# Przyimki w esperanto: wszystkie 33 z przykładami

Source: https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/
Language: pl
Updated: 2026-10-28

> Esperanto ma 33 oficjalne przyimki z Fundamento (1905). Każdy ze znaczeniem i przykładem, plus je, kierunek z -n i polskie przyimki o wielu znaczeniach.

Esperanto ma **33 oficjalne przyimki** i wszystkie były już w *Fundamento de Esperanto* (1905). Nigdy nie zmieniają formy, zawsze stoją przed rzeczownikiem, a rzeczownik po nich zostaje w mianowniku (reguła 8 z [16 reguł](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/16-regul/)). Polak nie musi więc pamiętać, że „z” wymaga narzędnika, „do” dopełniacza, a „o” miejscownika.

Jest jeden wyjątek: po przyimku miejsca końcówka *-n* oznacza ruch ku miejscu. Gdy żaden przyimek nie pasuje znaczeniem, esperanto używa *je* – jedynego przyimka bez własnego znaczenia.

## Przyimki miejsca i ruchu w skrócie

Dwanaście słów mówi, gdzie coś jest względem czegoś innego, a pięć opisuje ruch: *al* „do”, *de* „od”, *el* „z (wnętrza)”, *tra* „przez” i *ĝis* „aż do”. Wśród dwunastu jest też *malantaŭ* „za”, które nie należy do 33 przyimków, lecz powstało z *mal-* + *antaŭ*. Wszystkie przykładowe zdania pochodzą z PMEG.

en = w | Li kuŝis en la lito. | Leżał w łóżku.
sur = na | La libro estas sur la tablo. | Książka jest na stole.
sub = pod | La lampo pendas sub la plafono. | Lampa wisi pod sufitem.
super = nad | Super la komodo pendis granda pentraĵo. | Nad komodą wisiał duży obraz.
apud = obok | Li staris tutan horon apud la fenestro. | Stał przy oknie całą godzinę.
ĉe = przy | Ĉe la angulo de la strato ŝi haltis. | Na rogu ulicy zatrzymała się.
antaŭ = przed | Antaŭ la domo staras arbo. | Przed domem stoi drzewo.
malantaŭ = za | Tuj malantaŭ si ŝi aŭdis viran voĉon. | Tuż za sobą usłyszała męski głos.
inter = między | Sur la kameno inter du potoj staras fera kaldrono. | Na kominku, między dwoma garnkami, stoi żelazny kocioł.
ĉirkaŭ = wokół | La tero rondiras ĉirkaŭ la suno. | Ziemia krąży wokół Słońca.
trans = po drugiej stronie | Ŝi saltis trans barilon. | Przeskoczyła przez płot.
ekster = poza | Li loĝas ekster la urbo. | Mieszka poza miastem.
al = do | Vi devas nur iri al la fonto ĉerpi akvon. | Musisz tylko pójść do źródła po wodę.
de = od | Mi venas de la avo. | Przychodzę od dziadka.
el = z (wnętrza) | Li eliris el la dormoĉambro. | Wyszedł z sypialni.
tra = przez | Mallarĝa vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. | Wąska dróżka prowadzi przez to pole do naszego domu.
ĝis = aż do | Li kliniĝis ĝis la tero. | Pochylił się aż do ziemi.

