# Przyrostki w esperanto: wszystkie 31 z przykładami

Source: https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/
Language: pl
Updated: 2026-10-28

> Wszystkie 31 oficjalnych przyrostków esperanta, od -aĉ- do -um-, ze znaczeniami i przykładami. 28 z Fundamento (1905); -aĉ-, -ism- i -end- doszły później.

Esperanto ma **31 oficjalnych przyrostków**. Każdy stoi między rdzeniem a końcówką i dodaje jedno znaczenie: *lern·ej·o* „szkoła” to „uczyć się + miejsce”. Dwadzieścia osiem pochodzi z *Fundamento de Esperanto* (1905); *-aĉ-* dodano w 1909 roku, *-ism-* w 1919, a *-end-* w 1953.

Sześć kolejnych przyrostków tworzy [imiesłowy](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/) (*-ant-, -int-, -ont-, -at-, -it-, -ot-*). Razem z 10 [przedrostkami](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/) daje to 47 oficjalnych afiksów.

## Wszystkie 31 oficjalnych przyrostków

| Przyrostek | Znaczenie | Przykłady | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| *-aĉ-* | zła jakość, pogarda | *domaĉo, babilaĉi* | „rudera, paplać” |
| *-ad-* | czynność ciągła lub powtarzana | *martelado, legadi* | „stukanie młotkiem, czytywać” |
| *-aĵ-* | rzecz konkretna; mięso zwierzęcia | *trinkaĵo, dolĉaĵo, porkaĵo* | „napój, słodycz, wieprzowina” |
| *-an-* | członek, mieszkaniec, zwolennik | *klubano, vilaĝano* | „członek klubu, mieszkaniec wsi” |
| *-ar-* | zbiór jednakowych rzeczy | *arbaro, vortaro* | „las, słownik” |
| *-ĉj-* | męskie zdrobnienie | *Joĉjo* (od *Johano*), *paĉjo* | „Jaś, tatuś” |
| *-ebl-* | możliwość | *manĝebla, videbla* | „jadalny, widoczny” |
| *-ec-* | cecha, stan abstrakcyjny | *beleco, infaneco* | „piękno, dzieciństwo” |
| *-eg-* | zgrubienie, natężenie | *domego, varmega* | „gmach, upalny” |
| *-ej-* | miejsce | *lernejo, kuirejo* | „szkoła, kuchnia” |
| *-em-* | skłonność | *timema, laborema* | „bojaźliwy, pracowity” |
| *-end-* | konieczność | *pagenda* | „do zapłaty” |
| *-er-* | cząstka całości | *neĝero, monero* | „płatek śniegu, moneta” |
| *-estr-* | przywódca, kierownik | *urbestro, ŝipestro* | „burmistrz, kapitan statku” |
| *-et-* | zdrobnienie, osłabienie | *dometo, rideti* | „domek, uśmiechać się” |
| *-id-* | potomek, młode | *katido, reĝido* | „kocię, królewicz” |
| *-ig-* | czynić, powodować | *purigi, sidigi* | „czyścić, sadzać” |
| *-iĝ-* | stawać się | *ruĝiĝi, sidiĝi* | „zaczerwienić się, usiąść” |
| *-il-* | narzędzie, środek | *tranĉilo, ŝlosilo* | „nóż, klucz” |
| *-in-* | rodzaj żeński | *patrino, reĝino* | „matka, królowa” |
| *-ind-* | godny | *leginda, fidinda* | „wart przeczytania, godny zaufania” |
| *-ing-* | uchwyt, w który coś się częściowo wkłada | *kandelingo, glavingo* | „lichtarz, pochwa miecza” |
| *-ism-* | doktryna, system, ruch | *komunismo, anglismo* | „komunizm, anglicyzm” |
| *-ist-* | zawód, zwolennik | *instruisto, esperantisto* | „nauczyciel, esperantysta” |
| *-nj-* | żeńskie zdrobnienie | *Manjo* (od *Mario*), *panjo* | „Marysia, mamusia” |
| *-obl-* | wielokrotność | *duobla, trioble* | „podwójny, trzykrotnie” |
| *-on-* | ułamek | *duono, kvarono* | „połowa, ćwierć” |
| *-op-* | grupa | *duope, triopo* | „we dwoje, trójka” |
| *-uj-* | pojemnik | *monujo, sukerujo* | „portmonetka, cukiernica” |
| *-ul-* | osoba o danej cesze | *junulo, riĉulo* | „młodzieniec, bogacz” |
| *-um-* | bez stałego znaczenia | *kolumo, plenumi* | „kołnierz, spełnić” |

