# Co czytać po esperancku: książki na każdy poziom

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/ksiazki-po-esperancku/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Lista lektur po esperancku według poziomów: 18 książek od Gerda malaperis! po Hamleta Zamenhofa, z rokiem wydania, rodzajem tekstu i darmowymi wersjami.

Na pierwszą książkę wybierz tę napisaną dla uczących się: *Gerda malaperis!* (1983) Claude’a Pirona, *Karlo* (1909) Edmonda Privata albo krótkie opowiadanie Pirona *Dankon, amiko!* (1990). Potem czytaj dłuższe, łatwe powieści, następnie powieści oryginalne, a na końcu poezję i przekłady klasyków. Poniżej 18 książek w tej kolejności. Przy każdej podajemy rok pierwszego wydania, informację, czy powstała po esperancku, czy jest przekładem, dla kogo jest i czy istnieje legalny darmowy tekst.

## Jak korzystać z tej listy?

Zacznij po pierwszych lekcjach kursu, na przykład naszego darmowego [kursu w 12 lekcjach](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/). Poziomy to nasza orientacyjna ocena, oparta na długości książki, słownictwie i tym, co o swoich książkach mówią autorzy. Nie odpowiadają poziomom egzaminacyjnym.

- **Rok** to rok pierwszego wydania książki po esperancku. Przy przekładach w nawiasie podajemy rok oryginału.
- **Darmowy** znaczy, że tekst jest legalnie dostępny bez opłat: należy do domeny publicznej albo autor lub właściciel praw sam udostępnił go w sieci. Lista nie linkuje do żadnych sklepów. Egzemplarze drukowane sprzedają wydawcy i krajowe stowarzyszenia esperantystów.
- Książka stopniowana (taka, która wprowadza nowe słowa krok po kroku) jest lepsza niż trudna, którą porzucisz na dziesiątej stronie. Jeśli musisz zatrzymywać się na każdym zdaniu, zejdź o jeden poziom niżej.

Na próbkę przed wyborem zobacz [siedem krótkich tekstów z tłumaczeniem](https://esperantopedia.org/pl/nauka/teksty-po-esperancku/). Historię stojącą za tymi nazwiskami znajdziesz w artykule o [literaturze esperanckiej](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/literatura/).

## Poziom 1: pierwsze tygodnie i miesiące

| Książka | Autor i rok | Oryginał czy przekład | Dla kogo i dlaczego | Darmowy tekst |
|---|---|---|---|---|
| *Karlo* | Edmond Privat, 1909 | Napisana po esperancku | Dla uczących się, którzy mają za sobą kilka lekcji. Dwadzieścia krótkich rozdziałów prowadzi chłopca od narodzin do ślubu w języku codziennym, a po każdym są pytania do tekstu. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/24525) (zob. uwaga o prawie autorskim niżej) |
| *Dankon, amiko!* | Claude Piron, 1990 | Napisana po esperancku | Twoje pierwsze kompletne opowiadanie. Młody podróżnik budzi się i stwierdza, że zniknęły mu pieniądze, a list wyjaśnia, dlaczego. | Tak: [strona autora](http://claudepiron.free.fr/livres/dankonamiko.htm) |
| *Gerda malaperis!* | Claude Piron, 1983 | Napisana po esperancku | Dla uczących się, którzy chcą kryminału zaczynającego się bardzo prostym dialogiem, a słownictwo i gramatykę dokłada rozdział po rozdziale. Istnieją słowniczki w kilku językach. Tom towarzyszący, *Lasu min paroli plu* (1984), powtarza tę samą gramatykę w nowych opowiadaniach. | Nie znaleźliśmy legalnego darmowego tekstu |

*Gerda malaperis!* jest regularnie używana w nauczaniu, dlatego wspomina o niej wiele poradników dla początkujących. Jeśli nie znajdziesz egzemplarza drukowanego, dwie darmowe książki powyżej spełnią podobną rolę.

