# Koken in het Esperanto: keukenwoorden, werkwoorden, recept

Source: https://esperantopedia.org/nl/zinnen/keuken-koken/
Language: nl
Updated: 2026-10-11

> De keuken is kuirejo, koken is kuiri en „koken” van water is boli: woorden voor pannen, gereedschap en kookwerkwoorden, plus een pannenkoekenrecept.

De keuken is ***kuirejo***, van *kuiri* „koken, bereiden” en *-ej-* „plaats”. De belangrijkste kookwerkwoorden zijn ***kuiri*** „koken (bereiden)”, ***boli*** „koken (kokend zijn)”, ***friti*** „bakken in vet”, ***baki*** „bakken in de oven” en ***rosti*** „roosteren”. Veel gereedschap is naar een werkwoord genoemd: *tranĉi* „snijden” geeft *tranĉilo* „mes”. Eetwoorden staan bij [eten en drinken](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/eten-drinken/), de rest van het huis bij [huis en thuis](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/huis-en-thuis/). De uitspraakhulp verdeelt woorden in lettergrepen, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.

## De keuken en de apparaten

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| keuken | *kuirejo* | ku-i-RE-jo | Een plaats om te koken |
| oven | *bakforno* | bak-FOR-no | Een *forno* om in te bakken |
| oven, smeltoven, stookoven | *forno* | FOR-no | Ruimer: bakken, smelten of verwarmen |
| fornuis, kooktoestel | *fornelo* | for-NE-lo | Oven plus kookplaten of branders |
| ovenruimte | *bakujo* | ba-KU-jo | *baki* + *-uj-* |
| koelkast | *fridujo* | fri-DU-jo | Het woordenboek ReVo noemt *frida* „koud” een neologisme |
| diepvriezer | *frostujo* | fros-TU-jo | Voedsel blijft er maandenlang goed |
| ketel, waterketel | *bolkruĉo* | bol-KRU-ĉo | Met handvat, deksel en tuit |

## Pannen en gereedschap

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| pot | *poto* | PO-to | Ook een bloempot |
| steelpan | *kaserolo* | ka-se-RO-lo | Dieper dan een *pato* |
| koekenpan | *pato* | PA-to | Ondiep, met een lange steel; ReVo noemt ook *fritilo* |
| deksel | *kovrilo* | ko-VRI-lo | *kovri* „bedekken” |
| zeef, vergiet | *kribrilo* | kri-BRI-lo | *kribri* „zeven” |
| rasp | *raspilo* | ras-PI-lo | *raspi* „raspen” |
| garde, klopper | *kirlilo* | kir-LI-lo | Voor het kloppen van eieren of room |
| soeplepel, opscheplepel | *ĉerpilo* | ĉer-PI-lo | Om vloeistof op te scheppen |
| weegschaal | *pesilo* | pe-SI-lo | Om af te wegen |

## Borden en bestek

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| bord | *telero* | te-LE-ro | Ondiep, om van te eten |
| schaal, gerecht | *plado* | PLA-do | Een serveerschaal, of het eten daarop |
| kom | *bovlo* | BOV-lo | Een vat zonder hals |
| kop, kopje | *taso* | TA-so | Voor warme dranken |
| glas | *glaso* | GLA-so | Hoger dan breed |
| mes | *tranĉilo* | tran-ĈI-lo | |
| vork | *forko* | FOR-ko | |
| lepel | *kulero* | ku-LE-ro | |
| bestek | *manĝilaro* | man-ĝi-LA-ro | *manĝi* + *-il-* + *-ar-* |

## Kookwerkwoorden

Bijna alle kookwerkwoorden zijn overgankelijk: ze nemen een lijdend voorwerp met *-n* (zie [het accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/)).

Let als Nederlandstalige op twee valkuilen. Het Nederlandse „koken” dekt zowel *kuiri* (een maaltijd bereiden) als *boli* (kokend zijn): „het water kookt” is *La akvo bolas*, „ik kook soep” is *Mi kuiras supon*. En het Nederlandse „bakken” dekt zowel *friti* (in de koekenpan) als *baki* (in de oven): een ei bak je met *friti*, brood met *baki*.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| koken, bereiden | *kuiri* | ku-I-ri | Het algemene werkwoord |
| koken in water | *bolkuiri* | bol-ku-I-ri | In kokend water |
| bakken, frituren | *friti* | FRI-ti | In hete olie of vet |
| bakken (in de oven) | *baki* | BA-ki | In een oven of in as |
| roosteren, braden | *rosti* | ROS-ti | Zonder toegevoegd vet of water |
| grillen | *kradrosti* | krad-ROS-ti | Op een rooster boven vuur |
| stoven | *stufi* | STU-fi | Langzaam, in een gesloten pot |
| stomen | *vaporkuiri* | va-por-ku-I-ri | *vaporo* „stoom” + *kuiri* |

