# Ruimte en wetenschap in het Esperanto: planeten, sterren

Source: https://esperantopedia.org/nl/zinnen/ruimte-en-wetenschap/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> De zon is suno, een planeet planedo, een ster stelo: planeten, ruimtevaart, schoolvakken en laboratoriumwoorden in het Esperanto, met uitspraak.

In het Esperanto is de zon ***suno***, de maan ***luno***, een ster ***stelo*** en een planeet ***planedo***. Planeetnamen zijn internationaal en eindigen op *-o* (*Marso*, *Jupitero*, *Plutono*), schoolvakken eindigen op *-io* of *-iko* (*astronomio*, *biologio*, *fiziko*), en wie erin werkt, heet een *-isto*-woord of een kortere stam (*fizikisto*, *astronomo*). Alledaagse hemelwoorden staan op de pagina [natuur](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/natuur/). De uitspraakkolommen tonen de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters; dat is altijd de voorlaatste (zie het [alfabet](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/)).

## Planeten van het zonnestelsel

Gerekend vanaf de zon zijn de planeten *Merkuro, Venuso, Tero, Marso, Jupitero, Saturno, Urano* en *Neptuno*.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| Mercurius | *Merkuro* | mer-KU-ro | het dichtst bij de zon |
| Venus | *Venuso* | ve-NU-so | tweede; de godin is *Venero* |
| Aarde | *Tero* | TE-ro | derde |
| Mars | *Marso* | MAR-so | vierde; bijvoeglijk naamwoord *marsa*; een marsmannetje uit sciencefiction is een *marsano* |
| Jupiter | *Jupitero* | ju-pi-TE-ro | vijfde en grootste |
| Saturnus | *Saturno* | sa-TUR-no | zesde, op een na grootste, bekend om zijn ringen |
| Uranus | *Urano* | u-RA-no | zevende |
| Neptunus | *Neptuno* | nep-TU-no | achtste |
| Pluto | *Plutono* | plu-TO-no | een dwergplaneet (*nanplanedo*); tot 2006 als negende planeet geteld |

De volgorde komt uit ReVo, dat *Marso* definieert als *la kvara planedo* „de vierde planeet” van het zonnestelsel. De meeste planeetnamen zijn ook namen van goden: ReVo noemt *Marso* de Romeinse god van de oorlog en *Urano* de Griekse god van de hemel. De dagen *lundo, mardo, merkredo* zijn aparte woorden, niet van planeetnamen afgeleid, en krijgen een kleine letter; zie [dagen en maanden](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/dagen-maanden/).

## Hoofdletters: suno of Suno?

Planeetnamen zijn gewone eigennamen: hoofdletter, geen *la* (*Marso*, *sur Marso*). *Suno, luno* en *tero* zijn gewone woorden. PMEG merkt op dat mensen vaak *la Suno* met een hoofdletter schrijven als ze onze zon als naam bedoelen, en zulke namen houden *la*, zoals *la Granda Ursino*. Hoofdletters zijn niet verplicht, dus beide spellingen komen voor.

| Geschreven | Wat het betekent |
|---|---|
| *La suno brilas.* | De zon schijnt (voorbeeld van PMEG) |
| *la Suno*, *la Luno*, *la Tero* | onze Zon, onze Maan, de planeet Aarde als namen; ReVo schrijft *Suno-Tero-distanco* |
| *sunoj* | zonnen, dat wil zeggen sterren met eigen planeten |
| *la lunoj de Jupitero* | de manen van Jupiter (elke natuurlijke satelliet is een *luno*) |
| *tero* | grond of aarde als bodem; in gewone tekst ook de planeet |

