# Lekcja esperanto 3: przymiotniki, kolory i przeczenie

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-3/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> Przymiotniki w esperanto kończą się na -a i dostają -j w liczbie mnogiej: bela tago, belaj tagoj. Poznaj 12 kolorów, pogodę, tre „bardzo” i ne „nie”.

W tej lekcji nauczysz się opisywać rzeczy. Przymiotniki w esperanto kończą się na *-a* i dostają *-j*, gdy rzeczownik jest w liczbie mnogiej: *bela tago* – „piękny dzień”, *belaj tagoj* – „piękne dni”. Poznasz też dwanaście kolorów, kilka słów o pogodzie, *tre* – „bardzo” i *ne* – „nie” oraz pierwszy raz *mal-*, przedrostek, który zamienia słowo w jego przeciwieństwo.

## Dialog

Jest październik. W Krakowie zaczęła się jesień, w São Paulo – wiosna.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| **Ana:** Saluton, Tomo! Kia estas la vetero en Krakovo? | Cześć, Tomo! Jaka jest pogoda w Krakowie? |
| **Tomo:** Ne bona. La ĉielo estas griza, kaj la vento estas forta. | Niedobra. Niebo jest szare, a wiatr silny. |
| **Ana:** Ho ne! Ĉi tie la ĉielo estas tute blua. | O nie! U nas niebo jest zupełnie niebieskie. |
| **Tomo:** Vere? | Naprawdę? |
| **Ana:** Jes! En Brazilo nun estas printempo. La tagoj estas longaj kaj varmaj. | Tak! W Brazylii jest teraz wiosna. Dni są długie i ciepłe. |
| **Tomo:** Kaj ĉi tie estas aŭtuno. La tagoj estas mallongaj kaj malvarmaj. | A tu jest jesień. Dni są krótkie i zimne. |
| **Ana:** Ho, kompatinda Tomo! | Och, biedny Tomo! |
| **Tomo:** Sed la aŭtuno ankaŭ estas bela. La folioj estas flavaj, oranĝaj kaj ruĝaj. | Ale jesień też jest piękna. Liście są żółte, pomarańczowe i czerwone. |
| **Ana:** Kiel bele! En San-Paŭlo la folioj ĉiam estas verdaj. | Jak pięknie! W São Paulo liście są zawsze zielone. |
| **Tomo:** Verdaj folioj kaj blua ĉielo… Mi tre envias vin! | Zielone liście i niebieskie niebo… Bardzo ci zazdroszczę! |
| **Ana:** Ha ha! Sed San-Paŭlo ne estas trankvila urbo. Ĝi estas tre granda kaj tre brua. | Ha ha! Ale São Paulo nie jest spokojnym miastem. Jest bardzo duże i bardzo hałaśliwe. |
| **Tomo:** Krakovo ne estas tiel granda, sed ĝi estas malnova kaj tre bela. | Kraków nie jest taki duży, ale jest stary i bardzo piękny. |
| **Ana:** Malnovaj urboj estas tre belaj! | Stare miasta są bardzo piękne! |

*Kia…?* znaczy „jaki…?” albo „jaka jest…?”. Spotkasz je jeszcze w tabeli słów pytających w lekcji 11.

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *bela* | piękny, ładny | przymiotnik |
| *bona* | dobry | *bone* „dobrze” |
| *granda* | duży, wielki | |
| *longa* | długi | *mallonga* „krótki” |
| *varma* | ciepły | *malvarma* „zimny” |
| *nova* | nowy | *malnova* „stary” (o rzeczach) |
| *forta* | silny, mocny | |
| *trankvila* | spokojny, cichy | |
| *brua* | hałaśliwy | od *bruo* „hałas” |
| *kompatinda* | biedny (godny współczucia) | *kompatinda Tomo!* „biedny Tomo!” |
| *envii* | zazdrościć | *Mi envias vin.* „Zazdroszczę ci.” (*vin*: lekcja 5) |
| *vetero* | pogoda | rzeczownik |
| *ĉielo* | niebo | |
| *vento* | wiatr | |
| *folio* | liść; kartka papieru | uwaga: to nie polska „folia”! |
| *urbo* | miasto | |
| *printempo* | wiosna | |
| *aŭtuno* | jesień | |
| *tre* | bardzo | |
| *tute* | zupełnie, całkowicie | |
| *ne* | nie | |
| *tiel* | tak, taki | *ne tiel granda* „nie taki duży” |
| *ĉiam* | zawsze | |
| *nun* | teraz | |
| *en* | w | *en Brazilo* „w Brazylii” (lekcja 9) |
| *feliĉa* | szczęśliwy | |
| *vere* | naprawdę | |