## Eten bereiden

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| snijden | *tranĉi* | TRAN-ĉi | |
| hakken | *haki* | HA-ki | Met een slag in stukken delen |
| schillen | *senŝeligi* | sen-ŝe-LI-gi | ReVo: *senŝeligi terpomon* |
| mengen | *miksi* | MIK-si | |
| roeren, kloppen | *kirli* | KIR-li | Een snelle draaibeweging |
| kneden | *knedi* | KNE-di | Meel en water tot deeg |
| gieten | *verŝi* | VER-ŝi | Een vloeistof |
| storten | *ŝuti* | ŜU-ti | Graan, zand, meel |
| toevoegen | *aldoni* | al-DO-ni | |
| smeren, insmeren | *ŝmiri* | ŜMI-ri | Een dun laagje vet |
| zouten / kruiden | *sali / spici* | SA-li / SPI-ci | Zout toevoegen / specerijen toevoegen |
| proeven | *gustumi* | gus-TU-mi | Met opzet |

*Gusti* is een ander werkwoord en heeft geen lijdend voorwerp: *La supo bongustas.* „De soep smaakt goed.” Vergelijk *Mi gustumas la supon.* „Ik proef de soep.” Het Nederlands maakt hetzelfde onderscheid met „smaken” en „proeven”.

## Warmte en kou

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| verwarmen, opwarmen | *varmigi* | var-MI-gi | |
| afkoelen, koud maken | *malvarmigi* | mal-var-MI-gi | |
| smelten (iets laten smelten) | *fandi* | FAN-di | *fandiĝi* „zelf smelten” |
| ontdooien | *degeli* | de-GE-li | Onovergankelijk |
| bevriezen | *frostigi* | fros-TI-gi | IJskoud maken |
| koud zijn | *fridi* | FRI-di | ReVo’s voorbeeld is een koelkast |

## Koken, smelten, gaar worden: -ig- en -iĝ- in de keuken

Het Nederlands gebruikt één werkwoord voor „het water kookt” en „ik kook het water”; het Esperanto gebruikt er twee. *Boli* is wat de vloeistof doet, *boligi* wat jij ermee doet. Bij andere werkwoorden loopt het andersom: *kuiri* is wat je met eten doet, *kuiriĝi* wat het eten zelf doet. De regel staat op de pagina over [-ig- en -iĝ-](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/overgankelijk-onovergankelijk/).

| Werkwoorden | Uit zichzelf | Iemand doet het |
|---|---|---|
| *boli* → *boligi* | *La lakto bolas.* „De melk kookt.” | *Mi boligas la lakton.* „Ik kook de melk.” |
| *kuiriĝi* ← *kuiri* | *La supo kuiriĝas.* „De soep wordt gaar.” | *Mi kuiras la supon.* „Ik kook de soep.” |
| *fandiĝi* ← *fandi* | *La butero fandiĝas.* „De boter smelt.” | *Mi fandas la buteron.* „Ik smelt de boter.” |

## Maten

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| kilogram / gram | *kilogramo / gramo* | ki-lo-GRA-mo / GRA-mo | |
| liter | *litro* | LI-tro | |
| deciliter | *decilitro* | de-ci-LI-tro | Een tiende liter |
| kopje | *taso* | TA-so | ReVo: bij het koken ongeveer 150 ml |
| eetlepel | *supkulero* | sup-ku-LE-ro | Ongeveer 15 ml |
| theelepel | *tekulero* | te-ku-LE-ro | Ongeveer 5 ml |
| stuk / plak | *peco / tranĉaĵo* | PE-co / tran-ĈA-ĵo | |
| helft / kwart | *duono / kvarono* | du-O-no / kva-RO-no | *duono de la kuko* „de helft van de taart” |

Het gemeten ding staat na *da* en krijgt geen *-n*: *du tasoj da faruno* „twee kopjes meel”. De maat is het lijdend voorwerp: *Mi aldonas du tasojn da faruno.* Meer regels voor *da* staan op de pagina [eten en drinken](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/eten-drinken/).

## Een recept: krespoj (pannenkoeken)

Een recept is een ***recepto*** en een ingrediënt een ***ingredienco***. ReVo definieert *krespo* als een dunne pannenkoek van meel, melk en eieren, ook *patkuko* genoemd; hij lijkt sterk op de Nederlandse pannenkoek.

**Ingrediencoj** – ingrediënten: *150 gramoj da faruno* (150 g meel), *3 decilitroj da lakto* (3 dl melk), *2 ovoj* (2 eieren), *iom da salo* (een beetje zout), *1 supkulero da oleo* (1 eetlepel olie), *sukero kaj citrono* (suiker en citroen).

**Kiel prepari** – de bereiding:

1. *Metu la farunon en grandan bovlon.* – Doe het meel in een grote kom.
2. *Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo.* – Breek de eieren in de kom en voeg de melk en een beetje zout toe.
3. *Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata.* – Roer het mengsel met een vork tot het glad is.
4. *Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn.* – Laat het mengsel tien minuten rusten.
5. *Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo.* – Verwarm de pan en vet hem in met een beetje olie.
6. *Verŝu en la paton iom de la miksaĵo.* – Giet een beetje van het mengsel in de pan.
7. *Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton.* – Bak de pannenkoek twee minuten, draai hem om en bak hem nog een minuut.
8. *Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos.* – Herhaal dit tot het mengsel op is.
9. *Servu la krespojn kun sukero kaj citrono.* – Serveer de pannenkoeken met suiker en citroen.

