# Słowa tabelowe w esperanto: tabela wszystkich 45

Source: https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowa-tabelowe/
Language: pl
Updated: 2026-10-28

> 45 słów tabelowych esperanta (tabelvortoj, korelatywy) łączy 5 początków i 9 końcówek: kiu, tio, ĉiam, nenie. Tabela z polskimi znaczeniami i wskazówkami.

Słowa tabelowe (korelatywy) to 45 podstawowych słów pytających i odpowiadających, takich jak *kiu* – „kto”, *tie* – „tam” i *neniam* – „nigdy”. Każde łączy jeden z 5 początków z jedną z 9 końcówek, więc 14 cząstek daje wszystkie 45 słów. Esperantyści nazywają je *tabelvortoj* – „słowa tabelowe”; wszystkie są już w Fundamento z 1905 roku.

## Tabela słów tabelowych

Kolumny to początki, wiersze to końcówki.

| Końcówka | **ki-** (pytanie) | **ti-** (wskazanie) | **i-** (nieokreślone) | **ĉi-** (całość) | **neni-** (przeczenie) |
|---|---|---|---|---|---|
| **-o** rzecz | *kio* – co | *tio* – to | *io* – coś | *ĉio* – wszystko | *nenio* – nic |
| **-u** osoba, egzemplarz | *kiu* – kto, który | *tiu* – ten, tamten | *iu* – ktoś, jakiś | *ĉiu* – każdy | *neniu* – nikt, żaden |
| **-a** rodzaj, cecha | *kia* – jaki | *tia* – taki | *ia* – jakiś | *ĉia* – wszelki | *nenia* – żaden (rodzaj) |
| **-e** miejsce | *kie* – gdzie | *tie* – tam | *ie* – gdzieś | *ĉie* – wszędzie | *nenie* – nigdzie |
| **-el** sposób, stopień | *kiel* – jak | *tiel* – tak | *iel* – jakoś | *ĉiel* – na wszelkie sposoby | *neniel* – w żaden sposób |
| **-am** czas | *kiam* – kiedy | *tiam* – wtedy | *iam* – kiedyś | *ĉiam* – zawsze | *neniam* – nigdy |
| **-om** ilość | *kiom* – ile | *tiom* – tyle | *iom* – trochę, nieco | *ĉiom* – całość, wszystko | *neniom* – nic, wcale |
| **-al** przyczyna | *kial* – dlaczego | *tial* – dlatego | *ial* – z jakiegoś powodu | *ĉial* – z każdego powodu | *nenial* – bez powodu |
| **-es** właściciel | *kies* – czyj | *ties* – tamtego, tego | *ies* – czyjś | *ĉies* – wszystkich, każdego | *nenies* – niczyj |

## Jak je zapamiętać

Ucz się 14 cząstek, a nie 45 słów. Potem czytaj każde słowo tabelowe jako „początek + końcówka”: *neni-* „żaden” + *-am* „czas” = *neniam* – „nigdy”.

**Początki** mają polskie odpowiedniki, które bardzo pomagają:

- **ki-** pyta albo łączy zdania, jak polskie „kto”, „kiedy”, „który”: *kio* – „co”, *kie* – „gdzie”, *kiam* – „kiedy”.
- **ti-** wskazuje, jak polskie słowa na *t-*: „to, ten, tam, tak, tyle”.
- **i-** jest nieokreślone jak polskie *-ś*: *iu* – „ktoś”, *io* – „coś”, *ie* – „gdzieś”, *iam* – „kiedyś”.
- **ĉi-** obejmuje wszystko jak „każdy, wszędzie, zawsze”.
- **neni-** zaprzecza jak polskie *ni-*: *neniu* – „nikt”, *nenio* – „nic”, *nenie* – „nigdzie”, *neniam* – „nigdy”.

