# Lekcja esperanto 12: imiesłowy, czytanie i co dalej

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-12/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> Przeczytaj 200-wyrazowy list po esperancku, poznaj sześć imiesłowów (-ant-, -int-, -ont-, -at-, -it-, -ot-) i dowiedz się, jak uczyć się dalej.

W tej ostatniej lekcji przeczytasz cały list po esperancku – około 200 słów – i sprawdzisz, czy go rozumiesz. Poznasz też sześć imiesłowów, czyli formy ukryte w codziennych słowach takich jak *komencanto* „początkujący” i *venonta* „następny, nadchodzący”. Na koniec dowiesz się, co robić dalej: gdzie sprawdzać słowa, powtarzać gramatykę i ćwiczyć z prawdziwymi ludźmi.

## Tekst do czytania

Tydzień po kongresie Ana pisze do Tomo. Przeczytaj list raz bez tłumaczenia, a potem sprawdź nieznane słowa.

> San-Paŭlo, la 6-an de Aŭgusto
>
> Kara Tomo,
>
> Antaŭ unu semajno ni ankoraŭ estis kune ĉe la kongreso, kaj nun mi estas denove en San-Paŭlo. Reveninte hejmen, mi dormis dek du horojn!
>
> Ĉu vi memoras la unuan tagon? Mi estis tre nervoza. Mi pensis: "Mi estas nur komencanto, mi komprenos nenion." Sed post unu horo mi jam babilis kun homoj el dek landoj. Neniu ridis pri miaj eraroj, kaj ĉiuj helpis min.
>
> Mi ŝatis ĉion: la prelegojn, la ekskurson tra la malnova urbo, la koncertojn kaj la longajn vesperojn en la kafejo. Mi ankoraŭ vidas antaŭ mi la dancantajn kongresanojn dum la Internacia Vespero.
>
> Hieraŭ mia frato Pedro demandis min: "Kion vi lernis tie?" Mi respondis: "Mi lernis, ke lingvo ne estas nur gramatiko. Lingvo estas homoj."
>
> Nun mi havas novajn planojn. La romano aĉetita ĉe la libroservo atendas sur mia tablo, kaj mi legos ĝin ĝis la fino de la monato. Mi ankaŭ volas paroli kun vi ĉiusemajne, kiel antaŭe – sed nun pri ĉio, ne nur pri la vetero!
>
> Ne forgesu nian planon por la venonta kongreso! Mi jam ŝparas monon. Bonvolu saluti vian avinon de mi (kaj ŝian fungan supon)!
>
> Kore,\
> Ana
>
> P.S. Kafo dormas sur la romano. Ŝajne ankaŭ ĝi volas lerni Esperanton.

<details>
<summary>Tłumaczenie na polski</summary>

São Paulo, 6 sierpnia

Drogi Tomo,

Tydzień temu byliśmy jeszcze razem na kongresie, a teraz znowu jestem w São Paulo. Po powrocie do domu spałam dwanaście godzin!

Pamiętasz pierwszy dzień? Byłam bardzo zdenerwowana. Myślałam: „Jestem tylko początkująca, nic nie zrozumiem.” Ale po godzinie już gadałam z ludźmi z dziesięciu krajów. Nikt nie śmiał się z moich błędów, a wszyscy mi pomagali.

Podobało mi się wszystko: wykłady, wycieczka po starym mieście, koncerty i długie wieczory w kawiarni. Wciąż widzę przed sobą tańczących uczestników kongresu podczas Wieczoru Międzynarodowego.

Wczoraj mój brat Pedro zapytał mnie: „Czego się tam nauczyłaś?” Odpowiedziałam: „Nauczyłam się, że język to nie tylko gramatyka. Język to ludzie.”

Teraz mam nowe plany. Powieść kupiona w księgarni kongresowej czeka na moim stole, a ja przeczytam ją do końca miesiąca. Chcę też rozmawiać z tobą co tydzień, jak dawniej – ale teraz o wszystkim, nie tylko o pogodzie!

Nie zapomnij o naszym planie na przyszły kongres! Już oszczędzam pieniądze. Pozdrów ode mnie swoją babcię (i jej zupę grzybową)!

Serdecznie,\
Ana

P.S. Kafo śpi na powieści. Chyba też chce się uczyć esperanta.

</details>

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *kara* | drogi, kochany | w listach: *Kara Tomo*; uwaga: to nie polska „kara”! |
| *denove* | znowu, ponownie | |
| *antaŭe* | wcześniej, dawniej | *kiel antaŭe* „jak dawniej” |
| *reveni* | wracać | *re-* „znowu, z powrotem” + *veni* |
| *memori* | pamiętać | |
| *pensi* | myśleć | |
| *kompreni* | rozumieć | |
| *legi* | czytać | *leganto* „czytelnik” |
| *nenio* | nic | słowo tabelowe (lekcja 11); bez dodatkowego *ne* |
| *neniu* | nikt | |
| *babili* | gadać, ucinać pogawędkę | |
| *lando* | kraj | |
| *ridi* | śmiać się | *ridi pri* „śmiać się z” |
| *eraro* | błąd | |
| *prelego* | wykład, odczyt | |
| *ekskurso* | wycieczka | |
| *danci* | tańczyć | *dancanta* „tańczący” |
| *respondi* | odpowiadać | |
| *ke* | że (spójnik) | *Mi lernis, ke…* „Nauczyłem(-am) się, że…” |
| *forgesi* | zapominać | |
| *ŝpari* | oszczędzać (pieniądze, czas) | |
| *mono* | pieniądze | |
| *ĉiusemajne* | co tydzień | *ĉiu* + *semajno* + *-e* |
| *ŝajne* | najwyraźniej, jak się zdaje | |
| *kore* | serdecznie | zakończenie listu; *koro* „serce” |