## Poziom 2: po pierwszym kursie

| Książka | Autor i rok | Oryginał czy przekład | Dla kogo i dlaczego | Darmowy tekst |
|---|---|---|---|---|
| *Vere aŭ fantazie* | Claude Piron, 1989 | Napisana po esperancku | Druga książka stopniowana. Prawdziwe i zmyślone opowieści z całego świata ułożone tak, by słownictwo rosło stopniowo. W przedmowie Piron pisze, że prowadzi ona ku tysiącowi najczęściej używanych cząstek wyrazów. | Tak: [strona autora](http://claudepiron.free.fr/livres/vereauxfantazie.htm) |
| *Ili kaptis Elzan!* | Johán Valano (pseudonim Claude’a Pirona), 1985 | Napisana po esperancku | Thriller w łatwym esperanto. Krótka powieść, która buduje wprawę w czytaniu. | Tak: [strona autora](http://claudepiron.free.fr/livres/kaptis_elzan.htm) |
| *Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo* | Tibor Sekelj, 1979 | Napisana po esperancku | Przygodowa książka dla dzieci o dwunastoletnim chłopcu z ludu Karajá, który pomaga podróżnikom, którzy utknęli w brazylijskiej dżungli. Prosta fabuła i słownictwo związane z przyrodą oraz podróżami rzecznymi. | Nie znaleźliśmy legalnego darmowego tekstu |
| *La Aventuroj de Alicio en Mirlando* | E. L. Kearney, 1910 (Lewis Carroll, 1865) | Przekład | Dla każdego, kto zna tę historię. Fabułę, którą już znasz, łatwo śledzić, gdy słownictwa jest jeszcze mało. To wersja Kearneya; istnieje też inny przekład. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/17482) |
| *Fundamenta Krestomatio* | L. L. Zamenhof (zestawił), 1903 | Mieszana: teksty oryginalne i przekłady | Dla czytelników ciekawych języka pierwszego pokolenia. Otwierają ją stopniowane ćwiczenia, zaczynające się od najprostszych zdań, a dalej są bajki, anegdoty, artykuły i wiersze, w tym hymn *La Espero*. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/8224) |
| *Vivo de Zamenhof* | Edmond Privat, 1920 | Napisana po esperancku | Dla każdego, kto chce poznać historię języka od środka. Privata uważa się za pierwszego biografa Zamenhofa; angielski przekład Ralpha Eliotta ukazał się w 1931 roku. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/26359) (zob. uwaga o prawie autorskim niżej) |

*Kumeŭaŭa* ukazała się jako książka po esperancku w 1979 roku (Antwerpia i La Laguna, Stafeto), ale Vikipedio wymienia przekłady od 1957 roku, więc opowieść krążyła wcześniej. Rok 1979 to data pierwszego wydania esperanckiego.

## Poziom 3: pierwsze powieści

| Książka | Autor i rok | Oryginał czy przekład | Dla kogo i dlaczego | Darmowy tekst |
|---|---|---|---|---|
| *Kredu min, sinjorino!* | Cezaro Rossetti, 1950 | Napisana po esperancku | Dla czytelników gotowych na powieść dla dorosłych. Autobiograficzna historia komiwojażera i handlarza obwoźnego. Znajduje się na *Baza legolisto* Williama Aulda (zob. niżej). | Tak: [Faded Page](https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20140614) (domena publiczna w Kanadzie) |
| *La ŝtona urbo* | Anna Löwenstein, 1999 | Napisana po esperancku (autorka wydała też wersję angielską) | Dla miłośników powieści historycznych. Celtycka niewolnica trafia do starożytnego Rzymu; fabuła niesie przez długi tekst. | Nie znaleźliśmy legalnego darmowego tekstu |
| *Vojaĝo al Kazohinio* | Sándor Szathmári, wydanie węgierskie 1941, esperanckie 1958 | Napisana przez autora w obu językach | Dla lubiących satyrę. Rozbitek spotyka dwa bardzo różne społeczeństwa, na wzór *Podróży Guliwera*. Spodziewaj się słownictwa abstrakcyjnego. | Nie znaleźliśmy legalnego darmowego tekstu |
| *La Hobito* | Christopher Gledhill (proza) i William Auld (wiersze), 2000 (J. R. R. Tolkien, 1937) | Przekład | Dla miłośników fantasy, którzy znają fabułę. Fragmenty wierszowane są trudniejsze od prozy, więc miej pod ręką słownik. Auld przetłumaczył też *Władcę Pierścieni* (1995–97). | Nie |

