# Zaimki w esperanto: mi, vi, li, ŝi, si i inne

Source: https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/zaimki/
Language: pl
Updated: 2026-10-28

> Zaimki w esperanto mają jeden wzór: -n dla dopełnienia, -a dla dzierżawczego (mi, min, mia). Pełna tabela, si i sia a polskie „się” i „swój”, oni, ci i ri.

Zaimki osobowe esperanta to *mi* – „ja”, *vi* – „ty, wy”, *li* – „on”, *ŝi* – „ona”, *ĝi* – „ono”, *ni* – „my”, *ili* – „oni, one”, *oni* – zaimek bezosobowy („się”, „ludzie”) oraz zwrotne *si*. Dodaj *-n* dla dopełnienia (*min* – „mnie”) i *-a* dla dzierżawczego (*mia* – „mój”). Innych form nie ma – żadnego „mnie, mi, mną” ani „jego, go, niego, nim”.

Tych dziewięć zaimków wymienia reguła 5 z [16 reguł](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/16-regul/). Dziesiąty, *ci*, istnieje tylko w słowniku Fundamento i prawie nikt go nie używa.

## Wszystkie zaimki osobowe

| Zaimek | Po polsku | Dopełnienie (-n) | Dzierżawczy (-a) |
|---|---|---|---|
| *mi* | ja | *min* – mnie | *mia* – mój |
| *vi* | ty, wy, Pan, Pani | *vin* – ciebie, was | *via* – twój, wasz |
| *li* | on | *lin* – jego, go | *lia* – jego |
| *ŝi* | ona | *ŝin* – ją | *ŝia* – jej |
| *ĝi* | ono (rzecz, zwierzę) | *ĝin* – je, go | *ĝia* – jego, jej |
| *ni* | my | *nin* – nas | *nia* – nasz |
| *ili* | oni, one | *ilin* – ich, je | *ilia* – ich |
| *oni* | (bezosobowo) „się” | *onin* – (rzadkie) | *onia* – (czyjś, bezosobowo; rzadkie) |
| *si* | (zwrotny) | *sin* – się, siebie | *sia* – swój |

- **vi** to liczba pojedyncza i mnoga, forma grzecznościowa i poufała. Jedno słowo zastępuje „ty”, „wy”, „Pan”, „Pani” i „Państwo”.
- **ĝi** dotyczy rzeczy, zwierząt i małych dzieci. Uwaga: polski stół to „on”, a lampa to „ona”, ale w esperanto rzeczy to zawsze *ĝi*: *La tablo estas granda; ĝi estas el ligno.* – „Stół jest duży; jest z drewna.”
- **ili** obejmuje każdą grupę osób lub rzeczy, bez rodzaju – nie ma podziału na „oni” i „one”.
- **oni** to fałszywy przyjaciel: nie znaczy polskiego „oni” (to *ili*), tylko „ludzie w ogóle”. Odpowiada polskim formom bezosobowym: *Oni diras, ke…* – „Mówi się, że…”, *Oni parolas Esperanton tie.* – „Mówi się tam w esperanto.” Formy *onin* i *onia* są regularne, ale rzadko potrzebne.

Formę dopełnienia stosuje się według zasad [biernika](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/): *Ŝi amas lin.* – „Ona go kocha.” *Ĉu vi vidis min?* – „Widziałeś mnie?”

Esperanto, inaczej niż polski, nie pomija zaimka podmiotu: „mówię” to zawsze *mi parolas*, bo forma *parolas* nie mówi, kto mówi.

## Dzierżawcze odmieniają się jak przymiotniki

Zaimki dzierżawcze są przymiotnikami, więc przejmują *-j* i *-n* od swojego rzeczownika:

| | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| **Podmiot** | *mia libro* | *miaj libroj* |
| **Dopełnienie** | *mian libron* | *miajn librojn* |

Zaimek dzierżawczy już czyni rzeczownik określonym, więc przed rzeczownikiem nigdy nie łączy się z *la*: *mia libro*, nie *la mia libro*. Samodzielnie *la mia* znaczy „mój” (bez rzeczownika): *Tiu ĉambro estas la mia.* – „Ten pokój jest mój.” Zobacz [rodzajnik](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rodzajnik/).

## Si, sin, sia: zaimek zwrotny

*Si* odsyła do podmiotu własnego zdania – i tylko wtedy, gdy ten podmiot jest w trzeciej osobie: *li, ŝi, ĝi, ili, oni* albo rzeczownik. Polak zna to rozróżnienie z „swój” i „jej”:

| Zdanie | Znaczenie |
|---|---|
| *Petro lavas sin.* | „Piotr się myje.” |
| *Petro lavas lin.* | „Piotr myje go” (innego mężczyznę). |
| *Ŝi vizitis sian patrinon.* | „Odwiedziła swoją matkę.” |
| *Ŝi vizitis ŝian patrinon.* | „Odwiedziła jej matkę” (innej kobiety). |

Dwie zasady zapobiegają większości błędów:

1. **Tylko trzecia osoba.** Tu Polak najłatwiej się myli, bo polskie „swój” i „się” działają przy każdej osobie. W esperanto *mi, vi, ni* używają własnych form: *Mi lavas min.* – „Myję się.” *Ni amas nian urbon.* – „Kochamy swoje miasto” (nie *sian*).
2. **Nigdy w podmiocie.** *Anna kaj ŝia fratino venis.* – „Anna i jej siostra przyszły.” *Sia* jest tu błędem, bo to wyrażenie samo jest podmiotem – tak jak po polsku nie powiemy „Anna i swoja siostra”. Z *kun* staje się poprawne: *Anna kun sia fratino venis.* – „Anna przyszła ze swoją siostrą.”

