# Ściągawka z gramatyki esperanto: wszystko na jednej stronie

Source: https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/sciagawka/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Ściągawka z gramatyki esperanto: 11 końcówek, 45 słów tabelowych, 10 przedrostków, 31 przyrostków i 16 reguł w tabelach. Wydrukuj ją lub zapisz jako PDF.

Ta ściągawka mieści całą gramatykę esperanta na jednej stronie, bo język jest regularny: każde słowo ma stałą końcówkę, rdzenie się nie zmieniają, nie ma czasowników nieregularnych ani rodzaju gramatycznego, a rodzajnik jest tylko jeden. Aby wydrukować stronę lub zapisać ją jako PDF, użyj polecenia drukowania w przeglądarce (Ctrl+P, na Macu Cmd+P).

## Alfabet i wymowa

Alfabet ma 28 liter, każda z jednym dźwiękiem, i żadna nie jest niema: a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z. Liter q, w, x i y w nim nie ma, a polskie „w” to *v*: *vino* „wino”.

| Litera | IPA | Brzmi jak |
|---|---|---|
| a e i o u | [a e i o u] | jak po polsku: czyste, bez ślizgu |
| c | [ts] | „c” w „cena”, nigdy „k” |
| ĉ | [tʃ] | „cz” w „czas”, nie „ć” |
| g | [ɡ] | „g” w „góra”, zawsze twarde |
| ĝ | [dʒ] | „dż” w „dżem” |
| h | [h] | lekki wydech, słabszy niż polskie „h” |
| ĥ | [x] | „ch” w „chata” (jak polskie „h”) |
| j | [j] | „j” w „jak” |
| ĵ | [ʒ] | „ż” w „żaba” |
| ŝ | [ʃ] | „sz” w „szal”, nie „ś” |
| ŭ | [w] | „ł” w „łata”, tylko po samogłosce |
| r | [r] | drżące, jak po polsku |

- **Akcent** pada na przedostatnią sylabę, tak jak po polsku: *fa-mi-LI-o* „rodzina”, *es-pe-RAN-to*. Litery *j* i *ŭ* nie są samogłoskami, więc *aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ* tworzą jedną sylabę: *ho-DI-aŭ* „dzisiaj”. Uwaga: *i* przed samogłoską to osobna sylaba, więc w *familio* akcent pada na *li*, nie na *mi*.
- **Bez ĉ, ĝ, ŝ na klawiaturze?** Pisz w [systemie x](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/) (*cx, gx, sx, hx, jx, ux*). Własny system h z Fundamento to *ch, gh, sh, hh, jh, u*.

**Więcej:** [alfabet i wymowa](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/).

## Końcówki słów

Końcówka pokazuje część mowy albo formę czasownika; rdzeń przed nią nigdy się nie zmienia. Całą pracę wykonuje jedenaście końcówek.

| Końcówka | Funkcja | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| *-o* | rzeczownik | *libro* | „książka” |
| *-a* | przymiotnik | *nova libro* | „nowa książka” |
| *-e* | przysłówek | *bone* | „dobrze” |
| *-j* | liczba mnoga | *libroj* | „książki” |
| *-n* | dopełnienie, kierunek, czas, miara | *Mi legas libron.* | „Czytam książkę.” |
| *-i* | bezokolicznik | *legi* | „czytać” |
| *-as* | czas teraźniejszy | *mi legas* | „czytam” |
| *-is* | czas przeszły | *mi legis* | „czytałem, przeczytałem” |
| *-os* | czas przyszły | *mi legos* | „przeczytam, będę czytać” |
| *-us* | tryb warunkowy | *mi legus* | „czytałbym” |
| *-u* | rozkaz, życzenie | *legu!* | „czytaj!” |

- **Kolejność:** końcówka części mowy, potem *-j*, potem *-n*. Przymiotniki przejmują *-j* i *-n* od rzeczownika: *novajn librojn* „nowe książki” (jako dopełnienie).
- **Rodzaj:** *-o* nie jest męskie ani *-a* żeńskie – to końcówki rzeczownika i przymiotnika. Formę żeńską tworzy *-in-*: *patro* „ojciec”, *patrino* „matka”.
- **Stopniowanie:** *pli granda ol* „większy niż”, *la plej granda* „największy”, *malpli* „mniej”, *tiel granda kiel* „tak duży jak”.
- **Bez końcówki:** *jam* „już”, *nun* „teraz”, *tre* „bardzo”, *tro* „zbyt”, *ankaŭ* „też”, *nur* „tylko”.