## Gramatyka

### Sześć imiesłowów

Imiesłów to czasownik użyty jak przymiotnik: „tańczący człowiek”, „kupiona książka”. Esperanto ma sześć imiesłowów, zbudowanych z trzech przyrostków czynnych i trzech biernych. Samogłoski *a, i, o* odpowiadają końcówkom *-as, -is, -os*. Pełny rozdział znajdziesz na stronie o [imiesłowach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/).

| | Teraźniejszy (*a*) | Przeszły (*i*) | Przyszły (*o*) |
|---|---|---|---|
| **Czynne** – robi | *leganta* – czytający | *leginta* – który przeczytał | *legonta* – który ma czytać |
| **Bierne** – jest robione | *legata* – czytany | *legita* – przeczytany | *legota* – do przeczytania |

Przykłady z listu Any:

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *la dancantaj kongresanoj* | tańczący uczestnicy kongresu |
| *la romano aĉetita ĉe la libroservo* | powieść kupiona w księgarni kongresowej |
| *la venonta kongreso* | nadchodzący (następny) kongres |

Polak zna imiesłowy z własnego języka: „tańczący” to *dancanta*, „kupiony” to *aĉetita*, „czytany” to *legata*. Różnica jest taka, że polskie imiesłowy zmieniają się przez rodzaje, liczby i przypadki, a esperanckie przyjmują tylko *-j* i *-n*, jak każdy przymiotnik.

:::match Sześć imiesłowów od legi
leganta = czytający
leginta = który przeczytał
legonta = który ma czytać
legata = czytany
legita = przeczytany
legota = do przeczytania
:::

### Imiesłowy jako rzeczowniki: *-anto*, *-into*, *-onto*

Z końcówką *-o* imiesłów nazywa osobę: *komenc·ant·o* „ktoś, kto zaczyna, początkujący”, *lern·ant·o* „uczeń, uczący się”, *parol·ant·o* „mówca, osoba mówiąca”. *Komencanto* znasz od lekcji 1. Nie myl *-ant-* z przyrostkiem *-an-* z lekcji 10: *kongres·an·o* to członek kongresu, a nie ktoś „kongresujący”.

:::write Imiesłowy jako rzeczowniki
? ktoś, kto się uczy, uczący się (*lerni*)
= lernanto
! lernano → *-an-* oznacza członka. Ktoś, kto się uczy, dostaje *-ant-*: *lernanto*.
? ktoś, kto czyta (*legi*)
= leganto
? ktoś, kto śpiewa (*kanti*)
= kantanto
! kantisto → *Kantisto* to osoba, która śpiewa zawodowo (*-ist-*). Ktoś, kto śpiewa właśnie teraz, to *kantanto*.
? ktoś, kto tańczy (*danci*)
= dancanto
! dancisto → *Dancisto* to zawodowy tancerz (*-ist-*). Ktoś, kto tańczy właśnie teraz, to *dancanto*.
:::

### Imiesłowy jako przysłówki: *-e*

Z końcówką *-e* imiesłów opisuje okoliczności głównej czynności. *Reveninte hejmen, mi dormis* znaczy „Wróciwszy do domu, spałam”. *Ridante, ŝi respondis* znaczy „Śmiejąc się, odpowiedziała”. To odpowiednik polskich imiesłowów przysłówkowych na „-ąc” i „-wszy”.

:::ending Który imiesłów?
- anta inta onta ata ita ota
! Samogłoska wskazuje czas (*a* – teraz, *i* – wcześniej, *o* – później); *-nt-* oznacza wykonawcę czynności, *-t-* – tego, co jej doznaje.
? tańcząca dziewczyna
= danc[anta] knabino
? następny (nadchodzący) kongres
= la ven[onta] kongreso
? powieść kupiona w księgarni
= la romano aĉet[ita] ĉe la libroservo
? książka czytana w tej chwili
= libro leg[ata]
? piosenka, która zostanie zaśpiewana
= kanto kant[ota]
:::

### Na resztę możesz poczekać

Imiesłowy łączą się też z *esti*, tworząc formy złożone. Często spotkasz formy bierne, jak *La libro estas legita* – „Książka została przeczytana”; formy czynne, jak *Mi estas leginta la libron* – „Przeczytałem(-am) książkę”, są rzadkie. Na razie proste czasy *-as, -is, -os* wystarczą do prawie wszystkiego, co chcesz powiedzieć.