## Het zonnestelsel en verder

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| zonnestelsel | *sunsistemo* | sun-sis-TE-mo | de zon met de hemellichamen eromheen |
| planeet | *planedo* | pla-NE-do | draait om een ster en ruimt zijn baan leeg |
| dwergplaneet | *nanplanedo* | nan-pla-NE-do | *nana* „piepklein” + *planedo* |
| asteroïde | *asteroido* | as-te-ro-I-do | van meters tot kilometers groot |
| komeet | *kometo* | ko-ME-to | krijgt een staart in de buurt van de zon |
| meteoor | *meteoro* | me-te-O-ro | het licht van een voorwerp dat de atmosfeer binnenkomt |
| vallende ster | *falstelo* | fal-STE-lo | „val-ster”, een heldere meteoor |
| sterrenstelsel | *galaksio* | ga-lak-SI-o | een van de grote sterrenmassa’s van het heelal |
| Melkweg | *Lakta Vojo*, *Laktovojo* | LAK-ta VO-jo, lak-to-VO-jo | ReVo raadt *galaksio* voor ons eigen sterrenstelsel af |
| heelal | *universo* | u-ni-VER-so | alles wat bestaat |
| eclips, verduistering | *eklipso* | ek-LIP-so | *luneklipso* maan-, *suneklipso* zonsverduistering |
| nieuwe maan, volle maan | *novluno*, *plenluno* | nov-LU-no, plen-LU-no | |

## Sterrenkunde en ruimtevaart

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| ster | *stelo* | STE-lo | zelflichtend; ReVo telt onze zon mee |
| sterrenbeeld | *konstelacio* | kon-ste-la-CI-o | een van de 88 officiële gebieden aan de hemel |
| sterrengroep | *stelaro* | ste-LA-ro | de figuur die ze tekent is een *stelfiguro* |
| Grote Beer | *la Granda Ursino* | GRAN-da ur-SI-no | de grote steelpanvormige figuur |
| Orion | *Oriono* | o-ri-O-no | zonder *la* (PMEG) |
| telescoop | *teleskopo* | te-le-SKO-po | om verre voorwerpen waar te nemen |
| sterrenwacht | *observejo*, *stelobservejo* | ob-ser-VE-jo, ste-lob-ser-VE-jo | ReVo kent ook *observatorio* |
| baan | *orbito* | or-BI-to | de kromme die het ene lichaam rond het andere volgt |
| satelliet | *satelito* | sa-te-LI-to | een maan, of een toestel dat om een planeet draait |
| raket | *raketo* | ra-KE-to | ook een vuurwerkraket |
| ruimteschip | *kosmoŝipo* | kos-mo-ŜI-po | ReVo: hetzelfde als *kosmoveturilo* |
| astronaut | *astronaŭto*, *kosmonaŭto* | as-tro-NAŬ-to, kos-mo-NAŬ-to | ReVo definieert *astronaŭto* als *kosmonaŭto* |
| ruimte (heelal) | *kosmo* | KOS-mo | het heelal, vooral de ruimte buiten de Aarde |
| ruimte (plaats, tussenruimte) | *spaco* | SPA-co | ReVo markeert *spaco* voor de ruimte buiten de Aarde als *evitinde* „te vermijden” |
| buitenaards wezen | *eksterterano* | ek-ster-te-RA-no | iemand van buiten de Aarde |

Het Nederlandse „ruimte” dekt beide betekenissen, maar het Esperanto scheidt ze: *kosmo* voor de ruimte buiten de Aarde, *spaco* voor plaats of tussenruimte (*en la ĉambro estas multe da spaco* „in de kamer is veel ruimte”).

Werkwoorden: *orbiti* „een baan beschrijven”, *rondiri* „rondgaan” (ReVo: de maan *rondiras ĉirkaŭ* de Aarde), *turniĝi* „draaien” (de Aarde draait om haar as, *akso*), *ekflugi* „opstijgen” (ReVo: een *kosmodromo* is de plaats voor de *ekflugo* van ruimteschepen), *observi* „waarnemen”.

