# Lekcja esperanto 4: czasowniki w czasie teraźniejszym

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-4/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> Czasowniki esperanta mają w teraźniejszym -as dla każdej osoby: mi laboras, ili laboras. Opowiedz o pracy i hobby z ŝati, voli, povi i devi.

W tej lekcji poznasz budowę czasowników. Czas teraźniejszy kończy się na *-as* dla każdej osoby, a forma słownikowa – bezokolicznik – na *-i*. Pięć przydatnych czasowników – *ŝati* „lubić”, *voli* „chcieć”, *povi* „móc”, *devi* „musieć” i *preferi* „woleć” – pozwoli ci opowiedzieć o pracy, studiach i o tym, co lubisz robić.

## Dialog

Ana i Tomo wymieniają wiadomości tekstowe w któreś popołudnie w tygodniu.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| **Tomo:** Ana, kion vi faras nun? | Ana, co teraz robisz? |
| **Ana:** Mi studas. Mi estas en la biblioteko. | Uczę się. Jestem w bibliotece. |
| **Tomo:** Kaj kio estas via fako? | A jaki masz kierunek? |
| **Ana:** Biologio. Mi volas esti biologo. Kaj vi? Ĉu vi laboras hodiaŭ? | Biologię. Chcę zostać biologiem. A ty? Czy dziś pracujesz? |
| **Tomo:** Jes, mi laboras hejme. Mi estas programisto. | Tak, pracuję w domu. Jestem programistą. |
| **Ana:** Ĉu la laboro estas interesa? | Czy ta praca jest ciekawa? |
| **Tomo:** Jes, ĝi estas interesa. Sed vespere mi preferas kuiri. | Tak, jest ciekawa. Ale wieczorem wolę gotować. |
| **Ana:** Vi kuiras? Bonege! Mi ne povas kuiri. | Gotujesz? Świetnie! Ja nie umiem gotować. |
| **Tomo:** Kaj kion vi ŝatas fari libertempe? | A co lubisz robić w wolnym czasie? |
| **Ana:** Mi ŝatas kanti. Mi kantas en koruso. | Lubię śpiewać. Śpiewam w chórze. |
| **Tomo:** Mi ne kantas bone, sed mi ŝatas aŭskulti. | Ja nie śpiewam dobrze, ale lubię słuchać. |
| **Ana:** Do vi kuiras, kaj mi kantas. Perfekte! | No to ty gotujesz, a ja śpiewam. Idealnie! |
| **Tomo:** Ha ha! Nun mi devas labori. Ĝis vespere! | Ha ha! Teraz muszę pracować. Do wieczora! |
| **Ana:** Ĝis! Kaj mi devas studi. | Pa! A ja muszę się uczyć. |

Dwa małe słowa pojawiają się tu przed własnymi lekcjami. *Ĉu* zamienia zdanie w pytanie tak/nie (lekcja 7). *Kion* to *kio* „co” z końcówką dopełnienia *-n* (lekcja 5).

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *fari* | robić | *kion vi faras?* „co robisz?” |
| *studi* | uczyć się, studiować | *studento* „student” |
| *labori* | pracować | *laboro* „praca” |
| *kuiri* | gotować | |
| *kanti* | śpiewać | *kanto* „piosenka” |
| *aŭskulti* | słuchać | |
| *ŝati* | lubić | *Mi ŝatas kanti.* |
| *voli* | chcieć | *Mi volas esti biologo.* |
| *povi* | móc, umieć, potrafić | |
| *devi* | musieć | |
| *preferi* | woleć | |
| *biblioteko* | biblioteka | |
| *fako* | dziedzina, kierunek studiów | pokrewne z polskim „fach” |
| *biologio* | biologia | *biologo* „biolog” |
| *programisto* | programista | *-ist-* = zawód (lekcja 10) |
| *koruso* | chór | także *ĥoro* (lekcja 1) |
| *interesa* | ciekawy | |
| *perfekte* | doskonale; idealnie! | |
| *bonege* | świetnie!, wspaniale! | *bone* + *-eg-* „bardzo” (lekcja 10) |
| *hejme* | w domu | od *hejmo* „dom (rodzinny)” |
| *vespere* | wieczorem | od *vespero* „wieczór” |
| *libertempe* | w wolnym czasie | od *libera tempo* „wolny czas” |
| *hodiaŭ* | dzisiaj | |
| *do* | więc, no to | uwaga: to nie polskie „do”! |
| *ĉu* | (tworzy pytanie tak/nie) | lekcja 7 |