**Więcej:** [przegląd gramatyki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/), [rzeczowniki i przymiotniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rzeczowniki-i-przymiotniki/), [przysłówki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyslowki/).

## Rodzajnik

Esperanto ma jeden rodzajnik, *la* (angielskie „the”), taki sam dla każdego rodzaju, liczby i przypadku: *la domo, la domoj, la domojn*. Rodzajnika nieokreślonego nie ma: *domo* to „jakiś dom” albo po prostu „dom”.

- *La* oznacza rzecz znaną lub jedyną: *la suno* „słońce”. Pasuje tam, gdzie po polsku powiedziałbyś „ten”; gdy pasuje „jakiś”, rzeczownik stoi bez rodzajnika.
- Opuszcza się go przed imionami (*Petro, Esperanto*) i przed słowami wskazującymi: *mia libro, tiu domo*, normalnie nie *la mia libro*.
- Nazwy języków na *-a* go przyjmują: *la angla* „angielski”.

**Więcej:** [rodzajnik la](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rodzajnik/).

## Zaimki osobowe i dzierżawcze

| Zaimek | Znaczenie | Dopełnienie (-n) | Dzierżawczy (-a) |
|---|---|---|---|
| *mi* | ja | *min* | *mia* „mój” |
| *vi* | ty, wy (też Pan, Pani) | *vin* | *via* „twój, wasz” |
| *li* | on | *lin* | *lia* „jego” |
| *ŝi* | ona | *ŝin* | *ŝia* „jej” |
| *ĝi* | ono (rzecz, zwierzę, niemowlę) | *ĝin* | *ĝia* „jego, jej (rzeczy)” |
| *ni* | my | *nin* | *nia* „nasz” |
| *ili* | oni, one | *ilin* | *ilia* „ich” |
| *oni* | się, ludzie (bezosobowo) | *onin* (rzadko) | *onia* „czyjś” |
| *si* | siebie, się | *sin* | *sia* „swój” |

- Zaimki dzierżawcze są przymiotnikami: *miaj libroj, mian libron*. Z *la* stoją samodzielnie: *la mia* „mój” (bez rzeczownika).
- *Si* i *sia* wracają do podmiotu zdania i dotyczą tylko 3. osoby: *Li lavas sin* „On myje siebie”, *Li lavas lin* „On myje jego (innego mężczyznę)”. Polskie „się” i „swój” działają tak samo: *Ŝi amas sian hundon* „Kocha swojego psa”.
- Nieoficjalne: *ri* „on lub ona” (bez rodzaju). Dawne *ci* „ty” (poufale) prawie nie jest używane.

**Więcej:** [zaimki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/zaimki/).

## Biernik -n

Końcówka *-n* oznacza to, na co działa czasownik, a także kierunek, czas i miarę. To jedyny przypadek poza formą podstawową: reszta (dopełniacz, celownik, narzędnik…) to przyimki, np. *libro de Anna* „książka Anny”, *doni al Petro* „dać Piotrowi”, *per krajono* „ołówkiem”.

| Zadanie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| Dopełnienie bliższe | *Mi vidas la katon.* | „Widzę kota.” |
| Kierunek (dokąd) | *Ŝi iras en la ĉambron.* | „Idzie do pokoju.” |
| Czas (kiedy) | *Ni venos lundon.* | „Przyjdziemy w poniedziałek.” |
| Miara | *Ĝi kostas dek eŭrojn.* | „Kosztuje dziesięć euro.” |

- Przymiotniki, zaimki dzierżawcze i słowa tabelowe na *-u* i *-a* przejmują *-n*: *tiujn belajn katojn* „te piękne koty” (jako dopełnienie).
- Bez *-n* po *esti* „być”, *iĝi* „stawać się” i *ŝajni* „wydawać się”: *Mi estas instruisto.* „Jestem nauczycielem.”
- Bez *-n* po przyimku, z wyjątkiem kierunku po przyimku miejsca: *en la domo* „w domu”, *en la domon* „do domu”. *Al, el, de* i *ĝis* nigdy go nie przyjmują.
- Dzięki oznaczonemu dopełnieniu szyk zdania jest swobodny.