## Poziom 4: literatura oryginalna i przekłady klasyków

| Książka | Autor i rok | Oryginał czy przekład | Dla kogo i dlaczego | Darmowy tekst |
|---|---|---|---|---|
| *Metropoliteno* | Vladimir Varankin, 1933 | Napisana po esperancku | Dla czytelników powieści historycznych, którzy potrafią oddzielić opowieść od polityki. Powieść o Berlinie i Moskwie z końca lat dwudziestych, pisana z punktu widzenia zaangażowanego komunisty. Autora stracono w 1938 roku, a w 1957 został zrehabilitowany. | Tak: [Vikifontaro (esperanckie Wikiźródła)](https://eo.wikisource.org/wiki/Metropoliteno) |
| *Kiel akvo de l' rivero* | Raymond Schwartz, 1962 lub 1963 | Napisana po esperancku | Dla pewnych siebie czytelników. Długa powieść o młodym Francuzie, który w 1913 roku jest w Berlinie, ucieka po wybuchu wojny w 1914 i przeżywa obie wojny światowe. | Nie znaleźliśmy legalnego darmowego tekstu |
| *Hamleto* | L. L. Zamenhof, 1894 (Szekspir, około 1600) | Przekład | Dla czytelników, którzy znają sztukę. Wersja Zamenhofa ukazała się w 1894 roku, zaledwie siedem lat po samym języku. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/37279) |
| *Marta* | L. L. Zamenhof, 1910 (Eliza Orzeszkowa, 1873) | Przekład | Dla lubiących dziewiętnastowieczne powieści społeczne. Zamenhof przetłumaczył tę polską powieść o wdowie, która nie może znaleźć pracy płatnej na tyle, by z niej wyżyć. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/61860) |
| *Mondo kaj koro* | Kálmán Kalocsay, 1921 | Napisany po esperancku (wiersze) | Dla czytelników gotowych na poezję. Pierwszy oryginalny zbiór poety, który później stanął na czele szkoły budapeszteńskiej; krótka książka. | Tak: [Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/ebooks/42774) (zob. uwaga o prawie autorskim niżej) |

Źródła podają zarówno 1962, jak i 1963 jako rok pierwszego wydania *Kiel akvo de l' rivero*. Spośród powieści z poziomów 3 i 4 cztery (*Kredu min, sinjorino!*, *Vojaĝo al Kazohinio*, *Metropoliteno* i *Kiel akvo de l' rivero*) znajdują się też na *Baza legolisto*, podstawowej liście lektur literatury oryginalnej, którą William Auld opracował w 1988 roku i uzupełnił w 1997. W 2023 roku inni redaktorzy dodali do niej kolejne tytuły.

## Które z tych książek można legalnie czytać za darmo?

Dwanaście z 18 ma legalny darmowy tekst. Powody bywają różne, a przepisy o prawie autorskim różnią się w zależności od kraju, więc potraktuj to jako informację ogólną, nie poradę prawną.

| Grupa | Książki | Dlaczego |
|---|---|---|
| Domena publiczna prawie wszędzie | *Hamleto*, *Marta*, *Fundamenta Krestomatio*, *La Aventuroj de Alicio en Mirlando*, *Metropoliteno* | Zamenhof zmarł w 1917, Kearney w 1913, a Varankin w 1938 roku, ponad 70 lat temu. |
| Domena publiczna w Stanach Zjednoczonych i niektórych innych krajach | *Karlo*, *Vivo de Zamenhof*, *Mondo kaj koro* | Project Gutenberg stosuje prawo amerykańskie. W krajach, które chronią książki przez 70 lat po śmierci autora, książki Privata pozostają chronione do końca 2032 roku, a Kalocsaya do końca 2046. |
| Domena publiczna w Kanadzie | *Kredu min, sinjorino!* | Rossetti zmarł w 1950 roku; kanadyjska strona Faded Page ją udostępnia. Kraje z 70-letnim okresem ochrony uznają ją za wolną od praw autorskich od 2021 roku. |
| Za zgodą autora | *Dankon, amiko!*, *Vere aŭ fantazie*, *Ili kaptis Elzan!* | Oficjalna strona Pirona, prowadzona przez jego rodzinę, udostępnia je do czytania. Nie udziela licencji na kopiowanie; strona *Ili kaptis Elzan!* podaje, że prawa autorskie pozostają przy autorze i wydawcy. |

## Co warto wiedzieć, czytając te książki w Polsce?

W Polsce utwory chroni 70 lat od śmierci twórcy (zestawienie w Wikipedii), więc dla polskiego czytelnika liczą się drugi i trzeci wiersz tabeli. Według tej zasady *Karlo* i *Vivo de Zamenhof* Privata (zm. 1962) są chronione do końca 2032 roku, a *Mondo kaj koro* Kalocsaya (zm. 1976) do końca 2046, choć leżą na Project Gutenberg, który stosuje prawo amerykańskie. *Kredu min, sinjorino!* Rossettiego (zm. 1950) jest wolna od praw autorskich od 2021 roku. To informacja ogólna, nie porada prawna.