## Przyrostki według znaczenia

Łatwiej je zapamiętać w grupach:

- **Osoby:** *-an-* (członek), *-ist-* (zawód), *-ul-* (osoba o cesze), *-estr-* (kierownik), *-id-* (potomek), *-in-* (rodzaj żeński), *-ĉj-* i *-nj-* (zdrobnienia imion)
- **Miejsca i pojemniki:** *-ej-* (miejsce), *-uj-* (pojemnik), *-ing-* (uchwyt)
- **Rzeczy i zbiory:** *-aĵ-* (rzecz konkretna), *-il-* (narzędzie), *-er-* (cząstka), *-ar-* (zbiór)
- **Stopień i ocena:** *-et-* (mały), *-eg-* (duży), *-aĉ-* (zły), *-ec-* (cecha), *-em-* (skłonność)
- **Czynność:** *-ad-* (trwanie), *-ig-* (powodowanie), *-iĝ-* (stawanie się), *-ebl-* (możliwość), *-ind-* (godność), *-end-* (konieczność)
- **Liczby:** *-obl-, -on-, -op-* (zobacz [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/))
- **Inne:** *-ism-* (doktryna), *-um-* (bez stałego znaczenia)

## Co Polak już zna

Polszczyzna ma bogate słowotwórstwo, więc wiele przyrostków ma swoje echo w języku polskim:

- *-et-* i *-eg-* działają jak polskie zdrobnienia i zgrubienia: *dometo* „domek”, *domego* „domisko, gmach”.
- *-ĉj-* i *-nj-* to odpowiedniki „Jaś” i „Marysia”: *paĉjo* „tatuś”, *panjo* „mamusia”.
- *-ad-* przypomina polskie czasowniki wielokrotne: *legadi* „czytywać”.
- *-iĝ-* często odpowiada polskiemu „się”: *La pordo fermiĝas* – „Drzwi się zamykają”. Nie tłumacz tu „się” jako *sin*.

## Przyrostki to też słowa

Każdy przyrostek może przyjąć końcówkę i działać jak zwykły rdzeń: *ejo* „miejsce”, *ilo* „narzędzie”, *ano* „członek”, *aro* „grupa”, *ero* „cząstka”, *estro* „szef”, *eta* „malutki”, *ega* „ogromny”, *ege* „bardzo”, *ebla* „możliwy”, *inda* „godny”, *aĉa* „marny”, *igi* „powodować”, *iĝi* „stawać się”.

## Łączenie przyrostków

Po jednym rdzeniu może stać kilka przyrostków – to istota [słowotwórstwa](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/) w esperanto. Każdy odnosi się do wszystkiego, co stoi przed nim:

| Słowo | Części | Znaczenie |
|---|---|---|
| *malsanulejo* | mal·san·ul·ej·o | nie + zdrowy + osoba + miejsce = „szpital” |
| *lernejestro* | lern·ej·estr·o | uczyć się + miejsce + kierownik = „dyrektor szkoły” |
| *nekredebla* | ne·kred·ebl·a | nie + wierzyć + możliwy = „niewiarygodny” |
| *bopatrino* | bo·patr·in·o | powinowaty + ojciec + żeński = „teściowa” |

lernejestro = dyrektor szkoły | lern = uczyć się
malsanulejo = szpital | san = zdrowy

## Uwagi o trudniejszych przyrostkach

**-ig- i -iĝ-.** *-Ig-* tworzy czasownik, który łączy się z dopełnieniem; *-iĝ-* – taki, który się z nim nie łączy. Wynik zależy od rdzenia: *morti* „umierać” → *mortigi* „zabijać”; *fermi* „zamykać (coś)” → *fermiĝi* „zamykać się (samo)”. Więcej o tym przy [czasownikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/).