**Więcej:** [biernik](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/).

## Czasowniki

Czasownik ma jedną formę dla każdej osoby i liczby: *mi, vi, li, ni, ili parolas*. Sześć końcówek daje wszystkie formy, a żaden czasownik nie jest nieregularny. Zaimek podmiotu jest obowiązkowy: polskie „mówię” to zawsze *mi parolas*.

| Forma | Końcówka | *paroli* „mówić” | *esti* „być” |
|---|---|---|---|
| Bezokolicznik | *-i* | *paroli* | *esti* |
| Czas teraźniejszy | *-as* | *mi parolas* „mówię” | *estas* „jestem, jest, są” |
| Czas przeszły | *-is* | *mi parolis* „mówiłem, powiedziałem” | *estis* „byłem, był, były” |
| Czas przyszły | *-os* | *mi parolos* „będę mówić, powiem” | *estos* „będę, będzie” |
| Tryb warunkowy | *-us* | *mi parolus* „mówiłbym” | *estus* „byłbym, byłby” |
| Rozkaz, życzenie | *-u* | *parolu!* „mów!” | *estu* „bądź!” |

- Nierzeczywisty warunek ma *-us* w obu częściach: *Se mi havus tempon, mi venus.* „Gdybym miał czas, przyszedłbym.”
- Po czasownikach chcenia i proszenia *ke* bierze *-u*: *Mi volas, ke vi venu.* „Chcę, żebyś przyszedł.”
- Strona bierna to *esti* i imiesłów bierny, a sprawcę wprowadza *de*: *La letero estas skribita de Anna.* „List jest napisany przez Annę.”
- Aspektu nie ma: *legis* to „czytał” i „przeczytał”. Różnicę oddają przedrostki i przysłówki, np. *tralegi* „przeczytać do końca”.
- *-ig-* tworzy czasownik z dopełnieniem, *-iĝ-* bez dopełnienia: *sidi* „siedzieć”, *sidigi* „posadzić”, *sidiĝi* „usiąść”.

**Więcej:** [czasowniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/).

## Imiesłowy

Sześć przyrostków imiesłowowych pokazuje fazę czynności. Samogłoska wskazuje fazę (*a* trwa, *i* zakończona, *o* nadchodzi), a *n* oznacza stronę czynną.

| | Trwające (a) | Zakończone (i) | Przyszłe (o) |
|---|---|---|---|
| **Czynne** | *-ant-*: *leganta* „czytający” | *-int-*: *leginta* „który przeczytał” | *-ont-*: *legonta* „który ma czytać” |
| **Bierne** | *-at-*: *legata* „czytany” | *-it-*: *legita* „przeczytany” | *-ot-*: *legota* „do przeczytania” |

- **Końcówki:** *-a* przymiotnik (*la dormanta infano* „śpiące dziecko”), *-e* przysłówek (*Legante, mi lernas.* „Czytając, uczę się.”), *-o* osoba (*lernanto* „uczeń”, *Esperanto* „ten, kto ma nadzieję”).
- **Czasy złożone:** *esti* i imiesłów: *Mi estis manĝanta* „Właśnie jadłem”, *Mi estas manĝinta* „Już zjadłem”, *La pordo estas fermita* „Drzwi są zamknięte”.

**Więcej:** [imiesłowy](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/).

## Słowa tabelowe: 45 słów

Pięć początków i dziewięć końcówek daje 45 słów. Czytaj każde jako początek plus końcówkę: *neni-* + *-am* = *neniam* „nigdy”.

