# Rekenen in het Esperanto: plus, min, breuken en vormen

Source: https://esperantopedia.org/nl/zinnen/wiskunde-vormen/
Language: nl
Updated: 2026-10-11

> Zeg 2 + 3 = 5 als du plus tri estas kvin, plus Esperantowoorden voor breuken, procenten, decimalen, vormen en wiskunde, met uitspraak.

In het Esperanto lees je een som door de tekens te noemen: *2 + 3 = 5* is ***Du plus tri estas kvin.*** De tekens heten *plus*, *minus*, *oble* („keer”) en *dividite per* („gedeeld door”); „is gelijk aan” is *estas*, *egalas* of *faras*. Breuken maak je met het achtervoegsel *-on-* (*duono* „helft”), het decimaalteken is net als in het Nederlands de komma (*komo*) en vormen zijn zelfstandige naamwoorden op *-o*: *cirklo*, *kvadrato*, *kubo*.

De telwoorden zelf staan op de pagina [getallen](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/getallen/). De uitspraakhulp verdeelt woorden in lettergrepen en zet de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters; de klemtoon valt altijd op de voorlaatste lettergreep (zie het [alfabet](https://esperantopedia.org/nl/leren/alfabet/)).

## Hoe lees je een som hardop?

Je noemt elk teken en daarna de uitkomst. Het *Fundamento* leest het is-gelijk-teken als *faras* („maakt”): *Du kaj du faras kvar*, bijna zoals „twee en twee is vier”. Volgens PMEG zijn *estas* en *egalas (al)* tegenwoordig gebruikelijker.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| plus, en (+) | *plus*, *kaj* | PLUS, KAJ | *Du plus du* of *du kaj du* |
| min (−) | *minus* | MI-nus | ook het teken van een negatief getal |
| keer (×) | *oble*, *multiplikite per* | O-ble, mul-ti-pli-KI-te per | *trioble kvar* of *tri oble kvar* |
| gedeeld door (÷) | *dividite per* | di-vi-DI-te per | |
| is gelijk aan, is (=) | *estas*, *egalas*, *faras* | ES-tas, e-GA-las, FA-ras | *egalas al* is ook juist; *faras* is de formulering van het Fundamento |
| kwadraat, „in het kwadraat” (²) | *kvadrate* | kva-DRA-te | *tri kvadrate estas naŭ* |
| tot de derde macht (³) | *kube* | KU-be | |
| macht | *potenco* | po-TEN-co | *la dua potenco de dek* „de tweede macht van tien” |
| vierkantswortel (√) | *kvadrata radiko* | kva-DRA-ta ra-DI-ko | *radiko* is ook de woordstam (de „wortel” van een woord) |

| Geschreven | Esperanto |
|---|---|
| 2 + 3 = 5 | *Du plus tri estas kvin.* / *Du kaj tri faras kvin.* |
| 9 − 4 = 5 | *Naŭ minus kvar estas kvin.* |
| 3 × 4 = 12 | *Trioble kvar estas dek du.* / *Tri multiplikite per kvar faras dek du.* |
| 12 ÷ 4 = 3 | *Dek du dividite per kvar estas tri.* |
| 3² = 9 | *Tri kvadrate estas naŭ.* |
| √16 = 4 | *La kvadrata radiko de dek ses estas kvar.* |

*Oble* hecht zich vast aan het getal ervoor (*trioble*, *kvinoble*) of staat los (*tri oble kvar*). Het Fundamento heeft *Kvinoble sep estas tridek kvin*, „vijf keer zeven is vijfendertig”.

*Plus tri* is een *pozitiva nombro* („positief getal”) en *minus tri* een *negativa nombro*; nul is *nul*. Om te vergelijken is *pli granda ol* „groter dan” en *malpli granda ol* „kleiner dan”: *Kvin estas pli granda ol tri.* – „Vijf is groter dan drie.” Voor −10° geeft PMEG *minus dek gradoj* of *dek gradoj sub nulo*. Zie [vergelijking](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/vergelijking/) voor *pli* en *ol*.