**-et- i -eg- o utrwalonych znaczeniach.** Niektóre słowa mają ustalone znaczenie, wykraczające poza „mały” czy „duży”: *rideti* „uśmiechać się” (nie tylko „trochę się śmiać”), *pordego* „brama”, *ŝtrumpeto* „skarpetka”.

**-in- i rodzaj.** *-In-* stosuje się tylko do istot żywych. Wiele rdzeni jest neutralnych (*amiko* „przyjaciel”, *instruisto* „nauczyciel”), ale niektóre są domyślnie męskie (*patro* „ojciec”, *frato* „brat”). PMEG opisuje nieoficjalny przyrostek męski *-iĉ-* (*katiĉo* „kocur”), zaproponowany w latach 70. XX wieku i używany przez część mówiących.

**-ĉj- i -nj- skracają rdzeń.** Zostawia się od jednej do pięciu pierwszych liter imienia: *Johano* → *Joĉjo*, *Mario* → *Manjo*, *patrino* → *panjo*. To jedyne afiksy, które ucinają rdzeń.

**-uj- i nazwy państw.** Fundamento używało *-uj-* także dla drzew owocowych (*pomujo* „jabłoń”) i państw (*Francujo* „Francja”). Dziś częściej mówi się *pomarbo*, a wielu mówiących używa formy *Francio* z nieoficjalnym przyrostkiem *-i-*. Akademia potwierdziła w 2023 roku, że *-i-* nadal nie jest oficjalny.

**-um-** nie ma własnego znaczenia. Każdego słowa trzeba się nauczyć osobno: *kolumo* „kołnierz”, *aerumi* „wietrzyć”, *plenumi* „spełnić”.

## Przyrostki nieoficjalne

Te przyrostki **nie są oficjalnymi afiksami**. Nie pochodzą ani z *Fundamento*, ani z decyzji Akademii, a mimo to słowa z nimi są częste w medycynie, nauce i tekstach codziennych, a wiele z nich jest w słownikach. PMEG opisuje 36 z nich. Tabela idzie w kolejności alfabetycznej PMEG. PMEG zaznacza, że najrzadszych, głównie eksperymentalnych, takich jak *-ab-*, *-iĉ-*, *-ip-* i *-uk-*, brakuje w słowniku PIV.

Nie myl ich z przyrostkami oficjalnymi. Oficjalne są *-ism-* (Drugi Oficjalny Dodatek, 1919), *-end-* (decyzja Akademii, 1953) i *-aĉ-* (Pierwszy Oficjalny Dodatek, 1909). *-i-*, *-iv-* i *-oz-* oficjalne nie są.

Kilka przyrostków nieoficjalnych ma tę samą formę co elementy oficjalne, więc sprawdź kontekst:

- medyczne *-it-* „zapalenie” i imiesłowowe *-it-*
- *-al-* i *-en-* w biologii oraz przyimki *al* i *en*
- *-ol-* w muzyce i spójnik *ol* „niż”
- *-e-* i końcówka przysłówka, *-i-* i końcówka bezokolicznika, *-j-* i końcówka liczby mnogiej