## Wszystkie 33 przyimki

| Przyimek | Znaczenie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| *al* | do, ku; (komuś) | *al la urbo; doni al Petro* | „do miasta; dać Piotrowi” |
| *anstataŭ* | zamiast | *teo anstataŭ kafo* | „herbata zamiast kawy” |
| *antaŭ* | przed (miejsce i czas) | *antaŭ la domo; antaŭ la leciono* | „przed domem; przed lekcją” |
| *apud* | obok, przy | *apud la fenestro* | „przy oknie” |
| *ĉe* | przy; u (kogoś) | *ĉe la tablo; ĉe mi* | „przy stole; u mnie” |
| *ĉirkaŭ* | wokół; około | *ĉirkaŭ la lago; ĉirkaŭ tri horoj* | „wokół jeziora; około trzech godzin” |
| *da* | (ilość czegoś) | *glaso da akvo* | „szklanka wody” |
| *de* | od, z; (czyj); przez (sprawca) | *de Varsovio; la libro de Petro; amata de ĉiuj* | „z Warszawy; książka Piotra; kochany przez wszystkich” |
| *dum* | podczas | *dum la tago* | „w ciągu dnia” |
| *ekster* | poza, na zewnątrz | *ekster la urbo* | „poza miastem” |
| *el* | z (wnętrza); z (materiału); spośród | *el la domo; el ligno; unu el ni* | „z domu; z drewna; jeden z nas” |
| *en* | w; do (z *-n*) | *en la ĉambro; en la ĉambron* | „w pokoju; do pokoju” |
| *ĝis* | do (czasu); aż do | *ĝis morgaŭ; ĝis la stacio* | „do jutra; aż do stacji” |
| *inter* | między, wśród | *inter la arboj* | „między drzewami” |
| *je* | bez stałego znaczenia | *je la tria horo* | „o trzeciej godzinie” |
| *kontraŭ* | przeciw; naprzeciw | *kontraŭ la vento* | „pod wiatr” |
| *krom* | oprócz | *ĉiuj krom mi* | „wszyscy oprócz mnie” |
| *kun* | (razem) z | *kun amiko* | „z przyjacielem” |
| *laŭ* | według; wzdłuż | *laŭ mi; laŭ la rivero* | „moim zdaniem; wzdłuż rzeki” |
| *malgraŭ* | mimo | *malgraŭ la pluvo* | „mimo deszczu” |
| *per* | za pomocą (czym?) | *per krajono; per trajno* | „ołówkiem; pociągiem” |
| *po* | po (rozdzielnie) | *po tri pomoj* | „po trzy jabłka” |
| *por* | dla; żeby | *por vi; por lerni* | „dla ciebie; żeby się uczyć” |
| *post* | po (czas); za (miejsce) | *post la leciono; post la domo* | „po lekcji; za domem” |
| *preter* | obok, mijając | *preter la domo* | „obok domu (mijając go)” |
| *pri* | o (temat) | *pri la vetero* | „o pogodzie” |
| *pro* | z powodu | *pro la pluvo* | „z powodu deszczu” |
| *sen* | bez | *sen mono* | „bez pieniędzy” |
| *sub* | pod | *sub la tablo* | „pod stołem” |
| *super* | nad | *super la urbo* | „nad miastem” |
| *sur* | na | *sur la tablo* | „na stole” |
| *tra* | przez (na wskroś) | *tra la arbaro* | „przez las” |
| *trans* | po drugiej stronie, przez | *trans la rivero* | „po drugiej stronie rzeki” |

Słowa takie jak *malantaŭ* „za, z tyłu” (*mal-* + *antaŭ*) i *ekde* „począwszy od” powstały z tych 33 i nie liczy się ich osobno. PMEG wymienia też kilka przyimków nieoficjalnych, np. *far* „autorstwa”. Większość piszących używa zamiast niego *fare de*.

## Polskie przyimki, które w esperanto się rozdzielają

Polskie „z”, „przez”, „za” i „o” mają po kilka znaczeń, a esperanto daje każdemu osobne słowo. Część pracy, którą w polskim wykonują przypadki, przejmują *per*, *da* i *de*.

