# Lekcja esperanto 1: powitania, alfabet i wymowa

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-1/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> Przywitaj się po esperancku, przedstaw się zwrotem Mi estas… i czytaj każde słowo: jedna litera, jeden dźwięk, akcent na przedostatniej sylabie.

W pierwszej lekcji nauczysz się czytać po esperancku na głos, witać się i żegnać oraz przedstawiać. Poznasz zaimki osobowe *mi, vi, li, ŝi* i czasownik *estas* – „jestem, jest, jesteśmy…” – który ma tę samą formę dla każdej osoby. Jeśli esperanto jest dla ciebie zupełnie nowe, najpierw przeczytaj pięć reguł wymowy w części „Gramatyka”, a potem wróć do dialogu.

## Dialog

Ana mieszka w São Paulo w Brazylii, a Tomo w Krakowie w Polsce. Oboje właśnie dołączyli do internetowej grupy rozmówek esperanckich, którą prowadzi Juma z Kenii.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| **Juma:** Saluton al ĉiuj! Mi estas Juma. Mi estas el Kenjo. | Cześć wszystkim! Jestem Juma. Jestem z Kenii. |
| **Ana:** Saluton, Juma! Mi estas Ana. Mi estas el Brazilo. | Cześć, Juma! Jestem Ana. Jestem z Brazylii. |
| **Tomo:** Bonan tagon! Mi estas Tomo. Mi estas el Pollando. | Dzień dobry! Jestem Tomo. Jestem z Polski. |
| **Juma:** Bonvenon, Ana kaj Tomo! Kiel vi fartas? | Witajcie, Ana i Tomo! Jak się macie? |
| **Ana:** Bone, dankon. Kaj vi? | Dobrze, dziękuję. A ty? |
| **Juma:** Tre bone, dankon! | Bardzo dobrze, dziękuję! |
| **Tomo:** Mi fartas bone, sed mi estas iom nervoza. Mi estas komencanto. | Mam się dobrze, ale jestem trochę zdenerwowany. Jestem początkujący. |
| **Ana:** Ankaŭ mi estas komencanto! | Ja też jestem początkująca! |
| **Juma:** Ne gravas. Ĉi tie ni ĉiuj estas amikoj. | To nie szkodzi. Tutaj wszyscy jesteśmy przyjaciółmi. |
| **Tomo:** Dankon, Juma. Saluton, Ana! | Dziękuję, Juma. Cześć, Ana! |
| **Ana:** Saluton, Tomo! Ĝis lundo? | Cześć, Tomo! Do poniedziałku? |
| **Juma:** Jes, ĝis lundo! Ĝis revido, amikoj! | Tak, do poniedziałku! Do widzenia, przyjaciele! |
| **Tomo:** Ĝis revido! | Do widzenia! |

Przeczytaj każdą kwestię dwa razy na głos. Akcent pada na przedostatnią sylabę, dokładnie jak po polsku: sa-LU-ton, bon-VE-non, ko-men-CAN-to.

Imiona często zachowują własną pisownię i wymowę: *Juma* to imię suahilijskie, wymawiane „DŻU-ma”, chociaż esperancka litera *j* brzmi jak polskie „j”.