Przy *Marcie* masz przewagę: powieść Elizy Orzeszkowej ukazała się po polsku w 1873 roku, a Zamenhof przełożył ją na esperanto w 1910. Orzeszkowa zmarła w 1910 roku, więc polski oryginał jest w domenie publicznej i możesz czytać przekład z oryginałem obok.

Fabułę znaną z polskich wydań łatwo śledzić nawet przy małym słownictwie: *Hamleto* to „Hamlet” Szekspira, *La Aventuroj de Alicio en Mirlando* to „Alicja w Krainie Czarów”, a *La Hobito* to „Hobbit”. O esperanckich przekładach polskich klasyków, takich jak *Sinjoro Tadeo*, czyli „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza w przekładzie Antoniego Grabowskiego (1918), piszemy w artykule o [literaturze esperanckiej](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/literatura/), a o polskim stowarzyszeniu esperantystów – w artykule o [organizacjach esperanckich](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/organizacje/).

## Jak czytać pierwszą książkę?

Przeczytaj stronę bez zatrzymywania się, potem wróć i sprawdź tylko te słowa, które zablokowały sens. [Słownik](https://esperantopedia.org/pl/nauka/slowniki/) pokazuje, co znaczy nieznane słowo i jak składa się ono z rdzeni i końcówek. Wybierz książkę, w której znasz już większość słów. Teksty, które rozumiesz od pierwszego czytania, uczą więcej niż te, które rozszyfrowujesz słowo po słowie. Więcej pomysłów na plan nauki jest w artykule [jak uczyć się esperanta](https://esperantopedia.org/pl/nauka/jak-sie-uczyc/), a dalsze darmowe kursy, lektury stopniowane i nagrania zebraliśmy w [darmowych materiałach](https://esperantopedia.org/pl/nauka/materialy/).

## Częste pytania

### Jaką książkę po esperancku warto przeczytać najpierw?

Wybierz książkę napisaną dla uczących się. *Gerda malaperis!* (1983) jest szeroko używana w nauczaniu, *Karlo* (1909) jest darmowa, a *Dankon, amiko!* (1990) to opowiadanie, które przeczytasz za jednym posiedzeniem. Wszystkie trzy używają języka codziennego i krótkich zdań.

### Czy można legalnie czytać książki po esperancku za darmo?

Tak. Przekłady Zamenhofa *Hamleto* i *Marta*, antologia *Fundamenta Krestomatio*, *Alicio* w przekładzie Kearneya i *Metropoliteno* Varankina należą do domeny publicznej. *Dankon, amiko!*, *Vere aŭ fantazie* i *Ili kaptis Elzan!* Pirona udostępnia strona jego rodziny. Sprawdź przepisy obowiązujące w swoim kraju dla książek autorów zmarłych po 1950 roku.

### Jaką powieść czytać po książce stopniowanej?

*Kredu min, sinjorino!* (1950) to dobry następny krok, jeśli chcesz historii dla dorosłych, a *Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo* (1979) – jeśli wolisz przygodę dla dzieci. Obie to oryginalne książki esperanckie.

### Czy znane książki są przetłumaczone na esperanto?

Tak. „Alicja w Krainie Czarów” ukazała się w 1910 roku, „Hamlet” w 1894, a „Hobbit” w 2000, i to wśród wielu innych. Jeśli znasz fabułę przetłumaczonej książki, możesz ją śledzić przy mniejszym słownictwie.

### Czytać przekłady czy książki napisane po esperancku?

Przydają się jedne i drugie. Przekłady książek, które znasz, łatwo śledzić. Książki oryginalne pokazują, co sami autorzy esperanccy robią z językiem; *Baza legolisto* Williama Aulda wymienia wyłącznie dzieła oryginalne.