| Końcówka | **ki-** (pytanie) | **ti-** (wskazanie) | **i-** (nieokreślone) | **ĉi-** (całość) | **neni-** (przeczenie) |
|---|---|---|---|---|---|
| **-o** rzecz | *kio* co | *tio* to | *io* coś | *ĉio* wszystko | *nenio* nic |
| **-u** osoba, egzemplarz | *kiu* kto, który | *tiu* ten | *iu* ktoś | *ĉiu* każdy | *neniu* nikt, żaden |
| **-a** rodzaj | *kia* jaki | *tia* taki | *ia* jakiś | *ĉia* wszelki | *nenia* żaden (rodzaj) |
| **-e** miejsce | *kie* gdzie | *tie* tam | *ie* gdzieś | *ĉie* wszędzie | *nenie* nigdzie |
| **-el** sposób | *kiel* jak | *tiel* tak | *iel* jakoś | *ĉiel* na wszelki sposób | *neniel* w żaden sposób |
| **-am** czas | *kiam* kiedy | *tiam* wtedy | *iam* kiedyś | *ĉiam* zawsze | *neniam* nigdy |
| **-om** ilość | *kiom* ile | *tiom* tyle | *iom* trochę | *ĉiom* całość | *neniom* nic, wcale |
| **-al** przyczyna | *kial* dlaczego | *tial* dlatego | *ial* z jakiegoś powodu | *ĉial* z każdego powodu | *nenial* bez powodu |
| **-es** właściciel | *kies* czyj | *ties* tamtego | *ies* czyjś | *ĉies* wszystkich | *nenies* niczyj |

- **Polskie wskazówki:** *ki-* to „k-” (kto, kiedy), *ti-* to „t-” (to, tam, tak, tyle), *i-* to „-ś” (ktoś, coś, gdzieś), *neni-* to „ni-” (nikt, nic, nigdzie), *ĉi-* to „każdy, wszędzie, zawsze”.
- **-j i -n:** słowa na *-u* i *-a* przyjmują oba (*kiujn, tian*), słowa na *-o* tylko *-n* (*kion*), słowa na *-e* przyjmują *-n* wyłącznie dla kierunku (*kien*), a reszta nigdy się nie zmienia.
- Słowa na **ki-** wprowadzają też zdania względne i pytania zależne: *la viro, kiu venis* „mężczyzna, który przyszedł”.
- **ĉi** dodaje „tu”: *tiu ĉi* lub *ĉi tiu* „ten tutaj”, *ĉi tie* „tutaj”. **ajn** dodaje „-kolwiek”: *kiu ajn* „ktokolwiek”. **da** stoi po ilości: *kiom da mono* „ile pieniędzy”.

**Więcej:** [wszystkie 45 słów tabelowych](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowa-tabelowe/).

## Liczebniki

Trzynaście podstawowych słów nie przyjmuje *-j* ani *-n* (wyjątek: *unu* w znaczeniu „niektórzy” – *unuj … aliaj*): *nul* 0, *unu* 1, *du* 2, *tri* 3, *kvar* 4, *kvin* 5, *ses* 6, *sep* 7, *ok* 8, *naŭ* 9, *dek* 10, *cent* 100, *mil* 1000. Liczebniki pisane razem się mnożą, pisane osobno się dodają. Nie odmieniają się też przez przypadki ani rodzaje: *du* to zarazem „dwa, dwie, dwóch, dwoje”.

| Liczba | Esperanto | Logika |
|---|---|---|
| 12 | *dek du* | 10 + 2 |
| 20 | *dudek* | 2 × 10 |
| 23 | *dudek tri* | 2 × 10 + 3 |
| 1987 | *mil naŭcent okdek sep* | 1000 + 9 × 100 + 8 × 10 + 7 |
| 2000 | *du mil* | tysiące pisze się osobno |
| 1 000 000 | *unu miliono* | rzeczownik; *miliardo* to 10⁹ |

| Forma | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| *-a* | porządkowy | *unua* „pierwszy”, *tria* „trzeci”, *dudek-unua* „dwudziesty pierwszy” |
| *-e* | przysłówek | *unue* „po pierwsze” |
| *-obl-* | mnożny | *duobla* „podwójny” |
| *-on-* | ułamek | *duono* „połowa”, *kvarono* „ćwierć” |
| *-op-* | grupa | *duope* „we dwoje” |
| *po* | po (rozdzielnie) | *po tri* „po trzy” |
| *fojo* | razy | *dufoje* „dwa razy” |

Przecinek dziesiętny jest taki sam jak po polsku: 3,5 to *tri komo kvin*.

**Więcej:** [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/), [konwerter liczb](https://esperantopedia.org/pl/narzedzia/liczebniki/).