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *saluton* | cześć | powitanie o każdej porze dnia |
| *bonan tagon* | dzień dobry | bardziej oficjalne niż *saluton* |
| *bonvenon* | witaj, witajcie | |
| *ĝis revido* | do widzenia | dosłownie „do ponownego zobaczenia”; krótko: *ĝis!* |
| *mi* | ja | zaimek |
| *vi* | ty, wy; Pan, Pani | jedna osoba lub wiele |
| *li* | on | zaimek |
| *ŝi* | ona | zaimek |
| *ni* | my | zaimek |
| *estas* | jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są | czas teraźniejszy od *esti* „być” |
| *farti* | czuć się (o zdrowiu), mieć się | *Kiel vi fartas?* „Jak się masz?” |
| *el* | z (od środka) | *el Brazilo* „z Brazylii” |
| *al* | do, ku | *Saluton al ĉiuj!* „Cześć wszystkim!” |
| *ĉiuj* | wszyscy | *ni ĉiuj* „my wszyscy” |
| *nervoza* | zdenerwowany | |
| *kaj* | i | czytaj jak „kaj” w „kajak” |
| *sed* | ale | |
| *kiel* | jak | słowo pytające (lekcja 7) |
| *bone* | dobrze | przysłówek |
| *tre* | bardzo | |
| *iom* | trochę, nieco | |
| *dankon* | dziękuję | |
| *ankaŭ* | też, także | *ankaŭ mi* „ja też” |
| *jes* | tak | |
| *komencanto* | początkujący | od *komenci* „zaczynać” |
| *amiko* | przyjaciel, kolega | liczba mnoga *amikoj* (lekcja 2) |
| *ĉi tie* | tutaj, tu | |
| *ne gravas* | to nie szkodzi, to nieważne | dosłownie „(to) nie jest ważne” |

## Gramatyka

### Wymowa w pięciu regułach

Pisownia esperanta jest fonetyczna: gdy znasz te pięć reguł, odczytasz każde słowo na głos. Pełną tabelę liter znajdziesz na stronie [alfabet i wymowa](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/).

1. **Jedna litera – jeden dźwięk.** Każda litera jest wymawiana, a żadna nie jest niema.
2. **Pięć czystych samogłosek.** *a, e, i, o, u* brzmią jak polskie a, e, i, o, u. Nie ma samogłosek nosowych: *en* czytaj „en”, nie „ę”.
3. **Kilka liter różni się od polskich.** Dla Polaka to akurat łatwe – zobacz tabelę poniżej.
4. **Akcent pada na przedostatnią samogłoskę.** *SA-lu-ton* jest błędem; mów *sa-LU-ton*. Ta sama reguła działa w każdym słowie: *BO-ne, es-pe-RAN-to, KI-el*.
5. **aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ to po jednej sylabie.** *Kaj* brzmi jak „kaj” w „kajak”, a *ankaŭ* to *AN-kaŭ* – *aŭ* jak w polskim „auto”.

Słowa z dialogu: zaznaczono sylabę akcentowaną

| Litera | Brzmi jak | Przykład |
|---|---|---|
| *c* | *c* w „cały” | *komencanto* – „początkujący” |
| *ĉ* | *cz* w „czas” (nie „ć”!) | *ĉi tie* – „tutaj” |
| *g* | *g* w „góra” (zawsze twarde) | *gravas* – „jest ważne” |
| *ĝ* | *dż* w „dżem” | *ĝis* – „do, aż do” |
| *ĥ* | *ch* w „chór” | *ĥoro* – „chór” (rzadka litera) |
| *j* | *j* w „jak” | *jes* – „tak” |
| *ĵ* | *ż* (*rz*) w „żaba” | *ĵurnalo* – „gazeta” |
| *r* | wibrujące *r*, jak w „rok” | *revido* – „ponowne zobaczenie” |
| *s* | *s* w „sok” (zawsze bezdźwięczne, także przed *i*) | *estas* – „jest” |
| *ŝ* | *sz* w „szafa” | *ŝi* – „ona” |
| *ŭ* | *ł* w „łata” (po *a* lub *e*) | *ankaŭ* – „też” |
| *v* | *w* w „woda” | *vi* – „ty” |

**Wskazówka dla Polaków.** Wymowa esperanta jest dla Polaka wyjątkowo przyjazna: pięć z sześciu liter z daszkiem to nasze „cz, dż, ch, ż, sz”, a *ŭ* to nasze „ł”. Uważaj na trzy rzeczy. Po pierwsze, *ĉ* to „cz”, nie „ć”: *ĉu* czytamy „czu”, nie „ću”. Po drugie, litera *v* brzmi jak polskie „w”, więc *vi* to „wi”. Po trzecie, w polszczyźnie „i” zmiękcza poprzednią spółgłoskę („ni”, „si”, „ci” czytamy jak „ńi”, „śi”, „ći”), a w esperanto zmiękczeń nie ma: *ni*, *si*, *ci* to twarde *n, s, c* i dopiero potem *i*.