| Przyrostek | Znaczenie | Przykład | Uwaga |
|---|---|---|---|
| *-ab-* | stałe urządzenie | *trinkabo* „fontanna do picia” | Eksperymentalny. PMEG radzi go unikać: użyj *trinkilo* albo *trinkfontano*. |
| *-ac-* | rodzina roślin (łac. *-aceae*) | *rozacoj* „rodzina różowatych” | Tylko w nazwach botanicznych. |
| *-al-* | rząd roślin (łac. *-ales*) | *rozaloj* „rząd różowców” | Tylko w nazwach botanicznych. Słowa takie jak *speciala* „specjalny” to pojedyncze rdzenie. |
| *-anc-* | wielkość fizyczna | *impedanco* „impedancja” | PMEG woli widzieć takie słowa jako pojedyncze rdzenie, jak *substanco* „substancja”. |
| *-ari-* | system liczbowy | *duaria* „dwójkowy” | W praktyce nieużywany. Zwykła forma to *duuma*, z *-um-*. |
| *-ator-, -ador-* | urządzenie | *kalkulatoro* „kalkulator” | Słowa z *-ator-* to głównie zapożyczone pojedyncze rdzenie. PMEG woli *-il-* albo *aparato*. *-Ador-* koliduje z *adori* „czcić”. |
| *-e-* | plemię roślin (łac. *-eae*); proponowane: kolor | *asklepiadeoj* „plemię trojeści”, *rozea* „różowy” | Znaczenie koloru zaproponowano w 1986 roku i jest prawie nieużywane. Mów *rozkolora*. |
| *-ed-* | rodzina zwierząt (łac. *-idae*) | *cervedoj* „rodzina jeleniowatych” | Tylko w nazwach zoologicznych. |
| *-en-* | podrodzina zwierząt (łac. *-inae*) | *lutrenoj* „podrodzina wydr” | Tylko w nazwach zoologicznych. |
| *-enz-* | substancja, która działa | *solvenzo* „rozpuszczalnik” | Eksperymentalny, głównie w chemii. Zwykle *-il-* albo *-aĵ-*. |
| *-esk-* | podobny do, w stylu | *japaneska* „w stylu japońskim” | Rzadki. Częściej używa się *-ec-*, *ŝajn-* albo *simil-*. |
| *-i-* | kraj (od nazwy ludu) | *Francio* „Francja”, *Japanio* „Japonia” | Bardzo częsty, równoległy do oficjalnego *-uj-* (*Francujo*). Wciąż nieoficjalny; zob. uwagę o *-uj-* wyżej. |
| *-iĉ-* | rodzaj męski | *katiĉo* „kocur”, *najbariĉo* „sąsiad (mężczyzna)” | Najpopularniejsza taka propozycja (od około 1976 roku). Większość mówiących wciąż używa *vira* albo *vir-*. |
| *-if-* | przekształcać w | *varmifi* „zamienić w ciepło” | Proponowany przyrostek techniczny, prawie nieużywany. Zwykle wystarcza *-ig-*. |
| *-ik-* | dziedzina, nauka, rzemiosło | *matematiko* „matematyka”, *fiziko* „fizyka” | PMEG przeważnie traktuje takie słowa jako pojedyncze rdzenie. |
| *-ilion-* | bardzo duże liczby | *duiliono* „10¹², milion milionów” (po polsku „bilion”) | Używany głównie przez matematyków. W mowie codziennej wystarczą *miliono* i *miliardo*. |
| *-iliard-* | tysiąc razy liczba z *-ilion-* | *duiliardo* „10¹⁵” (po polsku „biliard”) | To samo zastosowanie co *-ilion-*. |
| *-ip-* | osoba niebinarna | *amikipo* „niebinarny przyjaciel lub przyjaciółka” | Zaproponowany w 2019 roku, tylko eksperymentalny. |