## Hoe zijn ruimtewoorden opgebouwd?

| Woorddeel | Betekenis | Voorbeelden |
|---|---|---|
| *-ar-* | een groep van velen | *stelo* → *stelaro* |
| *-et-* | klein | *stelo* → *steleto* kleine ster |
| *-ej-* | plaats | *observejo* sterrenwacht |
| *-il-* | werktuig | *mezuri* „meten” → *mezurilo* |
| *-ig-* | maken, veroorzaken | *en·orbit·ig·i* in een baan brengen |
| *ekster-* | buiten | *eksterterano* buitenaards wezen, *ekstersunsistema* buiten het zonnestelsel |
| samenstelling | het eerste woord beschrijft het tweede | *sunsistemo, suneklipso, plenluno, kosmoŝipo* |

Meer in [achtervoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/) en [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/).

## Schoolvakken en wetenschappers

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| wetenschap | *scienco* | sci-EN-co | kennis die op onderzoek berust |
| natuurkunde | *fiziko* | fi-ZI-ko | beweging van lichamen en hun wisselwerking |
| scheikunde | *ĥemio*, *kemio* | ĥe-MI-o, ke-MI-o | ReVo noemt beide vormen |
| biologie | *biologio* | bi-o-lo-GI-o | |
| wiskunde | *matematiko* | ma-te-ma-TI-ko | |
| aardrijkskunde | *geografio* | ge-o-gra-FI-o | |
| geologie | *geologio* | ge-o-lo-GI-o | de studie van de aardkorst |
| sterrenkunde | *astronomio* | as-tro-no-MI-o | de wetenschap van de hemellichamen |
| meteorologie | *meteorologio* | me-te-o-ro-lo-GI-o | weerkunde, ook *meteologio*; zie [weer en seizoenen](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/weer-en-seizoenen/) |
| informatica | *komputiko* | kom-pu-TI-ko | ReVo: hetzelfde als *informatiko*, *informadiko*; zie [technologie](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/computer-en-internet/) |

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| wetenschapper | *sciencisto*, *scienculo* | sci-en-CIS-to, sci-en-CU-lo | *sciencisto* is een beroepskracht; *scienculo* is iedereen die een vakgebied onderzoekt |
| natuurkundige | *fizikisto* | fi-zi-KIS-to | *fiziko* + *-ist-* |
| scheikundige | *ĥemiisto*, *kemiisto* | ĥe-mi-IS-to, ke-mi-IS-to | *ĥemio* + *-ist-* |
| wiskundige | *matematikisto* | ma-te-ma-ti-KIS-to | *matematiko* + *-ist-* |
| bioloog | *biologo* | bi-o-LO-go | ook *biologiisto* |
| aardrijkskundige | *geografo* | ge-o-GRA-fo | ook *geografiisto* |
| geoloog | *geologo* | ge-o-LO-go | ook *geologiisto* |
| sterrenkundige | *astronomo* | as-tro-NO-mo | niet *astronomisto* |

Twee patronen verklaren de lijst. Heeft de persoon geen eigen stam, dan voeg je *-ist-* aan het vak toe: *fiziko* → *fizikisto*. PMEG wijst erop dat *fiziko* niet ook de natuurkundige kan betekenen, omdat het de naam van de wetenschap is. Veel namen op *-io* hebben een parallelle stam zonder de *i*: *biologio* → *biologo*. De vormen op *-iisto* kunnen, maar de dubbele *i* is onhandig, dus men geeft de voorkeur aan de korte stam, en PMEG zegt dat je geen *astronomisto* moet vormen. PMEG noemt de *-olog-* van *biologo* een ex-achtervoegsel: een internationale uitgang, geen regelmatig Esperanto-achtervoegsel. Vakken en klaswoorden staan op de pagina [school](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/school-onderwijs/).