### Zaimki osobowe

Esperanto ma siedem podstawowych zaimków osobowych (ósmy, *oni* „się, ludzie”, poznasz w lekcji 10). Nigdy nie zmieniają się ze względu na grzeczność: *vi* znaczy „ty” dla przyjaciela, nieznajomego i całej grupy, więc nie ma osobnych słów na „Pan” i „Pani”. Pełny opis znajdziesz na stronie o [zaimkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/zaimki/).

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *mi* | ja |
| *vi* | ty, wy (także Pan, Pani) |
| *li* | on |
| *ŝi* | ona |
| *ĝi* | ono (rzecz, zwierzę) |
| *ni* | my |
| *ili* | oni, one |

Uwaga: polskie „oni” to *ili*. Esperanckie *oni* jest fałszywym przyjacielem i znaczy „się, ludzie” – poznasz je w [lekcji 10](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-10/).

:::match Zaimki osobowe
mi = ja
vi = ty, wy
li = on
ŝi = ona
ni = my
ili = oni, one
:::

### Jedna forma czasownika dla wszystkich: *estas*

Czasownik „być” to *esti*. W czasie teraźniejszym brzmi *estas* dla każdej osoby – nie musisz pamiętać „jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są”. Tak samo jest z każdym czasownikiem esperanta, co zobaczysz w lekcji 4 i na stronie o [czasownikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/).

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Mi estas Ana.* | Jestem Ana. |
| *Vi estas komencanto.* | Jesteś początkujący. |
| *Li estas el Pollando.* | On jest z Polski. |
| *Ŝi estas el Brazilo.* | Ona jest z Brazylii. |
| *Ni estas amikoj.* | Jesteśmy przyjaciółmi. |
| *Ili estas el Kenjo.* | Oni są z Kenii. |

Po polsku często pomijamy zaimek („Jestem Ana”), bo końcówka mówi, kto działa. W esperanto *estas* tego nie zdradza, więc zaimek jest obowiązkowy: *Mi estas Ana*, nie samo *Estas Ana*.

Rodzajnika nieokreślonego nie ma, tak jak w polskim: *Mi estas komencanto* znaczy „Jestem początkującym”. Esperanto ma za to rodzajnik określony *la*, którego polszczyzna nie zna – poznasz go w lekcji 2.

:::order Ułóż zdanie
? Jestem osobą początkującą.
= Mi estas komencanto.
- vi
? Ona jest z Brazylii.
= Ŝi estas el Brazilo.
- li
? Jesteśmy przyjaciółmi.
= Ni estas amikoj.
- vi
? Jak się masz?
= Kiel vi fartas?
= Kiel fartas vi?
- bone
:::

### Powitania na każdą okazję

| Esperanto | Polski | Kiedy |
|---|---|---|
| *Saluton!* | Cześć! | o każdej porze |
| *Bonan matenon!* | Dzień dobry! | rano |
| *Bonan tagon!* | Dzień dobry! | w ciągu dnia, trochę oficjalnie |
| *Bonan vesperon!* | Dobry wieczór! | wieczorem |
| *Bonan nokton!* | Dobranoc! | przed snem |
| *Ĝis revido!* / *Ĝis!* | Do widzenia! / Cześć! | na pożegnanie |
| *Ĝis lundo!* | Do poniedziałku! | *ĝis* + określenie czasu |

Końcówka *-n* w *saluton* i *bonan tagon* nie jest ozdobą: obie formy to skróty całych zdań – *bonan tagon* od „życzę ci dobrego dnia”, *saluton* od „daję ci pozdrowienie”. Poznasz ją w [lekcji 5](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-5/). Więcej powitań znajdziesz w artykule [jak powiedzieć „cześć” po esperancku](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/powitania/).