## Ćwiczenia

:::quiz Sprawdź, czy rozumiesz tekst
? Gdzie jest Ana, gdy pisze list?
- na kongresie
- w domu w São Paulo *
- w Krakowie
? Jak czuła się Ana pierwszego dnia kongresu?
- zdenerwowana *
- znudzona
- zła
? Czego, jak powiedziała bratu, nauczyła się Ana?
- „Język to ludzie.” *
- „Gramatyka jest wszystkim.”
- „Esperanto jest łatwe.”
? Co Ana przeczyta do końca miesiąca?
- śpiewnik
- powieść *
- list od Toma
? Kto śpi na powieści?
- Pedro
- Kafo, kot *
- babcia Toma
:::

:::quiz Imiesłowy
? Co znaczy *la venonta kongreso*?
- ostatni kongres
- następny kongres *
- kongres, który trwa teraz
? Który imiesłów znaczy „czytany (teraz)”?
- *legata* *
- *legita*
- *leginta*
? *La romano aĉetita ĉe la libroservo* to powieść, która…
- zostanie kupiona
- została kupiona *
- coś kupuje
? Przetłumacz jednym słowem: „mówca” (osoba, która mówi)
= parolanto
? Utwórz imiesłów czynny czasu teraźniejszego (przymiotnik) od *danci*.
= dancanta
:::

## Kącik kulturalny

Tydzień Any przebiega według zwykłego programu Światowego Kongresu Esperanto. Kongres trwa zwykle osiem dni i obejmuje uroczyste otwarcie (*Inaŭguro*), wykłady Międzynarodowego Uniwersytetu Kongresowego, koncerty, wieczór narodowy, wieczór międzynarodowy i dzień wycieczek. Młodzież ma też własny Międzynarodowy Kongres Młodzieży, odbywający się od 1938 roku i prowadzony dziś przez organizację młodzieżową TEJO. Następny Światowy Kongres zaplanowano w Melbourne w Australii na 3–10 lipca 2027 – zobacz stronę o [Światowym Kongresie Esperanto](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/swiatowy-kongres/).

## Co robić dalej

Znasz już rdzeń gramatyki esperanta. Te kroki zamienią go w prawdziwą umiejętność:

1. **Powtórz.** Wróć do [przeglądu kursu](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/) i powtórz ćwiczenia z każdej lekcji, w której poprawnych odpowiedzi było mniej niż 80%. Gdy jakaś reguła jest niejasna, zajrzyj do działu [gramatyka](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/).
2. **Rozbuduj słownictwo.** Naucz się [100 najczęstszych słów](https://esperantopedia.org/pl/nauka/100-slow/), poćwicz 1000 najczęstszych na naszych [fiszkach](https://esperantopedia.org/pl/narzedzia/fiszki-esperanto/), a nowe sprawdzaj w [słowniku](https://esperantopedia.org/pl/slownik/), który pokazuje budowę każdego słowa.
3. **Czytaj i słuchaj codziennie.** Wybierz książkę dla uczących się, podcast albo drugi kurs z naszej listy [darmowych materiałów](https://esperantopedia.org/pl/nauka/materialy/).
4. **Rozmawiaj z ludźmi.** Dołącz do internetowej grupy rozmówek, lokalnego klubu lub wydarzenia. Nasz poradnik [jak uczyć się esperanta](https://esperantopedia.org/pl/nauka/jak-sie-uczyc/) podpowiada, gdzie ich szukać. W Polsce możesz zacząć od [Polskiego Związku Esperantystów](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/organizacje/).

## Częste pytania

### Czy imiesłowy są potrzebne, żeby mówić po esperancku?

Nie od razu. Proste czasy obejmują prawie wszystko. Ale słowa zbudowane z *-ant-*, takie jak *komencanto* i *lernanto*, to codzienne słownictwo, więc warto je rozpoznawać.

### Jaki poziom osiągnę po tym kursie?

Kurs ma zaprowadzić cię od zera do poziomu A1 w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego, a lekcje 10–12 obejmują pierwszą część poziomu A2. Regularne czytanie i rozmowy zaprowadzą cię dalej.

### Jak ćwiczyć mówienie, jeśli nikt w pobliżu nie mówi po esperancku?

Skorzystaj z internetowych grup rozmówek i spotkań wideo albo z aplikacji łączących uczących się. Później tydzień na wydarzeniu lub u gospodarza *Pasporta Servo* da ci wiele godzin prawdziwej rozmowy.

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguła 6, imiesłowy)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG: Participoj (imiesłowy)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/index.html)
- [PMEG: Participoj kiel A-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/a-vortoj.html)
- [PMEG: Kunmetitaj verboformoj (czasy złożone)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/kunmetitaj_verboformoj/index.html)
- [Światowy Związek Esperantystów: strony kongresowe](https://uea.org/kongresoj)
- [Vikipedio: Internacia Kongresa Universitato](https://eo.wikipedia.org/wiki/Internacia_Kongresa_Universitato) i [Internacia Junulara Kongreso](https://eo.wikipedia.org/wiki/Internacia_Junulara_Kongreso)