# Universala Vortaro: het woordenboek van 1905

Source: https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/fundamento/universala-vortaro/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> Het Universala Vortaro van 1905 bevat 2.635 officiële stammen en affixen plus 298 afgeleide woorden, elk in vijf talen vertaald. Blader per letter.

Het *Universala Vortaro* („Universeel Woordenboek”) is het vierde en grootste deel van het [*Fundamento de Esperanto*](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/fundamento/). Het geeft de stammen, affixen en kleine woorden van de taal met vertalingen in het Frans, Engels, Duits, Russisch en Pools. Elke stam erin is fundamenteel: ze hoort bij de bindende kern van het Esperanto.

## Hoe zijn de lemma’s geschreven?

Een lemma is meestal een stam gevolgd door een apostrof, zoals *abel'* „bij”. De apostrof markeert de plaats waar een uitgang of een ander deel aansluit. De eigen toelichting van het woordenboek legt het systeem uit met *frat'in'o* „zuster”: drie delen, *frat* „broer”, *in* „vrouwelijk” en *o* „zelfstandig naamwoord”, die elk apart moeten worden opgezocht.

- **Stammen** hebben geen uitgang: *aĉet'* „kopen”, *afabl'* „vriendelijk”.
- **Affixen en uitgangen** zijn ook lemma’s, met een korte uitleg en een voorbeeld: *ad'* geeft voortdurende handeling aan, *a* het bijvoeglijk naamwoord.
- **Kleine woorden** staan voluit: *adiaŭ*, *kaj*, *ĉe*.
- **Sommige afgeleide woorden** volgen hun stam als sublemma: *sub'aĉet'* „omkopen” onder *aĉet'*, *mal'afabl'* „nors” onder *afabl'*.

We tellen 2.635 hoofdlemma’s en 298 afgeleide. De letters C en Ĉ delen in het origineel één afdeling, evenals G en Ĝ, H en Ĥ, J en Ĵ, en S en Ŝ; dat geeft 22 afdelingen.

## Hoe zit het met de fouten?

Zamenhof liet de vertalingen zoals ze waren, fouten inbegrepen, en zijn voorwoord waarschuwt dat ze er „vooral in het Engelse deel” in zitten. Vergelijk de vijf vertalingen als er één vreemd lijkt. Het Taalcomité publiceerde later verbeteringen, die de [Academie van Esperanto](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/academie/) nu gebruikt in haar online woordenboek.

Elk lemma hier verwijst naar ons [woordenboek](https://esperantopedia.org/nl/woordenboek/) als we het woord hebben, voor de moderne betekenis, vormen en voorbeelden. Stammen die na 1905 zijn toegevoegd staan in de Officiële Aanvullingen; zie [officieel Esperanto](https://esperantopedia.org/nl/over-esperanto/officieel-esperanto/).

<!--fundamento-->

## Bronnen

- [Akademio de Esperanto – Fundamento: Universala Vortaro](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro: Klarigoj](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html)
- [Wikipedia – Fundamento de Esperanto](https://nl.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)