| *-istan-* | kraj (od międzynarodowego *-stan*) | *Afganistano* „Afganistan” | Używaj go tylko tam, gdzie istnieje forma międzynarodowa na *-stan*. PMEG woli *Afganujo* albo *Afganio*. |
| *-it-* | zapalenie | *bronkito* „zapalenie oskrzeli”, *nefrito* „zapalenie nerek” | Medycyna. Poza nią PMEG radzi osobne słowo *inflamo*. |
| *-iv-* | zdolny do, mający zdolność | *produktiva* „produktywny”, *kreiva* „twórczy” | Dość częsty. Oznacza czynną zdolność, w odróżnieniu od *-ebl-*. Tam, gdzie liczy się jasność, PMEG proponuje *-em-*, *-pov-* albo *-kapabl-*. |
| *-iz-* | pokrywać czymś; traktować daną metodą | *kuprizi* „pokryć miedzią”, *pasteŭrizi* „pasteryzować” | PMEG traktuje większość takich słów jako pojedyncze rdzenie. Często lepsze są proste czasowniki. |
| *-j-, -pj-* | pieszczotliwa forma imienia bez określonej płci; pieszczotliwa forma imienia osoby niebinarnej | *Alejo*, *Alepjo* (od *Alekso*) | Eksperymentalne. Działają jak oficjalne *-ĉj-* i *-nj-*. *-J-* pochodzi z 1932 roku i wskrzeszono go około 2010 roku; *-pj-* z 2019 roku. |
| *-nomial-* | wyrażenie o n wyrazach | *dunomialo* „dwumian” | Unikaj. Mów *dutermo*. |
| *-ofon-* | osoba mówiąca danym językiem | *esperantofono* „osoba mówiąca po esperancku” | Zbędny. Używa się słowa *esperantisto*. |
| *-oid-, -ojd-* | podobny do | *asteroido* „asteroida”, *elipsoido* „elipsoida” | Nauka. Większość takich słów to pojedyncze rdzenie. |
| *-ol-* | grupa rytmiczna w muzyce | *triolo* „triola” | Tylko w muzyce. |
| *-olog-* | specjalista | *psikologo* „psycholog” | Tylko gdy istnieje pasujące słowo międzynarodowe. W innym razie *-ist-*. |
| *-ologi-* | nauka, dziedzina badań | *psikologio* „psychologia”, *kancerologio* „badania nad rakiem, onkologia” | Ta sama zasada co *-olog-*. |
| *-ometr-* | przyrząd pomiarowy | *barometro* „barometr” | Często pojedyncze rdzenie. Nowe słowa grożą kolizją z *metro*, więc PMEG woli *mezurilo*: *pluvomezurilo* „deszczomierz”. |
| *-ometri-* | pomiar naukowy | *fotometrio* „fotometria” | W nowych słowach PMEG woli *mezurado*: *altomezurado* „pomiar wysokości”. |
| *-otek-* | zbiór, miejsce na zbiór | *biblioteko* „biblioteka” | Prawdziwe słowa tego typu to pojedyncze rdzenie, a *biblioteko* nie ma nic wspólnego z *Biblio*. W nowych słowach mów *kolekto*: *librokolekto*. |
| *-oz-* | choroba, zaburzenie; „pełen” | *sklerozo* „stwardnienie”, *mikozo* „grzybica” | Medycyna i botanika. Znaczenie „pełen” jest mniej standardowe. PMEG woli złożenia z *malsano*, jak *virusmalsano*. |
| *-t-* | interwał muzyczny | *kvinto* „kwinta”, *okto* „oktawa” | Muzyka. Stoi po liczebniku. |
| *-tet-* | utwór na n wykonawców | *kvarteto* „kwartet” | Wiele takich słów istnieje jako pojedyncze rdzenie. PMEG woli *-op-* dla grupy (*kvaropo*) i *-aĵ-* dla utworu (*kvaropaĵo*). |
| *-uk-* | wykastrowany samiec zwierzęcia | *bovuko* „wół” | Mało używany. Zwykle *eks-*: *eksvirkato* „wykastrowany kocur”. |