## Gramatyka

### Przymiotniki kończą się na *-a*

Każdy przymiotnik w esperanto kończy się na *-a*: *bela, granda, varma*. Może stać przed rzeczownikiem lub po nim – *bela tago* i *tago bela* znaczą „piękny dzień” – ale przed rzeczownikiem jest to częstsze. Szczegóły znajdziesz na stronie o [rzeczownikach i przymiotnikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rzeczowniki-i-przymiotniki/).

### Zgoda: rzeczownik w liczbie mnogiej, przymiotnik w liczbie mnogiej

Gdy rzeczownik jest w liczbie mnogiej, jego przymiotnik też dostaje *-j*. Dotyczy to także zdań z *estas*: w *La tagoj estas longaj* przymiotnik opisuje *la tagoj*, więc ma *-j*.

| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|
| *bela tago* – piękny dzień | *belaj tagoj* – piękne dni |
| *la granda urbo* – duże miasto | *la grandaj urboj* – duże miasta |
| *La folio estas flava.* – Liść jest żółty. | *La folioj estas flavaj.* – Liście są żółte. |
| *mia malnova foto* – moje stare zdjęcie | *miaj malnovaj fotoj* – moje stare zdjęcia |

Dotyczy to także zaimków: *Ni estas feliĉaj* – „Jesteśmy szczęśliwi” – bo *ni* jest w liczbie mnogiej. Przy *vi* pomyśl, o ilu osobach mówisz: *Vi estas feliĉa* (jedna osoba), *Vi estas feliĉaj* (kilka osób).

Polak odmienia przymiotnik przez trzy rodzaje, dwie liczby i siedem przypadków („piękny, piękna, piękne, pięknych, pięknym…”). W esperanto zostają tylko dwie zmiany: *-j* dla liczby mnogiej i *-n* dla dopełnienia (lekcja 5). *Bela* znaczy „piękny”, „piękna” i „piękne”.

:::ending Dopasuj końcówki
- o oj a aj
? piękne dni
= bel[aj] tag[oj]
? Liście są żółte.
= La foli[oj] estas flav[aj].
? moje stare zdjęcie
= mia malnov[a] fot[o]
? Jesteśmy szczęśliwi.
= Ni estas feliĉ[aj].
? Miasto jest bardzo hałaśliwe.
= La urb[o] estas tre bru[a].
:::

### Kolory

Kolory to zwykłe przymiotniki, więc też się zgadzają: *ruĝa folio*, *ruĝaj folioj*. Więcej odcieni znajdziesz na stronie o [kolorach](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/kolory/).

| Esperanto | Polski | Esperanto | Polski |
|---|---|---|---|
| *ruĝa* | czerwony | *bruna* | brązowy |
| *oranĝa* | pomarańczowy | *griza* | szary |
| *flava* | żółty | *nigra* | czarny |
| *verda* | zielony | *blanka* | biały |
| *blua* | niebieski | *roza* | różowy |
| *viola* | fioletowy | *ora* | złoty |

:::match Kolory
ruĝa = czerwony
flava = żółty
verda = zielony
blua = niebieski
nigra = czarny
blanka = biały
:::

### *Tre* – „bardzo” i *ne* – „nie”

*Tre* stoi przed przymiotnikiem lub przysłówkiem: *tre bela* „bardzo piękny”, *tre bone* „bardzo dobrze”. *Ne* stoi tuż przed słowem, któremu przeczy, zwykle przed czasownikiem: *La ĉielo ne estas blua* – „Niebo nie jest niebieskie”. *Ne* znaczy też „nie” jako odpowiedź: *Ne, la vetero ne estas bona*. Zobacz [pytania i przeczenia](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/pytania-i-przeczenia/).