## Źródła

- Vikipedio, [Gerda malaperis!](https://eo.wikipedia.org/wiki/Gerda_malaperis!), [Karlo (legolibro)](https://eo.wikipedia.org/wiki/Karlo_(legolibro)), [Vivo de Zamenhof](https://eo.wikipedia.org/wiki/Vivo_de_Zamenhof), [Vere aŭ fantazie](https://eo.wikipedia.org/wiki/Vere_a%C5%AD_fantazie), [Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kume%C5%ADa%C5%ADa,_la_filo_de_la_%C4%9Dangalo), [Fundamenta Krestomatio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Fundamenta_Krestomatio), [Marta (romano)](https://eo.wikipedia.org/wiki/Marta_(romano)), [Mondo kaj Koro](https://eo.wikipedia.org/wiki/Mondo_kaj_Koro), [Kredu min, Sinjorino!](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kredu_min,_Sinjorino!), [La ŝtona urbo](https://eo.wikipedia.org/wiki/La_%C5%9Dtona_urbo), [Vojaĝo al Kazohinio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Voja%C4%9Do_al_Kazohinio), [Metropoliteno (romano)](https://eo.wikipedia.org/wiki/Metropoliteno_(romano)), [Kiel akvo de l' rivero](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kiel_akvo_de_l%27_rivero), [La Hobito](https://eo.wikipedia.org/wiki/La_Hobito), [La aventuroj de Alico en Mirlando](https://eo.wikipedia.org/wiki/La_aventuroj_de_Alico_en_Mirlando), [Elfric Leofwin Kearney](https://eo.wikipedia.org/wiki/Elfric_Leofwin_Kearney), [Claude Piron](https://eo.wikipedia.org/wiki/Claude_Piron), [Baza legolisto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Baza_legolisto)
- Wikipedia (angielska), [Gerda malaperis!](https://en.wikipedia.org/wiki/Gerda_malaperis!), [Edmond Privat](https://en.wikipedia.org/wiki/Edmond_Privat), [Tibor Sekelj](https://en.wikipedia.org/wiki/Tibor_Sekelj), [L. L. Zamenhof](https://en.wikipedia.org/wiki/L._L._Zamenhof), [Kálmán Kalocsay](https://en.wikipedia.org/wiki/K%C3%A1lm%C3%A1n_Kalocsay), [Cezaro Rossetti](https://en.wikipedia.org/wiki/Cezaro_Rossetti), [Kredu min, sinjorino!](https://en.wikipedia.org/wiki/Kredu_min,_sinjorino!), [Anna Löwenstein](https://en.wikipedia.org/wiki/Anna_L%C3%B6wenstein), [Kazohinia](https://en.wikipedia.org/wiki/Kazohinia), [Vladimir Varankin](https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Varankin), [Raymond Schwartz](https://en.wikipedia.org/wiki/Raymond_Schwartz), [Claude Piron](https://en.wikipedia.org/wiki/Claude_Piron), [Translations of The Hobbit](https://en.wikipedia.org/wiki/Translations_of_The_Hobbit), [Translations of The Lord of the Rings](https://en.wikipedia.org/wiki/Translations_of_The_Lord_of_the_Rings), [Alice's Adventures in Wonderland](https://en.wikipedia.org/wiki/Alice%27s_Adventures_in_Wonderland)
- Wikipedia (polska), [Marta (powieść)](https://pl.wikipedia.org/wiki/Marta_(powie%C5%9B%C4%87)), [Eliza Orzeszkowa](https://pl.wikipedia.org/wiki/Eliza_Orzeszkowa) oraz Wikipédia (francuska), [Fundamenta Krestomatio](https://fr.wikipedia.org/wiki/Fundamenta_Krestomatio)
- Katalog Open Library: [*Kumeuaua*](https://openlibrary.org/works/OL12753769W), [*Gerda Malaperis!*](https://openlibrary.org/works/OL36439530W), [*Marta*](https://openlibrary.org/works/OL3395555W), [*Kredu min, sinjorino!*](https://openlibrary.org/works/OL10591616W), [*Metropoliteno*](https://openlibrary.org/works/OL16444635W)
- Project Gutenberg, książki po esperancku: [Karlo](https://www.gutenberg.org/ebooks/24525), [Fundamenta Krestomatio](https://www.gutenberg.org/ebooks/8224), [Alicio](https://www.gutenberg.org/ebooks/17482), [Vivo de Zamenhof](https://www.gutenberg.org/ebooks/26359), [Hamleto](https://www.gutenberg.org/ebooks/37279), [Marta](https://www.gutenberg.org/ebooks/61860), [Mondo kaj koro](https://www.gutenberg.org/ebooks/42774)
- Faded Page, [Kredu Min, Sinjorino!](https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20140614) oraz Vikifontaro, [Metropoliteno (skan z 1933 roku)](https://eo.wikisource.org/wiki/Metropoliteno)
- Claude Piron, [oficjalna strona: książki](http://claudepiron.free.fr/livres.htm) i [bibliografia](http://claudepiron.free.fr/bibliographie.htm)
- Wikipedia, [List of countries' copyright length](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries%27_copyright_length) (dla Polski: 70 lat od śmierci twórcy)