## Wat zijn de woorden voor optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen?

Elke bewerking heeft een werkwoord en de uitkomst heeft een eigen zelfstandig naamwoord. Buiten het vakjargon kunnen volgens ReVo *aldoni* („erbij doen”) en *depreni* („wegnemen”) de woorden *adicii* en *subtrahi* vervangen.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| optellen | *adicii*, *aldoni* | a-di-CI-i, al-DO-ni | zelfstandig naamwoord *adicio* |
| aftrekken | *subtrahi* | sub-TRA-hi | zelfstandig naamwoord *subtraho* |
| vermenigvuldigen | *multipliki* | mul-ti-PLI-ki | zelfstandig naamwoord *multipliko* |
| delen | *dividi* | di-VI-di | zelfstandig naamwoord *divido* |
| som | *sumo* | SU-mo | uitkomst van het optellen |
| verschil | *diferenco* | di-fe-REN-co | uitkomst van het aftrekken |
| product | *produkto* | pro-DUK-to | uitkomst van het vermenigvuldigen |
| quotiënt | *kvociento* | kvo-ci-EN-to | uitkomst van het delen |

## Hoe zeg je breuken en procenten?

Een breuk is een getal plus het achtervoegsel *-on-*: één van zoveel gelijke delen. *Kvarono* is een gewoon zelfstandig naamwoord, dus drie ervan zijn *tri kvaronoj*. Zie [achtervoegsels](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/achtervoegsels/) voor *-on-*, *-obl-* en *-op-*.

| Breuk | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| ½ | *duono* | du-O-no | bijvoeglijk naamwoord *duona* „half” |
| ⅓ | *triono* | tri-O-no | „een derde” |
| ¼ | *kvarono* | kva-RO-no | „een kwart” |
| 1/100 | *centono* | cen-TO-no | „een honderdste” |
| ⅔ | *du trionoj* | du tri-O-noj | „twee derde” |
| ¾ | *tri kvaronoj* | tri kva-RO-noj | *Tri kvaronoj de la kuko restas.* – „Er is nog driekwart van de taart over.” |
| 2½ | *du kaj duono* | du kaj du-O-no | „twee en een half” |

Als voorvoegsel worden *duon-* en *kvaron-* aan het volgende woord vastgeplakt: *duonhoro* „een half uur”, *kvaronkilometro* „een kwart kilometer”. Veelvouden maak je met *-obl-* en groepen met *-op-*: *Dudek estas la duoblo de dek.* – „Twintig is het dubbele van tien.” De tabel hieronder voegt groepen en procenten toe.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| tweemaal zoveel, dubbel | *duoble* | du-O-ble | bijvoeglijk naamwoord *duobla*, zelfstandig naamwoord *duoblo* |
| een paar, een duo | *duopo* | du-O-po | bijwoord *duope* „twee aan twee” |
| procent | *elcento*, *procento* | el-CEN-to, pro-CEN-to | beide staan in ReVo; *procento* betekent ook „rente” op geld |

Zeg eerst het getal en dan het meervoud: *dudek elcentoj* of *dudek procentoj* voor 20%. PMEG leest 100% als *cent procentoj/elcentoj*; ReVo markeert *pocento* als een woord om te vermijden. *La rabato estas dudek elcentoj.* – „De korting is twintig procent.”

## Hoe zeg je decimalen en maten?

Het Esperanto gebruikt, net als het Nederlands, een decimale komma en geen punt: *3,5* is *tri komo kvin* (PMEG). Na de *komo* lees je de cijfers één voor één. Dat wijkt af van de Nederlandse gewoonte om na de komma vaak een heel getal uit te spreken („drie komma veertien”).

| Geschreven | Esperanto | Toelichting |
|---|---|---|
| 3,14 | *tri komo unu kvar* | *La nombro pi estas proksimume tri komo unu kvar.* – „Het getal pi is ongeveer 3,14.” |
| 46,987 | *kvardek ses komo naŭ ok sep* | niet „…komo naŭcent okdek sep” (PMEG) |
| 1 250,75 | *mil ducent kvindek komo sep kvin* | komma voor decimalen, spatie tussen duizendtallen (ReVo); in het Nederlands zie je daar vaak een punt: 1.250,75 |
| 210 × 297 mm | *ducent dek oble ducent naŭdek sep milimetroj* | A4-papier; *oble* verbindt twee afmetingen |

Een cijfer na de komma is een *decimalo*. De eenheid staat na het getal: *kvadrata metro* „vierkante meter”, *kuba metro* „kubieke meter”.

