# Esperanto les 9: voorzetsels, plaatsen en de weg vragen

Source: https://esperantopedia.org/nl/leren/cursus/les-09/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> En la parko is „in het park”, en la parkon is „het park in”. Leer Esperanto-voorzetsels, richting met -n, plaatsen in de stad en hoe je de weg vraagt.

In deze les leer je zeggen waar dingen zijn en waar mensen heen gaan. Je maakt kennis met zo'n twintig voorzetsels – *en* „in”, *sur* „op”, *apud* „naast”, *inter* „tussen” – en één slimme regel: na *en*, *sur* en soortgelijke woorden laat *-n* een beweging naar een plaats zien. *Mi promenas en la parko* is „Ik wandel in het park”; *Mi iras en la parkon* is „Ik ga het park in”. Je leert ook de weg vragen en het antwoord begrijpen.

## Dialoog

De excursiedag van het congres. Ana en Tomo verkennen op eigen houtje de oude stad.

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| **Tomo:** Kien ni iras nun? Al la muzeo aŭ en la parkon? | Waar gaan we nu heen? Naar het museum of het park in? |
| **Ana:** Unue al la muzeo, poste en la parkon. | Eerst naar het museum, daarna het park in. |
| **Tomo:** Bone. Sed kie estas la muzeo? | Goed. Maar waar is het museum? |
| **Ana:** Mi ne scias. Mi demandos tiun sinjorinon. | Ik weet het niet. Ik vraag het even aan die mevrouw. |
| **Ana:** Pardonu, sinjorino, kie estas la urba muzeo? | Pardon, mevrouw, waar is het stadsmuseum? |
| **Sinjorino:** Ĝi estas apud la katedralo, sur la granda placo. | Het staat naast de kathedraal, aan het grote plein. |
| **Tomo:** Kaj kiel ni iras tien? | En hoe komen we daar? |
| **Sinjorino:** Vi iras rekte ĝis la ponto, poste dekstren. Post la ponto vi vidos la placon. | U gaat rechtdoor tot de brug en dan naar rechts. Na de brug ziet u het plein. |
| **Ana:** Ĉu ĝi estas malproksime? | Is het ver? |
| **Sinjorino:** Ne. Piede vi bezonos nur dek minutojn. | Nee. Te voet hebt u maar tien minuten nodig. |
| **Ana:** Koran dankon! | Hartelijk dank! |
| **Tomo:** Jen la placo! Kaj la muzeo estas inter la katedralo kaj la kafejo. | Daar is het plein! En het museum ligt tussen de kathedraal en het café. |
| **Ana:** Kafejo! Unue mi iras en la kafejon, poste en la muzeon! | Een café! Eerst ga ik het café in, daarna het museum in! |
| **Tomo:** Ana kaj kafo – ĉiam kune! | Ana en koffie – altijd samen! |

## Nieuwe woorden

| Esperanto | Nederlands | Toelichting |
|---|---|---|
| *muzeo* | museum | |
| *parko* | park | |
| *katedralo* | kathedraal | *preĝejo* „kerk” |
| *placo* | plein | |
| *ponto* | brug | |
| *strato* | straat | |
| *stacidomo* | (trein)station | *stacio* „halte, station” + *domo* „gebouw” |
| *kafejo* | café | *kafo* + *-ej-* „plaats” |
| *hotelo* | hotel | |
| *butiko* | winkel | |
| *scii* | weten (een feit) | *Mi ne scias.* „Ik weet het niet.” |
| *demandi* | vragen (een vraag stellen) | |
| *bezoni* | nodig hebben | |
| *urba* | stads-, gemeentelijk | van *urbo* |
| *rekte* | rechtdoor | |
| *dekstre* | rechts | *dekstren* „naar rechts” |
| *maldekstre* | links | *maldekstren* „naar links” |
| *proksime* | dichtbij | *malproksime* „ver weg” |
| *piede* | te voet | van *piedo* „voet” |
| *unue* | eerst, ten eerste | van *unu* „een” |
| *kune* | samen | |
| *tiu* | die, dat | *tiu sinjorino* „die mevrouw” |
| *kien* | waarheen | *kie* + richtings-*n* |
| *tien* | daarheen | *tie* + richtings-*n* |
| *koran dankon* | hartelijk dank | letterlijk „een hartelijke dank” |
| *promeni* | wandelen, een wandeling maken | *Mi promenas en la parko.* „Ik wandel in het park.” |
| *salti* | springen | |
| *tablo* | tafel | |
| *sidi* | zitten | |
| *eniri* | binnengaan | *en* „in” + *iri* „gaan” |
| *turniĝi* | zich draaien, afslaan | *Turniĝu dekstren!* „Sla rechtsaf!” (*-iĝ-*: les 10; bevel: les 11) |