:::match Czasowniki
kuiri = gotować
kanti = śpiewać
labori = pracować
aŭskulti = słuchać
studi = uczyć się
voli = chcieć
:::

## Gramatyka

### Czas teraźniejszy: *-as* dla wszystkich

Każdy czasownik w czasie teraźniejszym ma końcówkę *-as*, bez względu na osobę. Nie ma czasowników nieregularnych – nawet *esti* „być”. Cały system opisuje strona o [czasownikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/).

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *mi laboras* | pracuję |
| *vi laboras* | pracujesz, pracujecie |
| *li / ŝi laboras* | on / ona pracuje |
| *ni laboras* | pracujemy |
| *ili laboras* | pracują |

*Mi laboras* oznacza zarówno „pracuję”, jak i „właśnie pracuję”. Esperanto nie potrzebuje osobnej formy ciągłej.

Polak odmienia czasownik przez osoby („pracuję, pracujesz, pracuje…”), więc zaimek może pominąć. W esperanto końcówka *-as* nie mówi, kto działa, dlatego zaimek jest obowiązkowy: *Mi laboras*, nie samo *Laboras*. W zamian cała odmiana mieści się w jednej końcówce i nie ma wyjątków w rodzaju „idę – idziesz” czy „jem – jesz”.

### Bezokolicznik: *-i*

Bezokolicznik kończy się na *-i*: *labori* „pracować”, *kuiri* „gotować”, *esti* „być”. W słownikach czasowniki podaje się w tej formie. Aby otrzymać czas teraźniejszy, zamień *-i* na *-as*: *kanti* → *kantas*. Polskie bezokoliczniki kończą się na „-ć” (pracować), esperanckie zawsze na *-i*.

### Czasownik + bezokolicznik

Po *ŝati, voli, povi, devi* i *preferi* drugi czasownik zostaje w bezokoliczniku – dokładnie jak po polsku: „lubię *śpiewać*”, „muszę *pracować*”.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Mi ŝatas kanti.* | Lubię śpiewać. |
| *Mi volas esti biologo.* | Chcę być biologiem. |
| *Mi ne povas kuiri.* | Nie umiem gotować. |
| *Mi devas labori.* | Muszę pracować. |
| *Vespere mi preferas kuiri.* | Wieczorem wolę gotować. |

Aby zaprzeczyć, postaw *ne* przed czasownikiem, któremu przeczysz: *Mi ne povas kuiri*.

:::ending -i czy -as?
- i as
? Lubię śpiewać.
= Mi ŝat[as] kant[i].
? Ana chce być biolożką.
= Ana vol[as] est[i] biologo.
? Nie umiem gotować.
= Mi ne pov[as] kuir[i].
? Musimy pracować.
= Ni dev[as] labor[i].
? Wieczorem Tomo woli gotować.
= Vespere Tomo prefer[as] kuir[i].
:::

### Przysłówki czasu i miejsca z *-e*

Końcówka *-e* zamienia słowo w przysłówek – słowo mówiące, jak, kiedy lub gdzie. Od *vespero* „wieczór” powstaje *vespere* „wieczorem”, od *hejmo* „dom” – *hejme* „w domu”. Więcej znajdziesz na stronie o [przysłówkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyslowki/).

| Rzeczownik | Przysłówek |
|---|---|
| *mateno* – poranek | *matene* – rano |
| *vespero* – wieczór | *vespere* – wieczorem |
| *hejmo* – dom | *hejme* – w domu |
| *libera tempo* – wolny czas | *libertempe* – w wolnym czasie |

Odpowiednikiem polskich „dobrze”, „pięknie” czy „wieczorem” jest zawsze jedna końcówka *-e*.