## Laboratorium en experiment

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| laboratorium | *laboratorio* | la-bo-ra-to-RI-o | een werkplaats voor onderzoek en experimenten |
| experiment | *eksperimento* | eks-pe-ri-MEN-to | een methodische toets van een hypothese |
| experimenteren | *eksperimenti* | eks-pe-ri-MEN-ti | meestal *eksperimenti pri* + onderwerp |
| hypothese | *hipotezo* | hi-po-TE-zo | een onbewezen aanname die getoetst moet worden |
| theorie | *teorio* | te-o-RI-o | een geordende verklaring die verschijnselen voorspelt |
| meten | *mezuri* | me-ZU-ri | vergelijken met een eenheid; *mezuro* meting |
| bewijzen | *pruvi* | PRU-vi | aantonen met redenering of feiten |
| microscoop | *mikroskopo* | mi-kro-SKO-po | toont wat het blote oog niet ziet |
| atoom | *atomo* | a-TO-mo | kern plus elektronen |
| molecuul | *molekulo* | mo-le-KU-lo | de kleinste eenheid van een chemische stof |
| energie | *energio* | e-ner-GI-o | in de natuurkunde: het vermogen om arbeid te verrichten |
| zwaartekracht | *gravito* | gra-VI-to | de kracht die massa’s naar elkaar toe trekt |

## Ruimte en wetenschap in zinnen

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *La Tero turniĝas ĉirkaŭ sia akso.* | De Aarde draait om haar as. |
| *La Luno rondiras ĉirkaŭ la Tero.* | De maan draait om de Aarde. |
| *Marso estas la kvara planedo de la sunsistemo.* | Mars is de vierde planeet van het zonnestelsel. |
| *Saturno havas multajn lunojn.* | Saturnus heeft veel manen. |
| *Ĉu estas vivo sur Marso?* | Is er leven op Mars? |
| *Nokte ni observas la stelojn per teleskopo.* | ’s Nachts kijken we met een telescoop naar de sterren. |
| *Mia fratino volas esti astronaŭto.* | Mijn zus wil astronaut worden. |
| *La kosmoŝipo ekflugis hieraŭ.* | Het ruimteschip is gisteren opgestegen. |
| *La sciencistoj eksperimentas pri nova metodo.* | De wetenschappers experimenteren met een nieuwe methode. |

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je „planeet” in het Esperanto?

*Planedo*. Pluto, *Plutono*, is een *nanplanedo* „dwergplaneet”; ReVo zegt dat hij tot 2006 als negende planeet werd geteld.

### Worden planeetnamen in het Esperanto met een hoofdletter geschreven?

Ja. Het zijn eigennamen, dus *Marso* en *Jupitero* krijgen een hoofdletter en geen *la*. Een hoofdletter bij *la Suno*, en ook bij *la Luno* en *la Tero*, is facultatief; PMEG zegt dat *la Suno* vaak zo wordt geschreven.

### Hoe zeg je „ruimte” in het Esperanto?

*Kosmo* voor de ruimte buiten de Aarde, met *kosma* „van de ruimte” en *kosmoŝipo* „ruimteschip”. ReVo markeert *spaco* voor de ruimte buiten de Aarde als *evitinde* „te vermijden”.

### Wat is het verschil tussen *astronaŭto* en *kosmonaŭto*?

Geen, in het Esperanto: ReVo definieert *astronaŭto* als *kosmonaŭto*, een persoon die de ruimte in reist.

### Hoe zeg je „wetenschapper” of „natuurkundige” in het Esperanto?

*Sciencisto* of *scienculo* voor een wetenschapper en *fizikisto* voor een natuurkundige; een bioloog is een *biologo* en een sterrenkundige een *astronomo*.

