# Akademio de Esperanto: Fundamento en officiële woorden

Source: https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/academie/
Language: nl
Updated: 2026-10-11

> De Academie van Esperanto bewaakt het Fundamento van 1905 en keurde tien Officiële Aanvullingen goed; de tiende (2023) bracht 420 stammen. Met BRO.

De **Academie van Esperanto** (*Akademio de Esperanto*) is een onafhankelijk orgaan van taalkundigen dat het *Fundamento de Esperanto* van 1905 bewaakt en beslist welke nieuwe stammen officieel worden. Ze kwam voort uit het Taalcomité (*Lingva Komitato*), dat in 1905 werd ingesteld op het eerste [Wereldcongres van Esperanto](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/wereldcongres/) in Boulogne-sur-Mer, en draagt haar huidige naam sinds 1948. In juni 2026 telde ze **43 leden** en 9 correspondenten. Ze adviseert en beveelt aan; ze kan niemand straffen voor de manier waarop die spreekt.

## Wat doet de Academie van Esperanto?

Haar statuten geven haar twee doelen: de grondbeginselen van het Esperanto behouden en beschermen, en de ontwikkeling van de taal volgen. In de praktijk:

- beslist ze over kwesties van taalgebruik, bijvoorbeeld wat een grammaticale vorm betekent of hoe een woord is opgebouwd;
- voegt ze via de *Oficialaj Aldonoj* (Officiële Aanvullingen) stammen toe aan de officiële woordenschat;
- stelt ze een woordenboek samen met definities in het Esperanto en keurt ze vakwoordenlijsten goed;
- beantwoordt ze vragen uit het publiek via haar taaladvies (*Lingva Konsultejo*), opgericht in 1999.

De Academie heeft haar juridische zetel in Nederland en wordt gefinancierd met een subsidie van de Universala Esperanto-Asocio en met giften. Over de andere organen van de beweging lees je meer op [Esperanto-organisaties](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/organisaties/).

## Hoe is de Academie georganiseerd?

De Academie heeft ongeveer 45 leden, die negen jaar aanblijven, in vaksecties werken en openlijk stemmen over taalkwesties. De statuten leggen de regels vast.

| Kenmerk | Hoe het werkt |
|---|---|
| Leden | „In beginsel” 45; in juni 2026 43 leden en 9 correspondenten |
| Zittingstermijn | 9 jaar, herkiesbaar; elke 3 jaar komt een derde van de zetels aan de beurt (2019, 2022, 2025) |
| Kandidaten | Voorgedragen door minstens 5 leden die minstens 3 nationale talen vertegenwoordigen; gekozen bij geheime stemming met een volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen |
| Correspondenten | Vooraanstaande personen die hun naam aan het werk lenen; geen stemrecht |
| Secties | Acht in maart 2025: Vaktaal, Grammatica, Algemeen woordenboek, Taaladvies, Literatuur, Uitspraak, Controle van lesmateriaal en de *Interkonsilejo*; daarnaast commissies voor Geschiedenis en Communicatie |
| Besluiten | Open stemming. Kwesties van gebruik: volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen, als twee derde van de leden stemt. Een nieuw taalelement of een wijziging van een eerder besluit vraagt twee derde van alle leden |

De Indiase taalkundige Probal Dasgupta, voorzitter sinds 2016, overleed op 1 juni 2026. De bestuurspagina van de Academie, bijgewerkt in oktober 2026, noemt Jesper Jacobsen als voorzitter.

## Wat is het Fundamento de Esperanto?

Het *Fundamento de Esperanto* is het boek dat Zamenhof in 1905 publiceerde om de kern van de taal vast te leggen. Het heeft vier delen: een voorwoord (*Antaŭparolo*), de grammatica (*Gramatiko*) met de [16 regels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/16-regels/), de oefeningen (*Ekzercaro*) en het woordenboek *Universala Vortaro*. Grammatica en woordenboek geven vertalingen in vijf talen: Frans, Engels, Duits, Russisch en Pools. Het grootste deel van de inhoud komt uit eerdere werken van Zamenhof, vooral uit het [*Unua Libro*](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/unua-libro/) van 1887.

Op 9 augustus 1905 noemde de Verklaring van Boulogne, aangenomen op het eerste congres, het Fundamento de enige grondslag die voor alle esperantisten bindend is. Het kan niet worden gewijzigd, en niemand, Zamenhof zelf inbegrepen, heeft wetgevende macht over de taal. Het voorwoord verwachtte al dat een gezaghebbende instelling later nieuwe woorden zou toevoegen. Dat is de rol van de Academie.