:::write Powitania
? Dzień dobry! (rano)
= Bonan matenon
! bona mateno | bonan mateno | bona matenon → Oba słowa kończą się na -n: *bonan matenon*, skrót od „życzę ci dobrego poranka”.
? Dobry wieczór!
= Bonan vesperon
! bona vespero | bonan vespero | bona vesperon → Oba słowa kończą się na -n: *bonan vesperon*.
? Dobranoc! (przed snem)
= Bonan nokton
! bona nokto | bonan nokto | bona nokton → Oba słowa kończą się na -n: *bonan nokton*.
? Do widzenia!
= Ĝis revido | Ĝis la revido | Ĝis
:::

## Ćwiczenia

:::quiz Ćwiczenia do lekcji 1
? Jak wymawiamy *c* w słowie *komencanto*?
- jak *k* w „kot”
- jak *s* w „sok”
- jak *c* w „cały” *
? Która sylaba jest akcentowana w słowie *saluton*?
- SA
- LU *
- TON
? Które słowo znaczy „ona”?
- li
- ŝi *
- ĝi
? Przetłumacz na esperanto: „Jestem Ana.”
= Mi estas Ana
? Przetłumacz na esperanto: „Jesteśmy z Brazylii.”
= Ni estas el Brazilo
? Jaka jest dobra odpowiedź na *Kiel vi fartas?*
- *Bone, dankon.* *
- *Bonan nokton.*
- *Mi estas el Kenjo.*
? Przetłumacz na esperanto: „Jak się masz?”
= Kiel {vi} {fartas}
? Wstaw czasownik: *Ili ___ el Pollando.* („Oni są z Polski.”)
= estas
? Przetłumacz na esperanto: „Ja też!”
= Ankaŭ mi | Mi ankaŭ
:::

## Kącik kulturalny

Esperanto ma urodziny: **26 lipca 1887 roku**. Tego dnia okulista Ludwik Zamenhof wydał w Warszawie pierwszy podręcznik języka, napisany po rosyjsku i podpisany *Doktoro Esperanto* – „Doktor Mający Nadzieję”. Wkrótce sam język zaczęto nazywać *Esperanto*, od tego pseudonimu. Polskie wydanie podręcznika ukazało się jeszcze w tym samym roku, we wrześniu. Co działo się potem, przeczytasz w [historii esperanta](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/historia/).

## Częste pytania

### Czy mogę pisać ĉ, ĝ i ŝ na zwykłej klawiaturze?

Tak. Najpopularniejszy sposób to [system x](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/): napisz *cx* dla *ĉ*, *gx* dla *ĝ*, *sx* dla *ŝ* i *ux* dla *ŭ*. Ćwiczenia w tym kursie zamieniają je na bieżąco.

### Czy *vi* jest formalne, czy nieformalne?

I jedno, i drugie. *Vi* znaczy „ty” dla jednej osoby i „wy” dla wielu, wobec przyjaciela i nieznajomego; zastępuje też „Pan” i „Pani”. Osobna, nieformalna forma liczby pojedynczej, *ci*, istnieje w teorii, ale prawie nikt jej nie używa.

### Jak powiedzieć „Nazywam się…” po esperancku?

Najprościej *Mi estas Ana* – „Jestem Ana”. Usłyszysz też *Mi nomiĝas Ana* – „Nazywam się Ana” – i *Mia nomo estas Ana* – „Moje imię to Ana”.

## Źródła

- [PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (podstawowe reguły wymowy i akcent)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Literoj (alfabet)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/literoj.html)
- [PMEG: Personaj pronomoj (zaimki osobowe, vi i ci)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html)
- [PMEG: Mallongigitaj frazoj (Saluton!, Bonan tagon!)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html)
- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (1905)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [Wikipedia (pl): Unua Libro](https://pl.wikipedia.org/wiki/Unua_Libro)
- [Wikipedia (pl): Ludwik Zamenhof](https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_Zamenhof)