**Końcówki** są trudniejsze. Pomagają takie skojarzenia (to sztuczki pamięciowe, nie etymologia):

- **-e** to miejsce – jak na końcu polskich „gdzie”, „wszędzie”, „nigdzie”.
- **-es** to właściciel – jak angielskie dzierżawcze „'s”.
- **-al** to przyczyna – jak w słowie „kauzalny” (przyczynowy).
- **-u** to osoba albo pojedynczy egzemplarz, **-o** – rzecz w ogóle.

Ćwicz jeden wiersz naraz, przez wszystkie pięć kolumn: *kiam? – tiam – iam – ĉiam – neniam*. Pytanie i odpowiedź często tworzą pary: *Kie?* – *Tie.* („Gdzie?” – „Tam.”) *Kiam?* – *Tiam.* („Kiedy?” – „Wtedy.”)

## Kiu czy kio, ĉiu czy ĉiuj

*Kiu* pyta o osobę albo o jeden egzemplarz z grupy i może stać przed rzeczownikiem: *kiu libro* – „która książka”, *tiu domo* – „ten dom”. *Kio* pyta o rzecz w ogóle i stoi samodzielnie:

- *Kio estas tio?* – „Co to jest?”
- *Kiu estas tiu?* – „Kto to jest?”

*Ĉiu* znaczy „każdy” i jest w liczbie pojedynczej; *ĉiuj* znaczy „wszyscy” i jest w mnogiej:

- *Ĉiu infano ludas.* – „Każde dziecko się bawi.”
- *Ĉiuj infanoj ludas.* – „Wszystkie dzieci się bawią.”

## Dodawanie -n i -j

Końcówki przyjmuje tylko część słów tabelowych. Te na *-u* i *-a* zgadzają się z rzeczownikiem dokładnie jak [przymiotniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rzeczowniki-i-przymiotniki/). Te na *-e, -el, -am, -om* i *-al* działają jak [przysłówki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyslowki/) i się nie zmieniają – z wyjątkiem słów na *-e*, które przyjmują *-n* dla kierunku.

| Grupa | -j (liczba mnoga) | -n | Przykłady |
|---|---|---|---|
| -u | tak | tak | *kiuj, kiun, tiujn, ĉiujn* |
| -a | tak | tak | *kiaj, tian, tiajn* |
| -o | zwykle nie | tak | *kion, tion, nenion* |
| -e | nie | tylko kierunek | *kien, tien, ĉien, nenien* |
| -el, -am, -om, -al, -es | nie | nie | *kiel, kiam, kiom, kial, kies* |

- *Kiun vi vidis?* – „Kogo widziałeś?”
- *Mi aĉetis tiujn librojn.* – „Kupiłem te książki.”
- *Kion vi diris?* – „Co powiedziałeś?”
- *Kien vi iras?* – „Dokąd idziesz?” Porównaj: *Kie vi estas?* – „Gdzie jesteś?”
- *Mi vidis neniun.* – „Nikogo nie widziałem.” (bez *ne* – jedno przeczenie wystarczy)

Zasady dla *-n* są takie same jak wszędzie indziej: zobacz [biernik](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/).

## Ĉi tiu i tiu ĉi: „ten tutaj”

Słowa na *ti-* nie mówią nic o odległości, więc *tiu* może znaczyć „ten” albo „tamten”. Dodaj *ĉi*, aby wskazać bliskość: *ĉi tiu* lub *tiu ĉi* – „ten (tutaj)”, *ĉi tie* lub *tie ĉi* – „tutaj”. Obie kolejności znaczą to samo.

Pisz je jako dwa słowa, bez łącznika. Łącznik pojawia się tylko w słowach od nich utworzonych: *ĉi-jare* – „w tym roku”, *ĉi-nokte* – „tej nocy”.

## Ajn: „-kolwiek”

*Ajn* po słowie tabelowym działa jak polskie „-kolwiek”: *kiu ajn* – „ktokolwiek, którykolwiek”, *kio ajn* – „cokolwiek”, *kie ajn* – „gdziekolwiek”, *iam ajn* – „kiedykolwiek”. Stoi zawsze tuż po słowie tabelowym. *Nenion ajn* znaczy „zupełnie nic”.