## Hoe heten de vormen in het Esperanto?

Platte vormen eindigen op *-o*. ReVo definieert *kvadrato* als een rechthoekige ruit, een regelmatige vierhoek.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| cirkel | *cirklo* | CIR-klo | kromme van punten die even ver van het middelpunt liggen |
| driehoek | *triangulo* | tri-an-GU-lo | letterlijk „drie-hoek” (*tri* + *angulo*) |
| vierkant | *kvadrato* | kva-DRA-to | bijvoeglijk naamwoord *kvadrata* „vierkant” |
| rechthoek | *rektangulo*, *ortangulo* | rek-tan-GU-lo, or-tan-GU-lo | beide staan in ReVo |
| ruit | *rombo* | ROM-bo | |
| parallellogram | *paralelogramo* | pa-ra-le-lo-GRA-mo | |
| trapezium | *trapezo* | tra-PE-zo | vierhoek met twee evenwijdige zijden |
| vierhoek | *kvarlatero* | kvar-la-TE-ro | |
| vijfhoek, zeshoek | *pentagono*, *heksagono* | pen-ta-GO-no, hek-sa-GO-no | vijf en zes zijden |
| veelhoek | *plurlatero* | plur-la-TE-ro | ReVo markeert *plurangulo* als een woord om te vermijden |

Ruimtelijke vormen werken op dezelfde manier. Het oppervlak van een bal heet *sfero*; het voorwerp zelf is een *globo*.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| kubus | *kubo* | KU-bo | begrensd door zes vierkanten; bijvoeglijk naamwoord *kuba* |
| bol (wiskundig) | *sfero* | SFE-ro | |
| bal, globe | *globo* | GLO-bo | |
| piramide | *piramido* | pi-ra-MI-do | |
| cilinder | *cilindro* | ci-LIN-dro | |
| kegel | *konuso* | ko-NU-so | |
| prisma | *prismo* | PRIS-mo | |
| zijvlak | *faco* | FA-co | vlakke zijde van een ruimtelijke figuur |
| ribbe | *eĝo* | E-ĝo | |

*Kubo havas ses facojn, dek du eĝojn kaj ok verticojn.* – „Een kubus heeft zes zijvlakken, twaalf ribben en acht hoekpunten.” *Kvadrato havas kvar egalajn laterojn.* – „Een vierkant heeft vier gelijke zijden.”

## Welke woorden beschrijven meetkunde en afmetingen?

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| punt | *punkto* | PUNK-to | |
| rechte lijn | *rekto* | REK-to | eindeloos; een lijnstuk is een *streko* |
| hoek | *angulo* | an-GU-lo | |
| rechte hoek | *orta angulo* | OR-ta an-GU-lo | *orto* is 90°; ReVo markeert *rekta angulo* als een woord om te vermijden |
| scherpe, stompe hoek | *akuta angulo*, *obtuza angulo* | a-KU-ta an-GU-lo, ob-TU-za an-GU-lo | kleiner dan 90°, tussen 90° en 180° |
| hoekpunt | *vertico* | ver-TI-co | |
| straal | *radiuso* | ra-di-U-so | |
| diameter | *diametro* | di-a-ME-tro | twee keer de straal |
| omtrek van een cirkel | *cirkonferenco* | cir-kon-fe-REN-co | |
| omtrek van een figuur | *perimetro* | pe-ri-ME-tro | |
| oppervlakte | *areo* | a-RE-o | |
| inhoud | *volumeno* | vo-lu-ME-no | |
| lengte, breedte | *longo*, *larĝo* | LON-go, LAR-ĝo | |
| hoogte, diepte | *alto*, *profundo* | AL-to, pro-FUN-do | *alto* is ook de hoogte van een driehoek |
| evenwijdig | *paralela* | pa-ra-LE-la | |
| loodrecht | *perpendikulara* | per-pen-di-ku-LA-ra | |

Een maat krijgt de uitgang *-n* (zie [accusatief](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/accusatief/)): *La tablo estas du metrojn longa kaj unu metron larĝa.* – „De tafel is twee meter lang en één meter breed.” Nog meer voorbeelden:

- *La sumo de la anguloj de triangulo estas cent okdek gradoj.* – „De hoeken van een driehoek zijn samen 180 graden.”
- *Por kalkuli la areon de rektangulo, multipliku la longon per la larĝo.* – „Om de oppervlakte van een rechthoek te berekenen, vermenigvuldig je de lengte met de breedte.”

## Nombro, numero of cifero: welk woord heb je nodig?

*Nombro* is de hoeveelheid, *numero* is een getal dat als etiket dient en *cifero* is het geschreven teken. Dat past bijna één op één op het Nederlandse „getal of aantal”, „nummer” en „cijfer”.

