# Stad, richtingen en vervoer in het Esperanto

Source: https://esperantopedia.org/nl/zinnen/stad-vervoer/
Language: nl
Updated: 2026-10-08

> Stad is urbo, links maldekstre, rechts dekstre: Esperantowoorden voor plaatsen, voertuigen en richtingen, de weg vragen en wanneer -n beweging aangeeft.

Een stad is een ***urbo***, een straat een ***strato***, en je verplaatst je met ***iri*** „gaan” of ***veturi*** „rijden, met een voertuig reizen”. Richtingen zijn bijwoorden: ***dekstre*** betekent „rechts” (de plaats) en ***dekstren*** „naar rechts”, want de uitgang *-n* geeft beweging aan. Deze pagina voegt stadswoorden en richtingen toe aan het stuk over vervoer in [reiszinnen](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/reizen/), waar kaartjes, stations en de eerste richtingzinnen staan. In de uitspraakkolom staat elk woord in lettergrepen, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.

## Plaatsen in de stad

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| stad | *urbo* | UR-bo | |
| stadje | *urbeto* | ur-BE-to | *-et-* „klein” |
| dorp | *vilaĝo* | vi-LA-ĝo | |
| hoofdstad | *ĉefurbo* | ĉe-FUR-bo | *ĉef-* „hoofd-” |
| stadscentrum | *urbocentro*, *centro* | ur-bo-CEN-tro, CEN-tro | |
| wijk | *kvartalo* | kvar-TA-lo | |
| straat | *strato* | STRA-to | |
| plein | *placo* | PLA-co | |
| brug | *ponto* | PON-to | |
| kruispunt | *vojkruciĝo* | voj-kru-CI-ĝo | |
| verkeerslicht | *semaforo* | se-ma-FO-ro | ReVo geeft ook *trafiklumo* |
| park | *parko* | PAR-ko | |
| bank | *banko* | BAN-ko | |
| postkantoor | *poŝtoficejo* | poŝ-to-fi-CE-jo | |
| kerk, gebedshuis | *preĝejo* | pre-ĜE-jo | *preĝi* „bidden” |
| museum | *muzeo* | mu-ZE-o | |
| ziekenhuis | *hospitalo* | hos-pi-TA-lo | |
| apotheek | *apoteko* | a-po-TE-ko | |
| supermarkt | *superbazaro* | su-per-ba-ZA-ro | *super-* + *bazaro* „markt” |

Veel namen gebruiken *-ej-* „plaats”: *preĝi* geeft *preĝejo*, *halti* „stoppen” geeft *haltejo*, en *buso* + *haltejo* geeft *bushaltejo*. *Flug-* „vlucht” + *haveno* „haven” is *flughaveno*, „luchthaven”. Zie [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/).

## Voertuigen en openbaar vervoer

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| auto | *aŭto* | AŬ-to | Kort voor *aŭtomobilo* |
| bus | *buso* | BU-so | Kort voor *aŭtobuso* |
| trein | *trajno* | TRAJ-no | |
| tram | *tramo* | TRA-mo | |
| metro | *metroo* | me-TRO-o | |
| fiets | *biciklo* | bi-CI-klo | *biciklisto* „fietser” |
| taxi | *taksio* | tak-SI-o | |
| vliegtuig | *aviadilo* | a-vi-a-DI-lo | *aviado* „luchtvaart” + *-il-* „gereedschap” |
| schip | *ŝipo* | ŜI-po | |
| treinstation | *stacidomo* | sta-ci-DO-mo | |

*Aŭtobuso*, *aviadilo* en *taksio* komen uit de Officiële Aanvullingen van de Academie, niet uit de oorspronkelijke woordenlijst van het Fundamento.

## Bewegingswerkwoorden

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| gaan | *iri* | I-ri | *Mi iras al la parko.* – Ik ga naar het park. |
| rijden, met een voertuig reizen | *veturi* | ve-TU-ri | *Ni veturas per trajno.* – We reizen met de trein. |
| lopen, te voet gaan | *piediri* | pi-e-DI-ri | *Mi iras piede.* – Ik ga te voet. |
| vliegen | *flugi* | FLU-gi | *Mia fratino flugas al Romo.* – Mijn zus vliegt naar Rome. |
| aankomen | *alveni* | al-VE-ni | *Ni alvenos en Parizo je la deka.* – We komen om tien uur in Parijs aan. |
| vertrekken, weggaan | *foriri* | fo-RI-ri | *La buso foriras de la stacidomo.* – De bus vertrekt van het station. |
| oversteken | *transiri* | tran-SI-ri | *Ni transiras la ponton.* – We steken de brug over. |
| binnengaan, naar buiten gaan | *eniri*, *eliri* | e-NI-ri, e-LI-ri | *Ŝi eniras en la muzeon.* – Ze gaat het museum binnen. |

*Iri* is het algemene werkwoord, vergelijkbaar met ons „gaan”. ReVo definieert het als je verplaatsen met je ledematen of in een voertuig, en *veturi* als gaan zonder te lopen, gedragen door een of ander middel. Dus *Li iros per buso* „Hij gaat met de bus” is correct, en *veturi* legt de nadruk op de rit. Noem het voertuig met *per*: *per buso*, *per trajno*, *per biciklo* – dus ook *Mi iras per biciklo* „Ik ga met de fiets”. Het voorvoegsel *al-* geeft aankomst en *for-* vertrek; zie [voorvoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorvoegsels/).