## Słowa tabelowe łączące zdania

Słowa na *ki-* rozpoczynają też zdania względne i pytania zależne, jak polskie „który”, „co” i „gdzie”:

- *La viro, kiu venis, estas mia patro.* – „Mężczyzna, który przyszedł, to mój ojciec.”
- *La libro, kiun mi legas, estas bona.* – „Książka, którą czytam, jest dobra.”
- *Mi faris tion, kion vi petis.* – „Zrobiłem to, o co prosiłeś.”
- *Mi ne scias, kie li loĝas.* – „Nie wiem, gdzie on mieszka.”

Przy ilości czegoś dodaj *da* (tam, gdzie polski używa dopełniacza): *Kiom da mono vi havas?* – „Ile masz pieniędzy?” Pytania ze słowami na *ki-* omawia strona o [pytaniach i przeczeniach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/pytania-i-przeczenia/).

## Przykłady w zdaniach

- *Kiu estas tiu viro?* – „Kim jest ten mężczyzna?”
- *Kio estas en la skatolo?* – „Co jest w pudełku?”
- *Kian veteron vi havas tie?* – „Jaką masz tam pogodę?”
- *Ĉiu infano ricevis donacon.* – „Każde dziecko dostało prezent.”
- *Ĉiuj ĝojis pri la neĝo.* – „Wszyscy cieszyli się ze śniegu.”
- *Iu frapas ĉe la pordo.* – „Ktoś puka do drzwi.”
- *Mi serĉis la ŝlosilon ĉie, sed trovis ĝin nenie.* – „Szukałem klucza wszędzie, ale nigdzie go nie znalazłem.”
- *Kiam vi alvenos, telefonu al mi.* – „Kiedy dotrzesz na miejsce, zadzwoń do mnie.”
- *Ĉi tiu domo estas pli granda ol tiu.* – „Ten dom jest większy niż tamten.”
- *Prenu kiun ajn libron vi volas.* – „Weź dowolną książkę, jaką chcesz.”

## Częste pytania

### Ile słów tabelowych ma esperanto?
45: pięć początków (*ki-, ti-, i-, ĉi-, neni-*) razy dziewięć końcówek (*-o, -u, -a, -e, -el, -am, -om, -al, -es*). Formy takie jak *aliu* z *ali-* „inny” są nieoficjalne i PMEG ich nie zaleca.

### Czym różni się kiu od kio?
*Kiu* dotyczy osób i jednego egzemplarza spośród kilku („kto”, „który”) i może stać przed rzeczownikiem. *Kio* dotyczy rzeczy w ogóle („co”) i stoi samodzielnie.

### Ĉi tiu czy tiu ĉi?
Obie formy są poprawne i znaczą to samo: „ten (tutaj)”. *Ĉi* może stać przed słowem tabelowym albo po nim.

### Czy słowa tabelowe przyjmują -n?
Te na *-u*, *-a* i *-o* przyjmują *-n* jako dopełnienie: *kiun, tian, tion*. Te na *-e* – tylko dla kierunku: *tien*. Pozostałe nigdy się nie zmieniają.

### Skąd nazwa „słowa tabelowe”?
Od tabeli, w której zwykle się ich uczy – po esperancku *tabelvortoj*. W podręcznikach spotyka się też nazwę „korelatywy”, bo tworzą dopasowane zestawy: każde słowo pytające ma partnera wskazującego, nieokreślonego, ogólnego i przeczącego.

## Źródła

- PMEG: [Tabelvortoj – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html), [Postpartoj kaj finaĵoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/postpartoj_finajhoj.html), [ALI-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/ali-vortoj.html)
- PMEG: [Ĉi](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html), [Ajn](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/ajn.html), [N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [Fundamento de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/) – Akademio de Esperanto
- [Gramatyka języka esperanto](https://pl.wikipedia.org/wiki/Gramatyka_j%C4%99zyka_esperanto) – Wikipedia