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| getal, aantal | *nombro* | NOM-bro | *la nombro de lernantoj* „het aantal leerlingen” |
| nummer | *numero* | nu-ME-ro | ReVo: *numero de paĝo, telefono, bileto* („paginanummer, telefoonnummer, kaartnummer”) |
| cijfer | *cifero* | ci-FE-ro | het geschreven teken, 0 tot 9 |

*Ĉi tiu nombro havas kvar ciferojn.* – „Dit getal heeft vier cijfers.” *Mi loĝas en ĉambro numero sep.* – „Ik woon in kamer nummer zeven.” PMEG maakt het onderscheid: *kvara* („vierde”) betekent dat er drie aan voorafgingen, terwijl *numero kvar* gewoon een nummer is.

## Welke woorden heb je nodig in de wiskundeles?

| Nederlands | Esperanto | Uitspraak | Toelichting |
|---|---|---|---|
| wiskunde | *matematiko* | ma-te-ma-TI-ko | |
| meetkunde | *geometrio* | ge-o-me-TRI-o | |
| rekenen, berekenen | *kalkuli* | kal-KU-li | met getallen werken om een ander getal te vinden |
| rekenmachine | *kalkulilo* | kal-ku-LI-lo | *kalkul·il·o*, „rekenwerktuig” |
| vergelijking | *ekvacio* | ek-va-CI-o | |
| oplossen | *solvi* | SOL-vi | *solvi ekvacion*; zelfstandig naamwoord *solvo* |
| uitkomst, resultaat | *rezulto* | re-ZUL-to | |

*Mi ne povas solvi ĉi tiun ekvacion.* – „Ik kan deze vergelijking niet oplossen.” *Ĉu mi rajtas uzi kalkulilon?* – „Mag ik een rekenmachine gebruiken?” *Kio estas la rezulto?* – „Wat is de uitkomst?” De pagina over [school en onderwijs](https://esperantopedia.org/nl/zinnen/school-onderwijs/) bevat de rest van het klaslokaal.

## Hoe zijn deze woorden opgebouwd?

De onderdelen veranderen nooit, dus veel van deze woorden kun je uit hun stukjes lezen: *tri·angul·o* „drie-hoek” (precies het Nederlandse „driehoek”), *kvar·later·o* „vier-zijde”, *plur·later·o* „veel-zijde”, *kalkul·il·o* „reken-werktuig”. Zie [woordvorming](https://esperantopedia.org/nl/grammatica/woordvorming/) en gebruik de [getallenomzetter](https://esperantopedia.org/nl/hulpmiddelen/getallen/) voor breuken en veelvouden.

## Veelgestelde vragen

### Hoe zeg je plus, min, keer en gedeeld door in het Esperanto?

*Plus*, *minus*, *oble* (of *multiplikite per*) en *dividite per*. Het is-gelijk-teken lees je als *estas*, *egalas al* of, in het Fundamento, *faras*.

### Hoe zeg je 2 + 2 = 4 in het Esperanto?

*Du plus du estas kvar.* De formulering van het Fundamento, *Du kaj du faras kvar*, is ook juist.

### Hoe zeg je half, een derde en een kwart in het Esperanto?

*Duono*, *triono* en *kvarono*. Driekwart is *tri kvaronoj* en procent is *elcento* of *procento*.

### Hoe zeg je 3,5 in het Esperanto?

Schrijf een decimale komma en zeg *tri komo kvin*; elk cijfer na de *komo* lees je apart.

### Wat is het verschil tussen nombro, numero en cifero?

*Nombro* is een hoeveelheid (getal of aantal), *numero* is een etiket zoals een kamernummer en *cifero* is een geschreven cijfer.

### Hoe zeg je cirkel, vierkant, driehoek en kubus in het Esperanto?

*Cirklo*, *kvadrato*, *triangulo* en *kubo*. Een rechthoek is *rektangulo* of *ortangulo* en een bol is *sfero*.