| Po polsku | Esperanto | Przykład |
|---|---|---|
| „z” (razem z kimś) | *kun* | *Mi manĝas kun amiko.* – „Jem z przyjacielem.” |
| „z” (z wnętrza, z materiału) | *el* | *ringo el oro* – „pierścionek ze złota” |
| „z, od” (punkt wyjścia) | *de* | *letero de Petro* – „list od Piotra” |
| narzędnik (czym?) | *per* | *Mi manĝas per forko.* – „Jem widelcem.” |
| dopełniacz ilości | *da* | *kilogramo da pomoj* – „kilogram jabłek” |
| dopełniacz przynależności | *de* | *la domo de mia patro* – „dom mojego ojca” |
| „do” (miejsce, osoba) | *al* | *Mi iras al la urbo.* – „Idę do miasta.” |
| „do” (czas, granica) | *ĝis* | *ĝis morgaŭ* – „do jutra” |
| „przez” (na wskroś) | *tra* | *tra la arbaro* – „przez las” |
| „przez” (sprawca) | *de* | *amata de ĉiuj* – „kochany przez wszystkich” |
| „przez” (czas trwania) | *dum* lub *-n* | *dum du semajnoj* / *du semajnojn* – „przez dwa tygodnie” |
| „za” (z powodu) | *pro* | *Dankon pro la helpo.* – „Dziękuję za pomoc.” |
| „za” (miejsce) | *malantaŭ*, *post* | *malantaŭ la domo* – „za domem” |
| „o” (temat) | *pri* | *Ni parolas pri la vetero.* – „Rozmawiamy o pogodzie.” |
| „o” (godzina) | *je* | *je la oka* – „o ósmej” |

## Je: przyimek bez znaczenia

Reguła 14 Fundamento mówi, że każdy przyimek ma stałe znaczenie. Gdy żaden nie pasuje, używa się *je*. Jego najczęstsze zastosowania (PMEG) to:

- **Godziny i święta:** *je la oka* – „o ósmej”; *je Pasko* – „na Wielkanoc”.
- **Różnica miary:** *je unu jaro pli juna* – „o rok młodsza”.
- **Części ciała i dolegliwości:** *kapti je la brako* – „złapać za ramię”; *malsana je la brusto* – „chory na płuca”.
- **Uczucia i wiara:** *kredi je Dio* – „wierzyć w Boga”.

Jak widać, polski używa tu za każdym razem innego przyimka. PMEG radzi unikać *je*, gdy istnieje dokładniejszy przyimek. O godzinach piszemy na stronie o [liczebnikach i czasie](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/).

## Kierunek: przyimek + -n

Przyimki miejsca (*en, sur, sub, antaŭ, apud, inter, trans* i inne) mówią, **gdzie** coś jest. Dodaj *-n* do rzeczownika, a powiedzą, **dokąd** (reguła 13). To jedno z zastosowań [biernika](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/) – i ta sama logika co w polskim „na stole – na stół”, „pod stołem – pod stół”.

| Położenie (bez -n) | Ruch (z -n) |
|---|---|
| *La kato saltas sur la tablo.* – „Kot skacze po stole.” | *La kato saltas sur la tablon.* – „Kot wskakuje na stół.” |
| *La birdo flugas en la ĉambro.* – „Ptak lata po pokoju.” | *La birdo flugas en la ĉambron.* – „Ptak wlatuje do pokoju.” |

Tylko przyimki, które mogą też oznaczać miejsce, przyjmują kierunkowe *-n*. *Al, el, de* i *ĝis* nigdy nie oznaczają miejsca, dlatego nigdy nie łączą się z *-n*: *al la urbo*, *el la lernejo*. Kierunkowe *-n* zawsze oznacza ruch w stronę miejsca, nigdy od niego (PMEG).

## Biernik zamiast przyimka

Reguła 14 pozwala też użyć samego *-n* zamiast *je*: *Mi ridas je lia naiveco* = *Mi ridas lian naivecon* – „Śmieję się z jego naiwności”. Dziś przy czasownikach takich jak *ridi* zdarza się to rzadko. Często natomiast w określeniach czasu i miary:

- *Mi venos lundon.* – „Przyjdę w poniedziałek.”
- *Ni restis tri tagojn.* – „Zostaliśmy trzy dni.”
- *Ĝi kostas dek eŭrojn.* – „To kosztuje dziesięć euro.”