## Przykłady w zdaniach

- *La lernejo troviĝas apud la preĝejo.* – „Szkoła znajduje się obok kościoła.”
- *Mia fratino estas instruistino.* – „Moja siostra jest nauczycielką.”
- *Tio estis vera domego!* – „To był naprawdę ogromny dom!”
- *Ni loĝas en dometo apud la lago.* – „Mieszkamy w domku nad jeziorem.”
- *Ĉi tiu akvo ne estas trinkebla.* – „Ta woda nie nadaje się do picia.”
- *Mi ne manĝas dolĉaĵojn.* – „Nie jem słodyczy.”
- *La pluvo malsekigis niajn vestojn.* – „Deszcz zmoczył nasze ubrania.”
- *La akvo varmiĝas.* – „Woda robi się ciepła.”
- *Ŝia beleco surprizis ĉiujn.* – „Jej uroda zaskoczyła wszystkich.”
- *La kantado de la birdoj vekis min.* – „Śpiew ptaków mnie obudził.”

## Częste pytania

### Ile przyrostków ma esperanto?
31 oficjalnych przyrostków plus sześć imiesłowowych (*-ant-, -int-, -ont-, -at-, -it-, -ot-*). PMEG opisuje też 36 nieoficjalnych.

### Co znaczy -ej- w esperanto?
*-Ej-* znaczy „miejsce do czegoś”: *lernejo* „szkoła”, *kuirejo* „kuchnia”, *preĝejo* „kościół” (miejsce modlitwy).

### Czym różni się -ig- od -iĝ-?
*-Ig-* znaczy „sprawić, że coś się z czymś dzieje”: *purigi la ĉambron* „posprzątać pokój”. *-Iĝ-* znaczy „stać się”: *la ĉambro puriĝis* „pokój stał się czysty”.

### Które przyrostki dodano po 1905 roku?
Trzy: *-aĉ-* (Pierwszy Oficjalny Dodatek, 1909), *-ism-* (Drugi Oficjalny Dodatek, 1919) i *-end-* (decyzja Akademii, 1953).

### Czy -i- w Francio to oficjalny przyrostek?
Nie. Jest szeroko używany w nazwach państw, ale Akademia nie uznała go za oficjalny i powtórzyła to w 2023 roku.

### Czy -iv- to oficjalny przyrostek esperanta?
Nie. *-iv-* „zdolny do” (*produktiva* „produktywny”, *kreiva* „twórczy”) jest nieoficjalny, ale dość częsty. Tam, gdzie liczy się jasność, PMEG proponuje *-em-*, *-pov-* albo *-kapabl-*.

### Co znaczą -oz- i -it- w słowach medycznych?
*-oz-* oznacza chorobę lub zaburzenie (*sklerozo* „stwardnienie”), a *-it-* zapalenie (*bronkito* „zapalenie oskrzeli”). Oba są nieoficjalne i używane głównie w języku technicznym. Medyczne *-it-* to nie imiesłowowe *-it-*.

## Źródła

- [PMEG – Sufiksoj (lista 31)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/index.html)
- [PMEG – AĈ (oficjalny od 1909)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ach.html)
- [PMEG – ISM (oficjalny od 1919)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ism.html)
- [PMEG – END](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/end.html)
- [PMEG – IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html) i [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)
- [PMEG – Neoficialaj afiksoj](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/index.html)
- [PMEG – Neoficialaj sufiksoj (lista 36)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/index.html)
- [PMEG – IV](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/iv.html), [OZ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/oz.html), [IT](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/it.html) i [IĈ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/ich.html)
- [ReVo – -iv-](https://reta-vortaro.de/revo/art/iv.html)
- [Zespół ReVo – afiksoj oficialaj kaj neoficialaj (afiksy oficjalne i nieoficjalne)](https://revuloj.github.io/temoj/afiksoj.html)
- [Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro, objaśnienia (END 1953)](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html)
- [Akademio de Esperanto – 10. Oficjalny Dodatek (o -io i -ujo)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html)
- [Universala Vortaro (Fundamento)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [lernu – Sufiksoj](https://lernu.net/gramatiko/sufiksoj)