## Grammatica

### Veelgebruikte voorzetsels

Een voorzetsel laat zien waar iets is of hoe dingen met elkaar samenhangen. Het Esperanto heeft er 33; dit zijn de eerste die je nodig hebt. Op de pagina over [voorzetsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorzetsels/) staan ze allemaal.

| Esperanto | Nederlands | Voorbeeld |
|---|---|---|
| *en* | in | *en la parko* – in het park |
| *sur* | op | *sur la placo* – op het plein |
| *sub* | onder | *sub la ponto* – onder de brug |
| *apud* | naast, bij | *apud la katedralo* – naast de kathedraal |
| *inter* | tussen | *inter la muzeo kaj la kafejo* – tussen het museum en het café |
| *antaŭ* | voor; vóór | *antaŭ la hotelo* – voor het hotel |
| *malantaŭ* | achter | *malantaŭ la muzeo* – achter het museum |
| *post* | na; achter | *post la ponto* – na de brug |
| *ĉe* | bij | *ĉe Tomo* – bij Tomo |
| *al* | naar, tot | *al la muzeo* – naar het museum |
| *de* | van | *de la stacidomo* – van het station |
| *el* | uit | *el la kafejo* – uit het café |
| *ĝis* | tot (aan) | *ĝis la ponto* – tot aan de brug |
| *tra* | door | *tra la parko* – door het park |
| *ĉirkaŭ* | rond, om | *ĉirkaŭ la placo* – rond het plein |
| *kun* | met | *kun Ana* – met Ana |
| *sen* | zonder | *sen kafo* – zonder koffie |
| *por* | voor | *por Tomo* – voor Tomo |
| *pri* | over | *pri la urbo* – over de stad |

Na een voorzetsel krijgt een zelfstandig naamwoord normaal geen *-n*: *kun pano*, *en la parko*. Let op twee valse vrienden: *de* betekent „van”, niet „de”, en Nederlands „voor” is *antaŭ* (plaats of tijd: „voor het hotel”) of *por* (bestemd voor: „voor Tomo”).

:::match Voorzetsels
en = in
sur = op
sub = onder
apud = naast
inter = tussen
malantaŭ = achter
:::

### Richting: voorzetsel + *-n*

Bij voorzetsels van plaats zoals *en*, *sur*, *sub* en *antaŭ* laat de uitgang *-n* een beweging *naar* een plaats toe zien. Zonder *-n* gebeurt de handeling *op* die plaats. Dit is de enige uitzondering op „geen *-n* na voorzetsels”; de pagina over de [accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/) legt hem volledig uit.

Het Nederlands kent dit verschil ook, maar maakt het met een achterzetsel: *in het park* (plaats) tegenover *het park in* (richting). Het Esperanto zet in plaats daarvan *-n* achter het zelfstandig naamwoord: *en la parko* – *en la parkon*.

| Plaats (zonder *-n*) | Richting (met *-n*) |
|---|---|
| *Mi promenas en la parko.* – Ik wandel in het park. | *Mi iras en la parkon.* – Ik ga het park in. |
| *La kato saltas sur la tablo.* – De kat springt rond op de tafel. | *La kato saltas sur la tablon.* – De kat springt de tafel op. |
| *Ana sidas en la kafejo.* – Ana zit in het café. | *Ana eniras en la kafejon.* – Ana loopt het café in. |

Mi promenas en la parko. | Ik wandel in het park.
Mi iras en la parkon. | Ik ga het park in.
La kato saltas sur la tablo. | De kat springt rond op de tafel.
La kato saltas sur la tablon. | De kat springt de tafel op.

### *Al*, *ĝis* en *el* hebben geen *-n* nodig

Sommige voorzetsels geven al een beweging aan, dus ze krijgen nooit *-n*: *al la muzeo* „naar het museum”, *ĝis la ponto* „tot aan de brug”, *el la kafejo* „uit het café”. *Al* noemt het doel; *en …-n* zegt dat je naar binnen gaat.

