hejme}
:::

## Cultuurhoekje

Het Esperanto heeft een eigen muziekscène. Het platenlabel **Vinilkosmo**, in 1990 opgericht door Floréal Martorell bij Toulouse in Frankrijk, brengt rock, folk, pop, metal en hiphop in het Esperanto uit. Bekende namen zijn de Zweedse rockband Persone (opgericht in 1986), de Friese folkgroep Kajto uit Nederland en de Franse zanger JoMo. Meer bands, films en radio vind je op de pagina over [muziek en film](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/muziek-film/).

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je „ik ben aan het werk” in het Esperanto?

Gewoon *Mi laboras*. De *-as*-vorm dekt zowel „ik werk” als „ik ben aan het werk”. De context maakt duidelijk welke je bedoelt.

### Zijn er onregelmatige werkwoorden in het Esperanto?

Nee. Elk werkwoord heeft dezelfde uitgangen, ook *esti* „zijn”: *estas, estis, estos*. De verleden en de toekomende tijd leer je in [les 6](https://esperantopedia.org/nl/leren/cursus/les-06/).

### Wat is het verschil tussen *ŝati* en *ami*?

*Ŝati* betekent „leuk vinden, graag hebben”: *Mi ŝatas kafon* – „Ik hou van koffie” (ik vind koffie lekker). *Ami* betekent „liefhebben”: *Mi amas vin* – „Ik hou van je”. Het Nederlandse „houden van” dekt beide, dus pas op: voor dingen die je gewoon leuk vindt, gebruik je *ŝati*.

## Bronnen

- [Fundamento de Esperanto – grammatica in het Engels (regel 6, werkwoorden)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: Verboj (werkwoorden)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/index.html)
- [PMEG: I-verboj (de infinitief)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/neutrala.html)
- [PMEG: AS (de tegenwoordige tijd)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/nun-tempo.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (bijwoorden zoals hejme, matene, tage)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [Wikipedia (nl): Vinilkosmo](https://nl.wikipedia.org/wiki/Vinilkosmo)
- [Wikipedia (nl): Persone](https://nl.wikipedia.org/wiki/Persone); [Vikipedio: JoMo](https://eo.wikipedia.org/wiki/JoMo); [Wikipedia: Kajto](https://en.wikipedia.org/wiki/Kajto)