## Links, rechts en rechtdoor

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| rechts (plaats) | *dekstre* | DEKS-tre | Plaats: *La banko estas dekstre.* – De bank is rechts. |
| naar rechts | *dekstren* | DEKS-tren | Beweging: *Iru dekstren.* – Ga naar rechts. |
| links (plaats) | *maldekstre* | mal-DEKS-tre | *mal-* geeft het tegenovergestelde |
| naar links | *maldekstren* | mal-DEKS-tren | |
| rechtdoor | *rekte* | REK-te | Geen *-n*: *Iru rekte.* – Ga rechtdoor. |
| vooruit, achteruit | *antaŭen*, *malantaŭen* | an-TAŬ-en, ma-lan-TAŬ-en | *rekte antaŭen* „rechtdoor vooruit” |
| terug (de weg die je kwam) | *reen* | RE-en | *tien kaj reen* „heen en terug”; *returne* heeft dezelfde betekenis |
| omhoog, omlaag | *supren*, *malsupren* | SU-pren, mal-SU-pren | |
| dichtbij, ver weg | *proksime*, *malproksime* | prok-SI-me, mal-prok-SI-me | *proksime de la parko* „dicht bij het park” |

De bijvoeglijke naamwoorden zijn *dekstra* en *maldekstra*: *sur la dekstra flanko* „aan de rechterkant”. In *reen* mag de *-n* niet wegvallen, want *ree* betekent „opnieuw”. Hetzelfde paar, één vorm voor de plaats en één voor de richting, werkt bij *tie* en *tien*, *kie* en *kien*, *hejme* en *hejmen*; zie [bijwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/bijwoorden/) en [correlatieven](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/correlatieven/).

## Noord, zuid, oost en west

| Nederlands | Zelfstandig naamwoord | Uitspraak | Op, in (*-e*) | Naar (*-en*) |
|---|---|---|---|---|
| noorden | *nordo* | NOR-do | *norde* | *norden* |
| zuiden | *sudo* | SU-do | *sude* | *suden* |
| oosten | *oriento* | o-ri-EN-to | *oriente* | *orienten* |
| westen | *okcidento* | ok-ci-DEN-to | *okcidente* | *okcidenten* |

Gebruik *norde de* voor „ten noorden van”: *La parko estas norde de la centro.* – „Het park ligt ten noorden van het centrum.” Gebruik *-en* voor beweging: *Ni veturas norden.* – „We rijden naar het noorden.” De zelfstandige naamwoorden benoemen streken: *en la nordo de la lando* „in het noorden van het land”.

## Naast, tegenover, achter

| Esperanto | Nederlands | Uitspraak | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| *apud* | naast, bij | A-pud | *apud la parko* |
| *kontraŭ* | tegenover | KON-traŭ | *kontraŭ la banko* |
| *antaŭ* | voor | AN-taŭ | *antaŭ la muzeo* |
| *malantaŭ* | achter | ma-LAN-taŭ | *malantaŭ la preĝejo* |
| *inter* | tussen | IN-ter | *inter la ponto kaj la placo* |
| *ĉe* | bij, aan | ĈE | *ĉe la semaforo* |
| *ĝis* | tot aan | ĜIS | *ĝis la ponto* |

Meer over [voorzetsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/voorzetsels/).

## De weg vragen

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *Pardonu, kie estas la apoteko?* | Pardon, waar is de apotheek? |
| *Kiel mi iru al la muzeo?* | Hoe kom ik bij het museum? |
| *Ĉu la banko estas proksime?* | Is de bank in de buurt? |
| *Kien iras ĉi tiu tramo?* | Waar gaat deze tram naartoe? |

*Kiel mi iru?* vraagt letterlijk „Hoe moet ik gaan?”: de uitgang *-u* drukt wil of wens uit, en PMEG merkt op dat een vraag als *Ĉu ni iru…?* vaak als beleefd voorstel werkt.

| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| *Iru rekte antaŭen ĝis la ponto.* | Ga rechtdoor tot aan de brug. |
| *Turniĝu dekstren ĉe la dua strato.* | Sla bij de tweede straat rechtsaf. |
| *Ĉe la semaforo turniĝu maldekstren.* | Sla bij het verkeerslicht linksaf. |
| *Transiru la straton kaj iru maldekstren.* | Steek de straat over en ga naar links. |
| *La muzeo estas apud la parko, kontraŭ la banko.* | Het museum ligt naast het park, tegenover de bank. |
| *Ĝi ne estas malproksime. Vi estos tie post kvin minutoj.* | Het is niet ver. Over vijf minuten ben je er. |

*Dua* „tweede” is een rangtelwoord, gevormd uit *du* met *-a*; zie [telwoorden](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/getallen/). Om af te slaan geeft ReVo *turniĝi* en *sin turni* „zichzelf draaien” voor het veranderen van richting, terwijl gewoon *turni* betekent dat je iets draait, zoals een sleutel.