## Bronnen

- [ReVo: suno, sunsistemo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sun.html), [luno, plenluno, novluno](https://reta-vortaro.de/revo/art/lun.html), [tero, eksterterano](https://reta-vortaro.de/revo/art/ter.html), [planedo, nanplanedo](https://reta-vortaro.de/revo/art/planed.html), [kometo](https://reta-vortaro.de/revo/art/komet.html), [asteroido](https://reta-vortaro.de/revo/art/astero.html), [galaksio](https://reta-vortaro.de/revo/art/galaksi.html), [Lakta Vojo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lakt.html), [universo](https://reta-vortaro.de/revo/art/univer.html), [nana](https://reta-vortaro.de/revo/art/nan.html)
- [ReVo: Merkuro](https://reta-vortaro.de/revo/art/merkur1.html), [Venuso](https://reta-vortaro.de/revo/art/venus.html), [Marso, marsano](https://reta-vortaro.de/revo/art/mars.html), [Jupitero](https://reta-vortaro.de/revo/art/jupiter.html), [Saturno](https://reta-vortaro.de/revo/art/saturn.html), [Urano](https://reta-vortaro.de/revo/art/uran.html), [Neptuno](https://reta-vortaro.de/revo/art/neptun.html), [Plutono](https://reta-vortaro.de/revo/art/pluton.html)
- [ReVo: stelo, stelaro, falstelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/stel.html), [konstelacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/konste.html), [Oriono](https://reta-vortaro.de/revo/art/orion.html), [Granda Ursino](https://reta-vortaro.de/revo/art/urs.html), [meteoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/meteor.html), [eklipso, luneklipso, suneklipso](https://reta-vortaro.de/revo/art/eklips.html), [orbito](https://reta-vortaro.de/revo/art/orbit.html), [akso](https://reta-vortaro.de/revo/art/aks.html)
- [ReVo: raketo](https://reta-vortaro.de/revo/art/raket.html), [satelito](https://reta-vortaro.de/revo/art/sateli.html), [teleskopo](https://reta-vortaro.de/revo/art/telesk.html), [observi, observejo, stelobservejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/observ.html), [observatorio](https://reta-vortaro.de/revo/art/observ1.html), [kosmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kosm.html), [spaco](https://reta-vortaro.de/revo/art/spac.html), [kosmonaŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kosmonauxt.html), [astronaŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/astronauxt.html), [kosmoŝipo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxip.html), [kosmodromo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kosmodrom.html)
- [ReVo: astronomo](https://reta-vortaro.de/revo/art/astron.html), [astronomio](https://reta-vortaro.de/revo/art/astron1.html), [fiziko, fizikisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fizik.html), [ĥemio, kemio, ĥemiisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/hxemi.html), [biologio](https://reta-vortaro.de/revo/art/biolog1.html), [biologo](https://reta-vortaro.de/revo/art/biolog.html), [matematiko, matematikisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/matema.html), [geografio](https://reta-vortaro.de/revo/art/geogra1.html), [geografo](https://reta-vortaro.de/revo/art/geogra.html), [geologio](https://reta-vortaro.de/revo/art/geolog1.html), [geologo](https://reta-vortaro.de/revo/art/geolog.html), [meteorologio](https://reta-vortaro.de/revo/art/meteor2.html), [informatiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/informatik.html), [scienco, sciencisto, scienculo](https://reta-vortaro.de/revo/art/scienc.html)
- [ReVo: laboratorio](https://reta-vortaro.de/revo/art/labora.html), [eksperimento](https://reta-vortaro.de/revo/art/eksper.html), [hipotezo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hipote2.html), [teorio](https://reta-vortaro.de/revo/art/teori.html), [mezuri](https://reta-vortaro.de/revo/art/mezur.html), [pruvi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pruv.html), [mikroskopo](https://reta-vortaro.de/revo/art/mikros.html), [atomo](https://reta-vortaro.de/revo/art/atom.html), [molekulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/moleku.html), [energio](https://reta-vortaro.de/revo/art/energi.html), [gravito](https://reta-vortaro.de/revo/art/gravit.html)
- [PMEG: majuskloj ĉe propraj nomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html), [la ĉe propraj nomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html), [la kaj konata afero (la suno)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/konateco.html)
- [PMEG: IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [I (geografio → geografo)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/i.html), [OLOG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/olog.html), [IĜ (La tero turniĝas ĉirkaŭ sia akso)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)