De Academie telt **2768 Fundamentele elementen** (stammen, affixen, kleine woorden en uitgangen): 2755, plus 13 waarvan ze in 1974 de fundamentele status bevestigde. De oude vertalingen bevatten fouten die in de onaantastbare tekst blijven staan. Het Taalcomité bereidde in 1906–1913 verbeteringen voor en publiceerde ze in 1922–1923 als *Akademiaj Korektoj*; het woordenboek van de Academie gebruikt ze.

## Wat zijn de Officiële Aanvullingen (1OA–10OA)?

Een Officiële Aanvulling (*Oficiala Aldono*, OA) is een lijst stammen die het Taalcomité of de Academie aan de *Universala Vortaro* toevoegt. De eerste zes waren besluiten van het Comité. „Officieel” betekent niet „fundamenteel”: de Academie schrijft dat een officiële stam het karakter van een sterke aanbeveling heeft, omdat alleen elementen uit het oorspronkelijke Fundamento fundamenteel zijn.

| Aanvulling | Jaar | Nieuwe elementen | Opmerking |
|---|---|---|---|
| 1OA | 1909 | 805 | |
| 2OA | 1919 | 587 | |
| 3OA | 1921 | 203 | |
| 4OA | 1929 | 118 | |
| 5OA | 1934 | 8 | |
| 6OA | 1935 | 21 | |
| 7OA | 1958 | 31 | |
| 8OA | 1974 | 200 | Bevestigde ook 13 oudere elementen als fundamenteel; samen met de BRO gepubliceerd |
| 9OA | 2007 | 209 | Definities alleen in het Esperanto |
| 10OA | 2023 | 420 stammen | Plus 832 woorden en meerwoordige termen; vooral aardrijkskunde; definities alleen in het Esperanto |

Drie afzonderlijke besluiten voegden elk één element toe: *analog-* (1923), *mis-* (1929) en *end-* (1953). De tiende Aanvulling werd goedgekeurd op 24 september 2023: 41 van de 45 leden stemden, met 32 voor, 4 tegen en 5 onthoudingen. Daarmee werden alle landnamen van de lijst van 2009 die nog niet officieel waren officieel, plus Zuid-Soedan, en voor het eerst ook meerwoordige namen zoals *la Ruĝa Maro* – „de Rode Zee”.

## De officiële woordenschat in cijfers

Het woordenboek van de Academie, de *Akademia Vortaro*, telt tot en met de negende Aanvulling (2007) **4953 officiële elementen**: 2768 fundamentele en 2185 officiële (1776 uit 1909–1958, plus 200 en 209). Daarvan hebben er 4758 een uitgang nodig (stammen en affixen), zijn er 184 zelfstandige kleine woorden en 11 grammaticale uitgangen. Tel je de 420 stammen van 2023 erbij, dan kom je op **ongeveer 5373** – onze eigen optelling, want de statistiektabel van de Academie stopt bij 2007. Onze [lijst van officiële stammen](/nl/woordenboek/oficialaj-radikoj/) telt er 5328, omdat ze één stam telt per lemma dat in het woordenboek ReVo als officieel is gemarkeerd, niet de elementen van de Academie.

Deze aantallen zijn maar een klein deel van de woordenschat. De meeste alledaagse en moderne woorden staan niet op de officiële lijst, maar zijn gewoon Esperanto: zie [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/). Andere projecten tellen anders; de statistiekenpagina van het woordenboek ReVo noemt bijvoorbeeld 860 stammen voor de eerste Aanvulling in plaats van 805.

## Wat is de Baza Radikaro Oficiala (BRO)?

De *Baza Radikaro Oficiala* („Officiële basisstammen”), kortweg **BRO**, is de rangschikking van de kernwoordenschat door de Academie in negen frequentiegroepen. De Academie werkte er vanaf 1966 aan en publiceerde haar in *Aktoj de la Akademio II* (1968–1974), samen met de achtste Aanvulling.

**Methode.** De Academie vergeleek eerdere woordfrequentieonderzoeken: S. Rublev (1927, 100.000 woorden doorlopende tekst), L. Blaas (50.000 woorden), drie lijsten van V. Setälä, een lijst uit 1956 van P. Bovet en H. Ith, en twee lijsten van het Franse *Français fondamental*. Een element dat in elke lijst voorkwam kwam in groep 1, een element dat in één lijst ontbrak in groep 2, enzovoort tot groep 9 voor elementen die maar in één lijst stonden. Het ruwe resultaat was 2537 elementen; na correcties bevatten de definitieve groepen samen **2461** (onze optelling van de aantallen per groep van de Academie).

| Groep | Elementen | Lopend totaal |
|---|---|---|
| 1 | 179 | 179 |
| 2 | 101 | 280 |
| 3 | 121 | 401 |
| 4 | 151 | 552 |
| 5 | 154 | 706 |
| 6 | 241 | 947 |
| 7 | 294 | 1241 |
| 8 | 467 | 1708 |
| 9 | 753 | 2461 |