## Waarom „en la urbon”? Richting met -n

| Plaats (zonder *-n*) | Richting (*-n*) |
|---|---|
| *Mi estas en la urbo.* – Ik ben in de stad. | *Mi iras en la urbon.* – Ik ga de stad in. |
| *La infanoj kuras en la parko.* – De kinderen rennen rond in het park. | *La infanoj kuras en la parkon.* – De kinderen rennen het park in. |
| *Li estas hejme.* – Hij is thuis. | *Li iras hejmen.* – Hij gaat naar huis. |
| *Kie vi estas?* – Waar ben je? | *Kien vi iras?* – Waar ga je naartoe? |

De Nederlandse parallel zie je in „in de stad” (plaats) tegenover „de stad in” (richting): wat wij met het achtergeplaatste „in” aangeven, doet het Esperanto met de *-n* achter het zelfstandig naamwoord.

Er zijn vier manieren om „ik ga naar de stad” te zeggen:

| Esperanto | Hoe het werkt |
|---|---|
| *Mi iras al la urbo.* | Het voorzetsel *al* betekent al „naar”, dus geen *-n*. De gebruikelijke keuze. |
| *Mi iras en la urbon.* | De stad in: een plaatsvoorzetsel plus *-n*. |
| *Mi iras urben.* | Het plaatsbijwoord *urbe* „in de stad” plus *-n*. |
| *Mi veturos Parizon.* | Een naam plus *-n*, zoals in het Fundamento. PMEG noemt dit zeldzaam en bijna verouderd; *al Parizo* is normaal. |

Zet nooit *-n* na *al*, *ĝis*, *el* of *de*, die zelf al richting aangeven: *ĝis la ponto*, *el la urbo*. Bij *alveni* accepteert PMEG zowel *alveni en Parizo* als *alveni en Parizon*. De volledige regels staan op de pagina over de [accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/).

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je „stad” in het Esperanto?

*Urbo*. Een stadje is *urbeto*, de hoofdstad is *ĉefurbo* en een dorp is *vilaĝo*.

### Wat is het verschil tussen iri en veturi?

*Iri* is „gaan”, te voet of in een voertuig. *Veturi* betekent gaan terwijl een voertuig je draagt, zoals een auto, trein of schip: *veturi per trajno*.

### Hoe zeg je links en rechts in het Esperanto?

*Maldekstre* en *dekstre* vertellen waar iets is; *maldekstren* en *dekstren* vertellen waarheen je gaat. De bijvoeglijke naamwoorden zijn *maldekstra* en *dekstra*.

### Hoe vraag je de weg in het Esperanto?

Zeg *Pardonu, kiel mi iru al…?* – „Pardon, hoe kom ik bij…?” Vraag daarna *Ĉu ĝi estas malproksime?* – „Is het ver?”

### Hoe zeg je noord, zuid, oost en west in het Esperanto?

*Nordo*, *sudo*, *oriento* en *okcidento*. Voeg *-en* toe voor richting (*norden* „noordwaarts”) en *-e* voor plaats (*norde de la urbo* „ten noorden van de stad”).

## Bronnen

- [PMEG: N-finaĵo por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [PMEG: Vola modo, U-finaĵo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html)
- ReVo, plaatsen: [urbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/urb.html), [vilaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vilagx.html), [kvartalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvarta.html), [strato](https://reta-vortaro.de/revo/art/strat.html), [placo](https://reta-vortaro.de/revo/art/plac.html), [ponto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pont.html), [semaforo](https://reta-vortaro.de/revo/art/semafo.html), [parko](https://reta-vortaro.de/revo/art/park.html), [banko](https://reta-vortaro.de/revo/art/bank.html), [poŝto](https://reta-vortaro.de/revo/art/posxt.html), [preĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pregx.html), [muzeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/muze.html), [hospitalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hospit.html), [apoteko](https://reta-vortaro.de/revo/art/apotek.html), [bazaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/bazar.html)
- ReVo, voertuigen: [aŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html), [buso](https://reta-vortaro.de/revo/art/bus.html), [trajno](https://reta-vortaro.de/revo/art/trajn.html), [tramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tram.html), [metroo](https://reta-vortaro.de/revo/art/metro.html), [biciklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bicikl.html), [taksio](https://reta-vortaro.de/revo/art/taksi.html), [aviadilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/aviad.html), [ŝipo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxip.html), [haveno](https://reta-vortaro.de/revo/art/haven.html), [stacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/staci.html)
- ReVo, werkwoorden en richtingen: [iri](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [veturi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vetur.html), [flugi](https://reta-vortaro.de/revo/art/flug.html), [alveni](https://reta-vortaro.de/revo/art/ven.html), [turni](https://reta-vortaro.de/revo/art/turn.html), [dekstra](https://reta-vortaro.de/revo/art/dekstr.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html), [nordo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nord.html), [sudo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sud.html), [oriento](https://reta-vortaro.de/revo/art/orient.html), [okcidento](https://reta-vortaro.de/revo/art/okcide.html)