# Fundamento-grammatica: de 16 regels van 1905

Source: https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/fundamento/gramatiko/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> De grammatica van het Fundamento de Esperanto zoals Zamenhof haar in 1905 drukte – alfabet en 16 regels in het Frans, Engels, Duits, Russisch en Pools.

De *Gramatiko* is het tweede deel van het [*Fundamento de Esperanto*](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/fundamento/). Het geeft het alfabet en de 16 regels die de grammatica van het Esperanto bepalen. Zamenhof publiceerde ze voor het eerst in het Russisch in het [*Unua Libro*](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/unua-libro/) van 1887; het Fundamento drukt ze in vijf talen, elke versie geschreven voor de eigen lezers.

Voor een moderne uitleg met voorbeelden lees je [de 16 regels van de Esperanto-grammatica](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/16-regels/). Deze pagina toont het bindende origineel. Het Nederlands is geen van de vijf talen, dus de pagina toont eerst de Engelse versie, met knoppen om naar de andere te schakelen.

## Hoe verschillen de vijf versies?

De regels zijn dezelfde, maar de formulering niet. Elke versie beschrijft de letters met klanken uit de eigen taal: *ĉ* is „ch as in church” in het Engels, „tsch” in het Duits en „cz” in het Pools. Sommige details staan maar in een aantal versies.

- **Het lidwoord.** De Franse en de Russische versie voegen een opmerking toe dat wie het lidwoord *la* moeilijk vindt, het gewoon mag weglaten. De Engelse, Duitse en Poolse versie doen dat niet.
- **De voorwaardelijke wijs.** De Engelse versie noemt *-us* de „subjunctive” (*ŝi far'us*, „she may do”); de Poolse spreekt van de voorwaardelijke wijs (*tryb warunkowy*).
- **Streepjes tussen woorddelen.** De Franse, Duitse en Russische versie leggen in een voetnoot uit dat de tekens tussen woorddelen (*vapor'ŝip'o*) mogen worden weggelaten voor lezers die de taal al kennen.
- **Drukfouten blijven.** De Duitse opmerking over de uitspraak drukt *u* waar *ŭ* bedoeld is (de Academie van Esperanto markeert dat als drukfout), en de Engelse versie nummert regel 13 als „15”. De tekst blijft zoals gedrukt.

Voor Nederlandstaligen: de Engelse en de Duitse versie lezen het gemakkelijkst. De Nederlandse klank van *ĉ* is „tsj” (zoals in „tsjilpen”); de Duitse „tsch” en de Poolse „cz” benaderen dezelfde klank.

Gebruik de knoppen om tussen de versies te schakelen. Zonder JavaScript staan alle vijf achter elkaar. Het nummer van elke regel is een link die je kunt delen.

<!--fundamento-->

## Bronnen

- [Akademio de Esperanto – Fundamento: Gramatiko (Franse, Engelse, Duitse, Russische en Poolse versie)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko.html)
- [Akademio de Esperanto – Fundamento de Esperanto (online uitgave)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/)
- [Wikipedia – Fundamento de Esperanto](https://nl.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)