:::order Ułóż zdanie
? Dni nie są długie.
= La tagoj ne estas longaj.
- longa
? Stare miasta są bardzo piękne.
= Malnovaj urboj estas tre belaj.
- bela
? Niebo nie jest szare.
= La ĉielo ne estas griza.
- grizaj
:::

### Pierwsze spotkanie z *mal-*

Przedrostek *mal-* daje dokładne przeciwieństwo. Jeden rdzeń plus *mal-* oszczędza ci uczenia się drugiego słowa. Więcej sposobów tworzenia słów poznasz w [lekcji 10](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-10/).

| Słowo | Przeciwieństwo z *mal-* |
|---|---|
| *varma* – ciepły | *malvarma* – zimny |
| *longa* – długi | *mallonga* – krótki |
| *nova* – nowy | *malnova* – stary |
| *bona* – dobry | *malbona* – zły |
| *granda* – duży | *malgranda* – mały |

Po polsku przeciwieństwa to zwykle zupełnie inne słowa („dobry – zły”, „duży – mały”), więc *mal-* to wielka oszczędność: połowę przymiotników dostajesz za darmo.

:::write Przeciwieństwa z mal-
? przeciwieństwo słowa *granda* „duży”
= malgranda
? przeciwieństwo słowa *bona* „dobry”
= malbona
? przeciwieństwo słowa *longa* „długi”
= mallonga
! malonga → Zachowaj oba *l*: *mal* + *longa* = *mallonga*.
? przeciwieństwo słowa *varma* „ciepły”
= malvarma
:::

## Ćwiczenia

:::quiz Ćwiczenia do lekcji 3
? Wybierz poprawną formę: *La folioj estas ___.*
- *flava*
- *flavaj* *
- *flavoj*
? Przetłumacz na esperanto: „piękny dzień”
= bela tago | tago bela
? Które słowo znaczy „zimny”?
- *varma*
- *malvarma* *
- *malnova*
? Przetłumacz na esperanto: „Niebo nie jest niebieskie.” (z rodzajnikiem *la*)
= La ĉielo ne estas blua
? Jaka końcówka oznacza przymiotnik?
- -o
- -a *
- -j
? Przetłumacz na esperanto: „zielone liście”
= {verdaj} {folioj}
? Co znaczy *tre bela*?
- „bardzo piękny” *
- „trzy piękne”
- „niepiękny”
? Utwórz liczbę mnogą: *granda urbo*
= grandaj urboj
? Przetłumacz na esperanto: „Dni są długie i ciepłe.” (z rodzajnikiem *la*)
= La tagoj estas longaj kaj varmaj
:::

## Kącik kulturalny

Zielony to kolor esperanta. Flagę esperancką – zieloną, z białym kwadratem, w którym jest zielona pięcioramienna gwiazda – przyjęto na pierwszym Światowym Kongresie Esperanto w Boulogne-sur-Mer we Francji w 1905 roku. Zieleń tradycyjnie oznacza nadzieję, a pięć ramion – pięć kontynentów. Gorliwych esperantystów nazywa się nawet *verduloj* – „zielonymi”; więcej o [fladze i symbolach](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/flaga-i-symbole/).

## Częste pytania

### Czy przymiotnik stoi przed rzeczownikiem, czy po nim?

Jedno i drugie. *Bela tago* i *tago bela* znaczą to samo, ale przed rzeczownikiem jest częściej. Końcówki pokazują, które słowo jest które, więc szyk jest swobodny – podobnie jak w polszczyźnie.

### Czy przymiotnik zawsze zgadza się z rzeczownikiem?

Tak. Przymiotnik dostaje *-j* przy rzeczowniku w liczbie mnogiej i – jak zobaczysz w [lekcji 5](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-5/) – *-n*, gdy rzeczownik ma *-n*. Tę samą regułę stosują zaimki dzierżawcze, jak *mia*.

### Jak powiedzieć „stary” o człowieku?

*Malnova* dotyczy rzeczy: *malnova urbo* – „stare miasto”. O ludziach i zwierzętach używa się *maljuna* – „stary” – czyli przeciwieństwa *juna* – „młody”. *Malnova amiko* to „stary przyjaciel” w znaczeniu „przyjaciel od wielu lat”.

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguła 3, przymiotniki)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG: A-vortoj – bazaj reguloj (przymiotniki)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/a-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Nombro ĉe A-vortoj (zgodność w liczbie)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/a-vortoj.html)
- [PMEG: Neado (przeczenie)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- [PMEG: MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- [Wikipedia: Esperanto symbols (po angielsku)](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_symbols)
- [Vikipedio: Esperanto-flago](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto-flago)