:::write Od rzeczownika do przysłówka
? *vespero* „wieczór” → „wieczorem”
= vespere
? *mateno* „poranek” → „rano”
= matene
? *hejmo* „dom” → „w domu”
= hejme
? *tago* „dzień” → „w ciągu dnia”
= tage
:::

## Ćwiczenia

:::quiz Ćwiczenia do lekcji 4
? Jaka końcówka oznacza czas teraźniejszy?
- -is
- -as *
- -i
? Przetłumacz na esperanto: „Pracuję.”
= Mi laboras
? Uzupełnij czasownik *kanti*: *Ŝi ___ en koruso.*
= kantas
? Przetłumacz na esperanto: „Chcę śpiewać.”
= Mi volas kanti
? Co znaczy *Mi devas studi*?
- „Muszę się uczyć.” *
- „Uczyłem się.”
- „Chcę się uczyć.”
? Które słowo jest bezokolicznikiem (formą słownikową)?
- *kuiras*
- *kuiri* *
- *kuiro*
? Przetłumacz na esperanto: „Lubimy gotować.”
= Ni ŝatas kuiri
? Uzupełnij: *Ili ne ___ kanti.* („Oni nie potrafią śpiewać.”)
= povas
? Przetłumacz na esperanto: „Tomo pracuje w domu.”
= {Tomo} {laboras} {hejme}
:::

## Kącik kulturalny

Esperanto ma własną scenę muzyczną. Wytwórnia **Vinilkosmo**, założona w 1990 roku przez Floréala Martorella niedaleko Tuluzy we Francji, wydaje rock, folk, pop, metal i hip-hop po esperancku. Znane nazwy to szwedzki zespół rockowy Persone (założony w 1986 roku), fryzyjska grupa folkowa Kajto i francuski piosenkarz JoMo. W Polsce audycje po esperancku nadawało od 1959 roku Polskie Radio. Więcej zespołów, filmów i audycji znajdziesz na stronie o [muzyce i filmie](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/muzyka-i-film/).

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „właśnie pracuję” po esperancku?

Po prostu *Mi laboras*. Forma na *-as* oznacza zarówno „pracuję”, jak i „właśnie pracuję”. Z kontekstu wynika, o które znaczenie chodzi.

### Czy w esperanto są czasowniki nieregularne?

Nie. Wszystkie czasowniki mają te same końcówki, także *esti* „być”: *estas, estis, estos*. Czas przeszły i przyszły poznasz w [lekcji 6](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-6/). Dla Polaka to ulga: żadnych „idę – szedłem” ani „jem – jadłem”.

### Czym różni się *ŝati* od *ami*?

*Ŝati* znaczy „lubić”: *Mi ŝatas kafon* – „Lubię kawę”. *Ami* znaczy „kochać”: *Mi amas vin* – „Kocham cię”.

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguła 6, czasowniki)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG: Verboj (czasowniki)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/index.html)
- [PMEG: I-verboj (bezokolicznik)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/neutrala.html)
- [PMEG: AS (czas teraźniejszy)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/nun-tempo.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (przysłówki typu hejme, matene, tage)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [Wikipedia (pl): Gramatyka języka esperanto](https://pl.wikipedia.org/wiki/Gramatyka_j%C4%99zyka_esperanto)
- [Wikipedia: Vinilkosmo (po angielsku)](https://en.wikipedia.org/wiki/Vinilkosmo)
- [Vikipedio: Persone](https://eo.wikipedia.org/wiki/Persone) i [JoMo](https://eo.wikipedia.org/wiki/JoMo); [Wikipedia: Kajto (po angielsku)](https://en.wikipedia.org/wiki/Kajto)