## Przyimki jako przedrostki i rdzenie

Większość przyimków działa też jako przedrostki czasowników, a znaczenie zostaje bliskie przyimkowi. Polak rozpozna ten mechanizm od razu: *subskribi* to dosłownie „pod-pisać”, a *antaŭvidi* – „prze-widzieć”.

| Słowo | Części | Znaczenie |
|---|---|---|
| *alveni* | al + veni | „przybyć” |
| *eliri* | el + iri | „wyjść” |
| *eniri* | en + iri | „wejść” |
| *kunlabori* | kun + labori | „współpracować” |
| *subskribi* | sub + skribi | „podpisać” |
| *transiri* | trans + iri | „przejść na drugą stronę” |
| *priskribi* | pri + skribi | „opisać” |
| *antaŭvidi* | antaŭ + vidi | „przewidzieć” |

Przyimki przyjmują też zwykłe końcówki: *apuda* „sąsiedni”, *kontraŭa* „przeciwny”, *antaŭe* „przedtem”, *poste* „potem”, *kune* „razem”, *ĉirkaŭi* „otaczać”. Całe wyrażenie może stać się jednym słowem: *sen hejmo* → *senhejma* „bezdomny”, *inter nacioj* → *internacia* „międzynarodowy”. Zobacz [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/) i [przedrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/).

## Przykłady w zdaniach

- *La kato dormas sub la tablo.* – „Kot śpi pod stołem.”
- *La kato kuris sub la tablon.* – „Kot pobiegł pod stół.”
- *Mi atendos vin antaŭ la kinejo.* – „Poczekam na ciebie przed kinem.”
- *Post la leciono ni iris al kafejo.* – „Po lekcji poszliśmy do kawiarni.”
- *Ŝi venas el Brazilo.* – „Ona pochodzi z Brazylii.”
- *Mi ricevis leteron de mia avino.* – „Dostałem list od mojej babci.”
- *Ni promenis tra la arbaro.* – „Szliśmy przez las.”
- *Mi laboras ĉe granda firmao.* – „Pracuję w dużej firmie.”
- *Li parolis pri sia vojaĝo dum la tuta vespero.* – „Mówił o swojej podróży przez cały wieczór.”

## Częste pytania

### Ile przyimków ma esperanto?
Esperanto ma 33 oficjalne przyimki, wszystkie z Fundamento z 1905 roku. Formy pochodne, takie jak *malantaŭ*, i słowa nieoficjalne, takie jak *far*, nie są wliczane.

### Jaki przypadek stoi po przyimku w esperanto?
Mianownik: *kun mia amiko* – „z moim przyjacielem”. Jedynym wyjątkiem jest kierunek po przyimku miejsca, gdy rzeczownik przyjmuje *-n*: *en la domon* „do domu”.

### Czym różni się kun od per?
*Kun* znaczy „razem z” osobą lub rzeczą; *per* – „za pomocą” narzędzia lub sposobu, jak polski narzędnik. *Mi skribas kun amiko per krajono* – „Piszę z przyjacielem ołówkiem.”

### Kiedy używać je?
Tylko wtedy, gdy żaden inny przyimek nie pasuje. Najczęściej przy godzinach: *je la tria* – „o trzeciej”.

### Czym różni się de od da?
*Da* łączy ilość z tym, co się mierzy: *glaso da vino* „kieliszek wina”. *De* wskazuje właściciela, pochodzenie lub sprawcę: *la glaso de Petro* „kieliszek Piotra”. Oba odpowiadają polskiemu dopełniaczowi.

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguły 8, 13, 14)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG – Rolvortetoj (przyimki)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Lokaj rolvortetoj (przyimki miejsca, z przykładowymi zdaniami)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Direktaj rolvortetoj (al, el, ĝis)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/direktaj_rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Je](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/je.html)
- [PMEG – N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [PMEG – Afiksecaj elementoj (przyimki w złożeniach)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/afiksecaj_elementoj/index.html)
- [PMEG – Neoficialaj vortetoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html)
- [Gramatyka języka esperanto](https://pl.wikipedia.org/wiki/Gramatyka_j%C4%99zyka_esperanto) – Wikipedia