## Bronnen

- [PMEG: Matematikaj esprimoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/matematiko.html) (sommen lezen, decimale komma, maten)
- [PMEG: Plus kaj minus](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kunligaj_vortetoj/plus_minus.html)
- [PMEG: O-vortaj nombrovortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/o-vortoj.html), [Achtervoegsel ON](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/on.html), [Achtervoegsel OBL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/obl.html), [Achtervoegsel OP](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/op.html)
- [PMEG: Gebruik van getalwoorden (numero)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/vortetoj/uzado.html), [N bij maten](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Hulptekens (%)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/helposignoj.html)
- ReVo: [plus](https://reta-vortaro.de/revo/art/plus.html), [minus](https://reta-vortaro.de/revo/art/minus.html), [egala](https://reta-vortaro.de/revo/art/egal.html), [-obl-, oble](https://reta-vortaro.de/revo/art/obl.html), [pozitiva](https://reta-vortaro.de/revo/art/poziti.html), [negativa](https://reta-vortaro.de/revo/art/negati.html), [adicii](https://reta-vortaro.de/revo/art/adici.html), [aldoni](https://reta-vortaro.de/revo/art/don.html), [depreni](https://reta-vortaro.de/revo/art/pren.html), [subtrahi](https://reta-vortaro.de/revo/art/subtra.html), [multipliki](https://reta-vortaro.de/revo/art/multip.html), [dividi](https://reta-vortaro.de/revo/art/divid.html), [sumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sum.html), [diferenco](https://reta-vortaro.de/revo/art/difere.html), [produkto](https://reta-vortaro.de/revo/art/produk.html), [kvociento](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvocie.html), [potenco](https://reta-vortaro.de/revo/art/potenc.html), [radiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/radik.html)
- ReVo: [duono](https://reta-vortaro.de/revo/art/du.html), [triono](https://reta-vortaro.de/revo/art/tri.html), [kvarono](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvar.html), [centono, elcento, pocento](https://reta-vortaro.de/revo/art/cent.html), [procento](https://reta-vortaro.de/revo/art/procen.html), [rabato](https://reta-vortaro.de/revo/art/rabat.html), [komo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kom.html), [punkto](https://reta-vortaro.de/revo/art/punkt.html), [decimalo, decimala](https://reta-vortaro.de/revo/art/decima.html)
- ReVo: [cirklo, cirkla](https://reta-vortaro.de/revo/art/cirkl.html), [kvadrato, kvadrata](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvadra1.html), [rombo](https://reta-vortaro.de/revo/art/romb.html), [paralelogramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/parale2.html), [trapezo](https://reta-vortaro.de/revo/art/trapez.html), [pentagono](https://reta-vortaro.de/revo/art/pentag.html), [heksagono](https://reta-vortaro.de/revo/art/heksagon.html), [plurlatero, kvarlatero, latero](https://reta-vortaro.de/revo/art/later.html), [angulo, triangulo, rektangulo, ortangulo, plurangulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/angul.html)
- ReVo: [kubo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kub.html), [sfero](https://reta-vortaro.de/revo/art/sfer.html), [globo](https://reta-vortaro.de/revo/art/glob.html), [piramido](https://reta-vortaro.de/revo/art/pirami.html), [cilindro](https://reta-vortaro.de/revo/art/cilind.html), [konuso](https://reta-vortaro.de/revo/art/konus.html), [prismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/prism.html), [faco](https://reta-vortaro.de/revo/art/fac.html), [eĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/egx.html)
- ReVo: [orta, orto](https://reta-vortaro.de/revo/art/ort.html), [akuta](https://reta-vortaro.de/revo/art/akut.html), [obtuza](https://reta-vortaro.de/revo/art/obtuz.html), [rekta, rekto](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html), [streko](https://reta-vortaro.de/revo/art/strek.html), [vertico](https://reta-vortaro.de/revo/art/vertic.html), [radiuso](https://reta-vortaro.de/revo/art/radius.html), [diametro](https://reta-vortaro.de/revo/art/diamet.html), [cirkonferenco](https://reta-vortaro.de/revo/art/cirkon.html), [perimetro](https://reta-vortaro.de/revo/art/perime.html), [areo](https://reta-vortaro.de/revo/art/are.html), [volumeno](https://reta-vortaro.de/revo/art/volume.html), [paralela](https://reta-vortaro.de/revo/art/parale.html), [perpendikulara](https://reta-vortaro.de/revo/art/perpen1.html), [longo](https://reta-vortaro.de/revo/art/long.html), [larĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/largx.html), [alto](https://reta-vortaro.de/revo/art/alt.html), [profundo](https://reta-vortaro.de/revo/art/profun.html)
- ReVo: [nombro](https://reta-vortaro.de/revo/art/nombr.html), [numero](https://reta-vortaro.de/revo/art/numer.html), [cifero](https://reta-vortaro.de/revo/art/cifer.html), [kalkuli, kalkulilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kalkul.html), [ekvacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/ekvaci.html), [solvi](https://reta-vortaro.de/revo/art/solv.html), [rezulto](https://reta-vortaro.de/revo/art/rezult.html), [matematiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/matema.html), [geometrio](https://reta-vortaro.de/revo/art/geomet1.html)