De stappen zijn bevelen op *-u* (zie [werkwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/werkwoorden/)); met *ni* erbij wordt het „laten we…”: *Ni kuiru!* Een tijdsduur krijgt *-n* zonder voorzetsel: *du minutojn*. En *da* staat nooit voor *la*: *iom da salo*, maar *iom de la miksaĵo* „een deel van het mengsel”.

## Hoe keukenwoorden zijn opgebouwd

| Woorddeel | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| *-ej-* | plaats | *kuirejo* keuken, *bakejo* bakkerij |
| *-il-* | gereedschap, toestel | *tranĉilo* mes, *raspilo* rasp, *rostilo* braadtoestel |
| *-uj-* | houder | *fridujo* koelkast, *piprujo* pepervaatje, *salujo* zoutvaatje |
| *-aĵ-* | een concreet ding | *kuiraĵo* een bereid gerecht, *fritaĵo* gebakken eten, *bakaĵo* gebak |
| *-ist-* | persoon met een beroep | *kuiristo* kok, *bakisto* bakker |
| *-ar-* | verzameling | *manĝilaro* bestek, *vazaro* serviesgoed |

PMEG zegt dat woorden op *-il-* normaal van werkwoorden komen, dus een kookwerkwoord geeft je zijn gereedschap: *rosti* → *rostilo*, *miksi* → *miksilo*. Niet elk zo gevormd woord wordt gebruikt: ReVo markeert *bolilo* als „te vermijden” en verkiest *bolkruĉo*. Zie [achtervoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/) en [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/). *Kuirilo* is elk keukengereedschap of -apparaat.

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je „keuken” in het Esperanto?

*Kuirejo*, van *kuiri* „koken” en *-ej-* „plaats”.

### Hoe zeg je „koken” in het Esperanto?

*Kuiri*: *Mi kuiras vespermanĝon.* „Ik kook het avondeten.” Preciezer zijn *friti*, *baki*, *rosti* en *bolkuiri*.

### Wat is het verschil tussen boli en boligi?

*Boli* is wat een vloeistof doet: *La akvo bolas.* *Boligi* is wat jij ermee doet: *Mi boligas akvon.* Voor eten in kokend water zeg je *bolkuiri*: *Mi bolkuiras terpomojn.*

### Hoe geef je hoeveelheden in een recept in het Esperanto?

Noem de maat en daarna *da*: *taso da lakto* „een kopje melk”, *supkulero da oleo* „een eetlepel olie”.

## Bronnen

- ReVo: [kuiri, kuirejo, kuiriĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuir.html), [forno, bakforno](https://reta-vortaro.de/revo/art/forn.html), [fornelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fornel.html), [baki, bakujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bak.html), [fridujo, fridi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frid.html), [frostujo, frostigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frost.html), [boli, bolilo, bolkruĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bol.html), [pesilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pes.html)
- ReVo: [poto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pot.html), [kaserolo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kasero.html), [pato](https://reta-vortaro.de/revo/art/pat.html), [kovrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kovr.html), [kribrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kribr.html), [raspilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rasp.html), [kirlilo, kirli](https://reta-vortaro.de/revo/art/kirl.html), [ĉerpilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxerp.html), [telero](https://reta-vortaro.de/revo/art/teler.html), [plado](https://reta-vortaro.de/revo/art/plad.html), [bovlo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bovl.html), [taso](https://reta-vortaro.de/revo/art/tas.html), [glaso](https://reta-vortaro.de/revo/art/glas.html), [tranĉilo, tranĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/trancx.html), [forko](https://reta-vortaro.de/revo/art/fork.html), [kulero, supkulero](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuler.html), [manĝilaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/mangx.html)
- ReVo: [friti](https://reta-vortaro.de/revo/art/frit.html), [rosti, kradrosti](https://reta-vortaro.de/revo/art/rost.html), [stufi](https://reta-vortaro.de/revo/art/stuf.html), [haki](https://reta-vortaro.de/revo/art/hak.html), [senŝeligi](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxel.html), [miksi](https://reta-vortaro.de/revo/art/miks.html), [knedi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kned.html), [verŝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/versx.html), [ŝuti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxut.html), [ŝmiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxmir.html), [gustumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/gust.html), [varmigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [fandi](https://reta-vortaro.de/revo/art/fand.html), [degeli](https://reta-vortaro.de/revo/art/degel.html), [gramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gram.html), [litro](https://reta-vortaro.de/revo/art/litr.html), [decilitro](https://reta-vortaro.de/revo/art/decili.html), [krespo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresp.html), [recepto](https://reta-vortaro.de/revo/art/recept.html), [ingredienco](https://reta-vortaro.de/revo/art/ingred.html), [piprujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pipr.html)
- PMEG: [IL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/il.html), [UJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/uj.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [AĴ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ajh.html), [AR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [U](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html), [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Da – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/bazaj_reguloj.html), [Da – detalaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/detalaj_reguloj.html), [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)