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *Ni iras al la muzeo.* | We gaan naar het museum (in de richting ervan). |
| *Ni iras en la muzeon.* | We gaan het museum in. |
| *Ni venas el la muzeo.* | We komen uit het museum. |

:::ending Plaats of richting?
- o on
? Ik wandel in het park.
= Mi promenas en la park[o].
? Ik ga het park in.
= Mi iras en la park[on].
? De kat springt de tafel op.
= La kato saltas sur la tabl[on].
? Het boek ligt op de tafel.
= La libro estas sur la tabl[o].
? We gaan naar het museum.
= Ni iras al la muze[o].
! muzeon → *Al* geeft al een richting aan, dus het zelfstandig naamwoord erna krijgt geen -n.
:::

### Richtingsbijwoorden: *-en*

Ook bijwoorden van plaats krijgen *-n* voor de richting: *hejme* „thuis” → *hejmen* „naar huis”, *dekstre* „rechts” → *dekstren* „naar rechts”, *kie* „waar” → *kien* „waarheen”, *tie* „daar” → *tien* „daarheen”. Je hoort hetzelfde verschil in het Nederlands: „waar” en „waarheen”, „hier” en „hierheen”, „thuis” en „naar huis”.

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *Kie vi estas? – Hejme.* | Waar ben je? – Thuis. |
| *Kien vi iras? – Hejmen.* | Waar ga je heen? – Naar huis. |
| *Turniĝu dekstren.* | Sla rechtsaf. |

:::write Waar of waarheen?
? *Ana estas ___.* „Ana is thuis.”
= hejme
? *Ana iras ___.* „Ana gaat naar huis.”
= hejmen
? *La hotelo estas ___.* „Het hotel is links.”
= maldekstre
? *Turniĝu ___!* „Sla rechtsaf!”
= dekstren
? *Ni iras ___.* „We gaan daarheen.”
= tien
:::

## Oefeningen

:::quiz Oefeningen bij les 9
? Wat betekent *Mi iras en la parkon*?
- „Ik wandel in het park.”
- „Ik ga het park in.” *
- „Ik verlaat het park.”
? Kies: *La kato saltas ___* („de tafel op”).
- *sur la tablo*
- *sur la tablon* *
- *al la tablon*
? Kies: *Ni iras ___* („naar het museum”).
- *al la muzeo* *
- *al la muzeon*
- *en la muzeo*
? Vertaal: „Het museum is naast de kathedraal.”
= La muzeo estas apud la katedralo
? Welk voorzetsel betekent „tussen”?
- *inter* *
- *sub*
- *tra*
? Vertaal met het vraagwoord voor „waarheen”: „Waar ga je heen?”
= Kien vi iras
? Vertaal: „Ik ga naar huis.”
= Mi iras hejmen
? Kies: *La libro estas ___* („op de tafel”).
- *sur la tablo* *
- *sur la tablon*
- *al la tablo*
? Vertaal: „na de brug”
= post la ponto
:::

## Cultuurhoekje

Honderden straten, parken en bruggen over de hele wereld zijn genoemd naar de bedenker van het Esperanto, Zamenhof – van Polen en Litouwen tot Israël en Brazilië. In Wenen kun je het Esperantomuseum van de Oostenrijkse Nationale Bibliotheek bezoeken, in 1927 opgericht door Hugo Steiner en sinds 2005 gevestigd in het Palais Mollard. Lees meer over [L. L. Zamenhof](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/zamenhof/).

## Veelgestelde vragen

### Wat is het verschil tussen *al la parko* en *en la parkon*?

*Al la parko* betekent „naar het park” – in de richting ervan, misschien alleen tot aan het hek. *En la parkon* betekent „het park in” – je komt binnen. Beide beschrijven een beweging.

### Betekent *en* altijd „in”?

Ja, voor plaats: *en la urbo* „in de stad”. Met *-n* betekent het „naar binnen”. Het Esperanto gebruikt *en* ook voor tijden, zoals *en Julio* „in juli” en *en 1887* „in 1887”.

### Waarom staat er *dek minutojn* met *-n* in de dialoog?

Omdat *dek minutojn* het lijdend voorwerp van *bezonos* „zal nodig hebben” is. Het is dezelfde accusatief die je in [les 5](https://esperantopedia.org/nl/leren/cursus/les-05/) hebt geleerd.

## Bronnen

- [Fundamento de Esperanto – grammatica in het Engels (regels 8, 13, 14)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: Rolvortetoj (voorzetsels)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [PMEG: N-finaĵo por direkto (richting)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [Wikipedia (nl): Esperanto (accusatief bij richting, „Li kuras en la domon”)](https://nl.wikipedia.org/wiki/Esperanto)
- [Wikipedia (nl): Lejzer Zamenhof](https://nl.wikipedia.org/wiki/Lejzer_Zamenhof)
- [Wikipedia: L. L. Zamenhof (plaatsen die naar hem zijn genoemd)](https://en.wikipedia.org/wiki/L._L._Zamenhof)
- [Wikipedia (de): Esperantomuseum](https://de.wikipedia.org/wiki/Esperantomuseum)
- [Österreichische Nationalbibliothek: Esperanto Museum](https://www.onb.ac.at/en/museums/esperanto-museum)