## Przyimki i spójniki

Esperanto ma 33 przyimki. Nigdy się nie zmieniają, a rzeczownik po nich zostaje w formie podstawowej: *kun mi* „ze mną”.

| Grupa | Przyimki |
|---|---|
| Miejsce | *en* w, *sur* na, *sub* pod, *super* nad, *antaŭ* przed, *apud* obok, *inter* między, *ekster* poza, *ĉe* przy, u, *ĉirkaŭ* wokół, *tra* przez, *trans* po drugiej stronie, *preter* mijając, *kontraŭ* przeciw |
| Kierunek, źródło | *al* do, *el* z (wnętrza), *de* od, z, *ĝis* aż do |
| Czas | *antaŭ* przed, *post* po, *dum* podczas, *ĝis* do |
| Związek | *kun* z, *per* za pomocą, *sen* bez, *por* dla, żeby, *pro* z powodu, *pri* o, *laŭ* według, *krom* oprócz, *malgraŭ* mimo, *anstataŭ* zamiast, *de* czyj, przez (sprawca) |
| Ilość | *da* po mierze: *glaso da akvo* „szklanka wody”; *po* po (rozdzielnie) |
| Bez stałego znaczenia | *je*, tylko gdy żaden inny nie pasuje: *je la tria* „o trzeciej” |

Polskie „z” i „przez” rozpadają się tu na kilka słów: „z mamą” to *kun patrino*, „z domu” to *el la domo*, „z Warszawy” to *de Varsovio*; „przez las” to *tra la arbaro*, „przez telefon” to *per telefono*.

Spójniki też się nie zmieniają:

| Rodzaj | Słowa |
|---|---|
| Łączące równorzędne części | *kaj* i, *aŭ* albo, *sed* ale, *nek* ani |
| Otwierające zdanie podrzędne | *ke* że, *ĉu* czy, *se* jeśli, *ĉar* ponieważ, *kvankam* chociaż, *dum* podczas gdy, *ĝis* aż, *kvazaŭ* jakby, *apenaŭ* jak tylko, *ol* niż |

**Więcej:** [przyimki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/), [spójniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/spojniki/).

## Słowotwórstwo

Słowo to (przedrostek) + rdzeń + (przyrostek) + końcówka: *mal·san·ul·ej·o* „szpital” (przeciwieństwo + zdrowy + osoba + miejsce + rzeczownik). W złożeniach słowo główne stoi na końcu: *vapor·ŝip·o* „parowiec” to rodzaj statku. Każdy afiks jest też rdzeniem: *ejo* „miejsce”, *ilo* „narzędzie”.

### Oficjalne przedrostki

| Przedrostek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| *bo-* | powinowaty | *bopatro* „teść” |
| *ĉef-* | główny, naczelny | *ĉefurbo* „stolica” |
| *dis-* | roz-, w różne strony | *disdoni* „rozdać” |
| *ek-* | początek, nagłość czynności | *ekdormi* „zasnąć” |
| *eks-* | były | *eksedzo* „były mąż” |
| *ge-* | obie płcie razem | *gepatroj* „rodzice” |
| *mal-* | dokładne przeciwieństwo | *malbona* „zły” |
| *mis-* | błędnie | *miskompreni* „źle zrozumieć” |
| *pra-* | pierwotny; pokolenie dalej | *praavo* „pradziadek” |
| *re-* | ponownie; z powrotem | *relegi* „przeczytać ponownie” |

PMEG liczy dziesięć oficjalnych przedrostków; niektóre wykazy dodają *fi-*.