Groep 1 bevat helemaal geen gewone zelfstandignaamwoord- of werkwoordstammen. Ze bestaat uit de 11 uitgangen, de achtervoegsels van het deelwoord, voornaamwoorden, telwoorden, tabelwoorden zoals *kio* en *tiu*, veelgebruikte affixen en kleine woorden zoals *kaj* en *de*. De Academie noemt de lijst een hulpmiddel, geen wet, en stelt voor dat een leerboek bijvoorbeeld de eerste vier groepen kan opnemen. De bronlijsten dateren uit 1927–1956, dus de BRO laat oudere frequenties zien; voor moderne tellingen zie [de 100 meest gebruikte Esperanto-woorden](https://esperantopedia.org/nl/leren/100-woorden/). In de Akademia Vortaro kun je zoeken op BRO-groep (BRO1–BRO9).

## Welke besluiten van de Academie zijn het belangrijkst?

| Jaar | Besluit |
|---|---|
| 1967, 1989 | De passieve deelwoorden drukken aspect uit, zoals in het gebruik van Zamenhof: *-ata* een handeling die bezig is, *-ita* een voltooide handeling (1967: 26 van de 31 stemmers). Zie [deelwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/deelwoorden/). |
| 1982, 2007 | Een spellingshervorming is niet nodig. Wanneer de juiste diakritische tekens ontbreken en het h-systeem van het Fundamento niet past, zijn andere vervangers „niet in strijd met het Fundamento”, mits ze alleen een technisch hulpmiddel zijn, niet op spellingshervorming mikken en geen verwarring veroorzaken. Het [x-systeem](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/) is de bekendste, al noemt de Academie er geen enkele bij naam. |
| 2003 | De Academie trok haar besluit uit 1988 in dat *Koreujo* in strijd was met het Fundamento. *Koreo*, *Koreujo* en *Koreio* zijn allemaal toegestaan, en evenzo *Egipto*, *Egiptujo* en *Egiptio* (30 stemmen voor, 2 tegen, 1 onthouding). |
| 2009 | Een lijst met aanbevolen landnamen verving die van 1989. Het is een aanbeveling, geen bindende regel en geen officiële aanvulling. Landen die naar een volk zijn genoemd kunnen *-ujo* of *-io* krijgen (*Francujo* of *Francio*); sommige gebruiken ook *-lando* (*Pollando*). |
| 2023 | Verklaring over de letter *ŭ* (9 april; 86% van de 43 stemmers): vermijd *ŭ* in nieuwe stammen, behalve in *aŭ* en *eŭ*; gebruik *v* of *u* bij het aanpassen van vreemde woorden. |
| 2026 | Verklaring over *tiel nomata* (7 april; 28 van de 40 stemmers voor): de uitdrukking heeft twee traditionele gebruiken, allebei te vinden in de tijd van Zamenhof. |

## Wat zijn de grenzen van de Academie?

**Ze adviseert.** Artikel 22 van de statuten staat besluiten toe die slechts aanbevelingen zijn, en de Academie stelt dat ze het taalgebruik niet kan en ook niet wil afdwingen. Antwoorden van haar taaladvies zijn aanbevelingen, geen besluiten.

**Het gebruik beslist eerst.** De grammaticus Bertilo Wennergren merkt in de PMEG op dat nieuwe gewone stammen gemakkelijk in de taal terechtkomen, terwijl nieuwe affixen zelden aanslaan. Een woord dat niet op de officiële lijst staat, is dus geen fout.

**Ze is traag en onvolledig.** Tussen de negende en de tiende Aanvulling (2007–2023) lagen zestien jaar, en ook tussen de zevende en de achtste (1958–1974). De negende en de tiende geven geen vertalingen, dus leerlingen hebben nog steeds een tweetalig woordenboek nodig; de Academie vindt dat de taal volwassen genoeg is om zichzelf te definiëren.

**Stemmen is omstreden.** In 1953 betoogde de schrijver Petro Stojan dat stemmingen over taalproblemen veel niet-deskundigen de kans geven twee of drie echte deskundigen te overstemmen. De statuten bieden extra waarborgen: secties bereiden rapporten voor, en wijzigingen van eerdere besluiten vragen twee derde van alle leden. In 2003 kwam de Academie terug op haar standpunt over *Koreo* en *Egipto*, wat laat zien dat haar uitspraken kunnen worden herzien.

## Veelgestelde vragen

### Wie bepaalt wat correct Esperanto is?

Het Fundamento van 1905 is het enige bindende gezag; de Academie legt het uit en beveelt gebruik aan. Verder komt correctheid voort uit goed taalgebruik van bekwame sprekers, met naslagwerken zoals de grammatica PMEG.