## Ci: dawne „ty”

Słownik Fundamento zawiera *ci*, poufałe „ty” w liczbie pojedynczej, ale 16 reguł o nim nie wspomina. PMEG stwierdza, że *ci* nigdy naprawdę nie weszło do użycia i wielu mówiących by go nie zrozumiało. Zwykłe esperanto zawsze używa *vi* – więc rozróżnienie „ty” i „Pan” znika.

## Ri i zaimki neutralne płciowo

Esperanto nie ma oficjalnego zaimka dla jednej osoby o nieznanej lub nieokreślonej płci. Tradycyjnie używano *li*, co coraz częściej krytykuje się jako seksistowskie. Zamenhof dopuszczał też *ĝi* dla osób o nieznanej płci, ale PMEG ostrzega, że użyte wobec dorosłych może brzmieć uprzedmiotawiająco.

Nieoficjalny zaimek *ri* (*rin*, *ria*) znaczy „on lub ona” w odniesieniu do jednej osoby, niezależnie od płci. PMEG oznacza go jako nieoficjalny i zauważa, że rozpowszechnił się dość szeroko, zwłaszcza wśród młodych. Według angielskiej Wikipedii w 2019 roku był najpopularniejszą propozycją neutralną płciowo; Akademia Esperanta go nie przyjęła.

- *Mia amiko diris, ke ri venos.* – „Osoba, z którą się przyjaźnię, powiedziała, że przyjdzie.”

## Zaimki po przyimkach

Po przyimku zaimki zostają w formie podstawowej: *kun mi* – „ze mną”, *por vi* – „dla ciebie”, *al ŝi* – „do niej”. Odbiorcę czynności wprowadza *al*: *Donu al mi la libron.* – „Daj mi książkę.” Zobacz [przyimki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/).

## Przykłady w zdaniach

- *Mi amas vin.* – „Kocham cię.”
- *Ni parolis pri vi hieraŭ.* – „Wczoraj rozmawialiśmy o tobie.”
- *Ŝi donis al li sian libron.* – „Dała mu swoją książkę.”
- *Ŝi donis al li lian libron.* – „Dała mu jego książkę.”
- *Ili vizitis siajn gepatrojn.* – „Odwiedzili swoich rodziców.”
- *Li lavas sin ĉiumatene.* – „On myje się codziennie rano.”
- *La hundo ludas kun sia pilko.* – „Pies bawi się swoją piłką.”
- *Ĉu tiu ombrelo estas via aŭ mia?* – „Czy ten parasol jest twój, czy mój?”
- *Oni diras, ke la vintro estos malvarma.* – „Mówi się, że zima będzie zimna.”

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „Pan” lub „Pani” w esperanto?
Użyj *vi* – dla jednej osoby i wielu, oficjalnie i poufale. Dla większej uprzejmości dodaj tytuł: *sinjoro* – „pan”, *sinjorino* – „pani”.

### Czym różni się sia od lia?
*Sia* odsyła do podmiotu zdania: *Li legas sian libron* – „Czyta swoją książkę”. *Lia* znaczy czyjąś inną: *Li legas lian libron* – „Czyta jego książkę” (innego mężczyzny).

### Czy esperanckie oni to polskie „oni”?
Nie. Polskie „oni” to *ili*. Esperanckie *oni* oznacza ludzi w ogóle i odpowiada polskim formom bezosobowym: *Oni ne fumu ĉi tie* – „Tu się nie pali”.

### Czy esperanto ma zaimek neutralny płciowo?
Oficjalnie nie. Najszerzej używaną opcją jest nieoficjalne *ri*; tradycyjnie dla osób o nieznanej płci używano *li* i *ĝi*.

### Czy ci jest jeszcze używane?
Prawie nigdy. Występuje tylko w słowniku Fundamento, a PMEG zaleca zawsze używać *vi*.

### Jak powiedzieć „mój” czy „twój” bez rzeczownika?
Użyj zaimka dzierżawczego z *la*: *la mia* – „mój”, *la via* – „twój”. Odmienia się jak przymiotnik: *Viaj ŝuoj estas novaj, la miaj estas malnovaj.* – „Twoje buty są nowe, moje są stare.”

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto, reguła 5 (po polsku)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG: [Personaj pronomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html), [Posedaj pronomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/posedaj.html), [Dua persono (vi, ci)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/dua.html), [Tria persono (li, ŝi, ĝi, ri)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/tria.html), [Si en simplaj frazoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/si/simplaj_frazoj.html)
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) i [Gender reform in Esperanto](https://en.wikipedia.org/wiki/Gender_reform_in_Esperanto) – Wikipedia