### Oficjalne przyrostki

| Przyrostek | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| *-aĉ-* | zła jakość, pogarda | *domaĉo* „rudera” |
| *-ad-* | czynność ciągła lub powtarzana | *legadi* „czytywać” |
| *-aĵ-* | rzecz konkretna | *trinkaĵo* „napój” |
| *-an-* | członek, mieszkaniec | *klubano* „członek klubu” |
| *-ar-* | zbiór | *vortaro* „słownik” |
| *-ĉj-* | męskie zdrobnienie | *Joĉjo* „Jaś” |
| *-ebl-* | możliwość | *manĝebla* „jadalny” |
| *-ec-* | cecha | *beleco* „piękno” |
| *-eg-* | zgrubienie, natężenie | *domego* „gmach” |
| *-ej-* | miejsce | *lernejo* „szkoła” |
| *-em-* | skłonność | *timema* „bojaźliwy” |
| *-end-* | konieczność | *pagenda* „do zapłaty” |
| *-er-* | cząstka całości | *monero* „moneta” |
| *-estr-* | przywódca | *urbestro* „burmistrz” |
| *-et-* | zdrobnienie, osłabienie | *dometo* „domek” |
| *-id-* | potomek, młode | *katido* „kocię” |
| *-ig-* | czynić, powodować | *purigi* „czyścić” |
| *-iĝ-* | stawać się | *ruĝiĝi* „zaczerwienić się” |
| *-il-* | narzędzie | *tranĉilo* „nóż” |
| *-in-* | rodzaj żeński | *patrino* „matka” |
| *-ind-* | godny | *leginda* „wart przeczytania” |
| *-ing-* | uchwyt | *kandelingo* „lichtarz” |
| *-ism-* | doktryna, system | *komunismo* „komunizm” |
| *-ist-* | zawód, zwolennik | *instruisto* „nauczyciel” |
| *-nj-* | żeńskie zdrobnienie | *panjo* „mamusia” |
| *-obl-* | wielokrotność | *duobla* „podwójny” |
| *-on-* | ułamek | *duono* „połowa” |
| *-op-* | grupa | *duope* „we dwoje” |
| *-uj-* | pojemnik | *sukerujo* „cukiernica” |
| *-ul-* | osoba o danej cesze | *riĉulo* „bogacz” |
| *-um-* | bez stałego znaczenia | *plenumi* „spełnić” |

Razem z sześcioma przyrostkami imiesłowowymi oficjalnych afiksów jest 47. Inne, jak *kilo-*, *tele-* i *-i-* w *Francio*, są nieoficjalne. Polskie „-ek” to *-et-* (*dometo* „domek”), a „-ysta” to *-ist-* (*esperantisto*).

**Więcej:** [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/), [przedrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/), [przyrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/).

## Pytania i przeczenia

| Rodzaj | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| Pytanie tak/nie | *ĉu* + zdanie | *Ĉu vi parolas Esperanton?* „Czy mówisz po esperancku?” |
| Pytanie o szczegół | słowo na ki- na początku | *Kie vi loĝas?* „Gdzie mieszkasz?” |
| Przeczenie | *ne* przed zaprzeczanym słowem | *Mi ne komprenas.* „Nie rozumiem.” |
| Słowo przeczące | słowo na neni- | *Neniu venis.* „Nikt nie przyszedł.” |
| Ani … ani | *nek … nek* | *Mi volas nek kafon, nek teon.* „Nie chcę ani kawy, ani herbaty.” |

- Odpowiedzi to *jes* „tak” i *ne* „nie”. Szyk się nie zmienia: pytanie tworzy samo *ĉu*, jak polskie „czy”.
- Jedno przeczenie na zdanie: *Mi vidis nenion.* „Nic nie widziałem.” Dwa znoszą się: *Mi ne vidis nenion* znaczy „coś widziałem”. Po polsku jest odwrotnie, bo podwójne przeczenie jest obowiązkowe – w esperanto to błąd.

**Więcej:** [pytania i przeczenia](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/pytania-i-przeczenia/).

## Szyk zdania

Szyk podstawowy to podmiot, orzeczenie, dopełnienie. Ponieważ dopełnienie ma *-n*, szyk może się zmieniać, jak w polskim: *La hundo mordis la katon* i *La katon mordis la hundo* znaczą to samo: „Pies ugryzł kota”.

| Element | Reguła | Przykład |
|---|---|---|
| Przyimek | przed swoim rzeczownikiem | *sur la tablo* „na stole” |
| Przymiotnik | przed rzeczownikiem lub po nim | *bela domo* lub *domo bela* |
| *ne, nur, eĉ, ankaŭ* | przed słowem, którego dotyczą | *Nur mi vidis lin.* „Tylko ja go widziałem.” |
| *ĉu*, słowa na ki- | początek pytania | *Ĉu vi venos?* „Czy przyjdziesz?” |
| *ajn* | tuż po słowie tabelowym | *kiu ajn* „ktokolwiek” |

**Więcej:** [szyk zdania](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/szyk-zdania/).

## 16 reguł w jednym zdaniu

16 reguł *Fundamento* (1905) to oficjalny rdzeń gramatyki.