### Kan de Academie het Fundamento veranderen?

Nee. De Verklaring van Boulogne maakte het Fundamento op 9 augustus 1905 onveranderlijk. De Academie kan alleen stammen toevoegen via Officiële Aanvullingen en gebruik aanbevelen; zelfs bekende vertaalfouten blijven in de tekst staan en worden in aparte documenten gecorrigeerd.

### Hoeveel officiële stammen heeft Esperanto?

De Academie telt tot en met 2007 4953 officiële elementen (2768 fundamentele, 2185 uit Officiële Aanvullingen). Met de 420 stammen van 2023 komt het totaal op ongeveer 5373 elementen, vrijwel allemaal stammen of affixen die een uitgang nodig hebben.

### Is een woord fout als het niet in het woordenboek van de Academie staat?

Nee. De officiële lijst is een kern, geen volledige woordenschat. Veel gangbare woorden uit grote woordenboeken zijn niet officieel, en de Academie noemt zelfs haar officiële stammen sterke aanbevelingen, geen bevelen.

### Staat de Academie het x-systeem toe?

In feite wel, als technische vervanging. De verklaring van 2007 noemt het x-systeem niet, maar staat toe letters met diakritische tekens door andere tekens te vervangen als dat slechts een technisch hulpmiddel is, geen spellingshervorming beoogt en geen verwarring veroorzaakt.

## Bronnen

- [Akademio de Esperanto – Statuto](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Statuto)
- [Akademio de Esperanto – Historio de la Akademio](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Historio_de_la_Akademio)
- [Akademio de Esperanto – Membroj kaj korespondantoj](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Membroj_kaj_korespondantoj) (juni 2026)
- [Akademio de Esperanto – Sekcioj kaj Komisionoj](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Sekcioj_kaj_Komisionoj) (maart 2025)
- [Akademio de Esperanto – Estraro kaj adreso](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Estraro_kaj_adreso) (oktober 2026)
- [Akademio de Esperanto – Omaĝo al Probal Dasgupta](https://www.akademio-de-esperanto.org/omaghoj/omagho-al-probal-dasgupta.html)
- [Akademio de Esperanto – Lingva Konsultejo](https://www.akademio-de-esperanto.org/konsultejo/index.html)
- [Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro: Klarigoj (statistiek)](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html)
- [Akademio de Esperanto – Fundamento](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/)
- [Akademio de Esperanto – Naŭa Oficiala Aldono (2007)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/9oa.html)
- [Akademio de Esperanto – Deka Oficiala Aldono (2023)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html)
- [Akademio de Esperanto – Baza Radikaro Oficiala (Aktoj II, 1968–1974)](https://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/bro.html)
- [Akademio de Esperanto – Pri apartaj teknikaj bezonoj rilate al niaj alfabeto kaj ortografio (2007)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/apartaj_teknikaj_bezonoj.html)
- [Akademio de Esperanto – Pri la vortoj KOREO kaj EGIPTO (2003)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/koreo_egipto.html)
- [Akademio de Esperanto – Listo de Rekomendataj Landnomoj (2009)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/listo_de_rekomendataj_landnomoj/index.html)
- [Akademio de Esperanto – Pasivaj participoj (1967, 1989)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/participoj.html)
- [Akademio de Esperanto – Deklaro pri la litero ŭ (2023)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/pri-la-litero-u.html)
- [Akademio de Esperanto – Pri la esprimo "tiel nomata" (2026)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/tiel-nomata)
- [Vikipedio – Akademio de Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Akademio_de_Esperanto)
- [Vikipedio – Oficialaj aldonoj](https://eo.wikipedia.org/wiki/Oficialaj_aldonoj)
- [Vikipedio – Baza Radikaro Oficiala](https://eo.wikipedia.org/wiki/Baza_Radikaro_Oficiala)
- [Vikipedio – Fundamento de Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)
- [Vikipedio – Akademiaj Korektoj](https://eo.wikipedia.org/wiki/Akademiaj_Korektoj)
- [Wikipedia – Akademio de Esperanto](https://en.wikipedia.org/wiki/Akademio_de_Esperanto)
- [Wikipedia – Fundamento de Esperanto](https://en.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)
- [Wikipedia – Declaration of Boulogne](https://en.wikipedia.org/wiki/Declaration_of_Boulogne)
- [Wikipedia – Probal Dasgupta](https://en.wikipedia.org/wiki/Probal_Dasgupta)
- [PMEG – Neoficialaj afiksoj](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/index.html)
- [ReVo – Statistiko](https://reta-vortaro.de/revo/inx/statistiko.html)
- [Libera Folio – 10-a Oficiala Aldono al la Universala Vortaro](https://www.liberafolio.org/2023/10/07/10-a-oficiala-aldono-al-la-universala-vortaro/)