1. **Rodzajnik.** Istnieje tylko określony *la*; nieokreślonego nie ma.
2. **Rzeczowniki.** Kończą się na *-o*, mają *-j* w liczbie mnogiej i *-n* w dopełnieniu; pozostałe relacje wyrażają przyimki.
3. **Przymiotniki.** Kończą się na *-a*, zgadzają się z rzeczownikiem i stopniują się przez *pli, plej, ol*.
4. **Liczebniki.** Podstawowe się nie zmieniają; resztę tworzy się przez złożenia, *-a, -obl-, -on-, -op-* i *po*.
5. **Zaimki.** *Mi, vi, li, ŝi, ĝi, si, ni, ili, oni*; *-a* tworzy dzierżawcze, *-n* dopełnienie.
6. **Czasowniki.** Nie zmieniają się przez osoby ani liczby: *-as, -is, -os, -us, -u, -i*, sześć imiesłowów, strona bierna z *esti*.
7. **Przysłówki.** Kończą się na *-e* i stopniują się jak przymiotniki.
8. **Przyimki.** Rządzą formą podstawową rzeczownika.
9. **Czytanie.** Każde słowo czyta się tak, jak jest napisane.
10. **Akcent.** Pada na przedostatnią sylabę.
11. **Złożenia.** Łączy się rdzenie; słowo główne stoi na końcu.
12. **Przeczenie.** W zdaniu wystarczy jedno słowo przeczące.
13. **Kierunek.** *-n* oznacza ruch ku miejscu: *kie* – *kien*.
14. **Je.** Gdy żaden przyimek nie pasuje, użyj *je*, które samo nic nie znaczy.
15. **Wyrazy obce.** Wyrazy międzynarodowe zachowują jedną formę w pisowni esperanckiej, a pochodne tworzy się końcówkami esperanta.
16. **Apostrof.** Końcowe *-o* i *-a* w *la* można opuścić: *de l' mondo*.

**Więcej:** [16 reguł z objaśnieniami](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/16-regul/).

## Częste pytania

### Jak wydrukować tę ściągawkę albo zapisać ją jako PDF?
Naciśnij Ctrl+P (Windows, Linux) lub Cmd+P (Mac), potem wybierz drukarkę albo „Zapisz jako PDF”. W wersji do druku menu i stopka są ukryte.

### Ile końcówek, słów tabelowych i afiksów ma esperanto?
Jest 11 końcówek gramatycznych, 45 słów tabelowych, 33 przyimki, 10 oficjalnych przedrostków, 31 oficjalnych przyrostków i 6 przyrostków imiesłowowych.

### Czy gramatyka esperanta naprawdę jest regularna?
Tak. Nie ma czasowników nieregularnych (nawet *esti* trzyma się tabeli), nieregularnych liczb mnogich ani rodzaju gramatycznego, a przypadki są tylko dwa: forma podstawowa i biernik.

### Czym gramatyka esperanta różni się od polskiej?
Zamiast siedmiu przypadków są dwa, jedna forma czasownika na wszystkie osoby i brak rodzaju gramatycznego. Są za to rodzajnik *la* i obowiązkowy zaimek podmiotu: „czytam” to *mi legas*.

### Czego nie ma w tej ściągawce?
Wykrzykników, nieoficjalnych afiksów, dat, godzin i niuansów czasów złożonych. Zobacz [wykrzykniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/wykrzykniki/), [przedrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/), [przyrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/) i [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/).

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (16 reguł)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html) – Akademio de Esperanto
- [Akademia Vortaro: objaśnienia i statystyki](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html) – Akademio de Esperanto (11 końcówek)
- PMEG: [Tabelvortoj – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html), [Personaj pronomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html), [Participoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/index.html), [Nombroj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/index.html), [N-finaĵo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/index.html), [Vortordo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/vortordo/index.html), [Neado](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- PMEG: [Przedrostki](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/index.html), [Przyrostki](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/index.html), [Rolvortetoj (przyimki)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [Gramatyka języka esperanto](https://pl.wikipedia.org/wiki/Gramatyka_j%C4%99zyka_esperanto) – Wikipedia