# Lekcja esperanto 6: czas przeszły, przyszły i dni tygodnia

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-6/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> Esperanto ma trzy końcówki czasu: -is przeszły, -as teraźniejszy, -os przyszły. Poznaj je na przykładach wczoraj, jutro i siedmiu dni tygodnia.

W tej lekcji nauczysz się mówić o przeszłości i przyszłości. Esperanto ma trzy końcówki czasu – *-is* dla przeszłości, *-as* dla teraźniejszości i *-os* dla przyszłości – i działają tak samo przy każdym czasowniku. Poznasz też dni tygodnia, słowa takie jak *hieraŭ* „wczoraj” i *morgaŭ* „jutro” oraz sposób, w jaki powiedzieć „w poniedziałek”.

## Dialog

Ana ma nowinę. Dzwoni do Tomo we wtorek wieczorem.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| **Ana:** Tomo! Mi havas grandan novaĵon! | Tomo! Mam wielką nowinę! |
| **Tomo:** Kio okazis? | Co się stało? |
| **Ana:** Hieraŭ mi aĉetis flugbileton. En Julio mi iros al la Universala Kongreso! | Wczoraj kupiłam bilet lotniczy. W lipcu pojadę na Światowy Kongres! |
| **Tomo:** Vere? Bonege! | Naprawdę? Świetnie! |
| **Ana:** Kaj vi? Vi ankaŭ venos, ĉu ne? | A ty? Też przyjedziesz, prawda? |
| **Tomo:** Mi ankoraŭ ne decidis. Mi devos peti feriojn. | Jeszcze się nie zdecydowałem. Będę musiał poprosić o urlop. |
| **Ana:** Vi devas veni! Ni finfine renkontiĝos! | Musisz przyjechać! W końcu się spotkamy! |
| **Tomo:** Vi pravas. Lundon mi parolos kun mia ĉefo. | Masz rację. W poniedziałek porozmawiam z szefem. |
| **Ana:** Bone! Kaj kion vi faris dum la semajnfino? | Dobrze! A co robiłeś w weekend? |
| **Tomo:** Sabaton mi vizitis mian avinon. Dimanĉon mi dormis la tutan tagon! | W sobotę odwiedziłem babcię. W niedzielę przespałem cały dzień! |
| **Ana:** Ha ha! Mi ne dormis multe. Mi kantis kun la koruso en du koncertoj. | Ha ha! Ja nie spałam dużo. Śpiewałam z chórem na dwóch koncertach. |
| **Tomo:** Kaj kion vi faros morgaŭ? | A co będziesz robić jutro? |
| **Ana:** Morgaŭ mi havos ekzamenon pri biologio. Hodiaŭ mi devas studi! | Jutro mam egzamin z biologii. Dziś muszę się uczyć! |
| **Tomo:** Bonŝancon! Mi skribos al vi lundon, post la renkontiĝo kun la ĉefo. | Powodzenia! Napiszę do ciebie w poniedziałek, po spotkaniu z szefem. |

*Ĉu ne?* na końcu zdania działa jak „prawda?”, „nieprawdaż?” albo „no nie?”.

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *hieraŭ* | wczoraj | |
| *hodiaŭ* | dzisiaj | |
| *morgaŭ* | jutro | |
| *ankoraŭ ne* | jeszcze nie | *ankoraŭ* „jeszcze” |
| *finfine* | w końcu, wreszcie | |
| *havi* | mieć | |
| *aĉeti* | kupować | |
| *iri* | iść, jechać | |
| *okazi* | zdarzać się, dziać się | |
| *decidi* | decydować | |
| *peti* | prosić (o coś) | |
| *paroli* | mówić, rozmawiać | |
| *viziti* | odwiedzać | |
| *dormi* | spać | |
| *skribi* | pisać | |
| *renkontiĝi* | spotkać się | *renkontiĝo* „spotkanie” |
| *pravi* | mieć rację | *Vi pravas.* „Masz rację.” |
| *novaĵo* | nowina, wiadomość | od *nova* „nowy” |
| *flugbileto* | bilet lotniczy | *flugi* „latać” + *bileto* „bilet” |
| *ferioj* | wakacje, urlop | zwykle w liczbie mnogiej; *ferio* „dzień wolny” |
| *ekzameno* | egzamin | |
| *semajnfino* | weekend | *semajno* „tydzień” + *fino* „koniec” |
| *dum* | podczas | |
| *pri* | o | *ekzameno pri biologio* „egzamin z biologii” |
| *post* | po | *post la renkontiĝo* „po spotkaniu” |
| *multe* | dużo, wiele | *Mi ne dormis multe.* „Nie spałam dużo.” |
| *tuta* | cały | *la tutan tagon* „cały dzień” |
| *kongreso* | kongres | *la Universala Kongreso* „Światowy Kongres Esperanta” |
| *bonŝancon!* | powodzenia! | |

## Gramatyka

### Trzy czasy, trzy końcówki

Czasowniki esperanta mają po jednej końcówce na każdy czas, taką samą dla każdej osoby. Zamień *-as* na *-is* (przeszłość) albo *-os* (przyszłość). Więcej znajdziesz na stronie o [czasownikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/).

| Bezokolicznik | Przeszły *-is* | Teraźniejszy *-as* | Przyszły *-os* |
|---|---|---|---|
| *esti* – być | *estis* – był, byłam, byli | *estas* – jestem, jest, są | *estos* – będę, będzie, będą |
| *labori* – pracować | *laboris* – pracował(a) | *laboras* – pracuje | *laboros* – będzie pracować |
| *iri* – iść, jechać | *iris* – szedł, poszedł | *iras* – idzie | *iros* – pójdzie |
| *havi* – mieć | *havis* – miał(a) | *havas* – ma | *havos* – będzie miał(a) |

Forma na *-is* obejmuje polskie „pracowałem”, „pracowałam” i „popracowałem”. *Mi jam manĝis* znaczy „Już zjadłem(-am)”.

Polak ma dwa aspekty: „pisałem” (niedokonany) i „napisałem” (dokonany). W esperanto obie formy to *skribis*, a *-os* oddaje i „będę pisać”, i „napiszę”. Różnicę wyjaśniają kontekst i słowa takie jak *jam* „już”. Końcówka nie zdradza też płci mówiącego: *Mi aĉetis* to „kupiłem” i „kupiłam”.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Hieraŭ mi aĉetis flugbileton.* | Wczoraj kupiłem(-am) bilet lotniczy. |
| *Mi ankoraŭ ne decidis.* | Jeszcze się nie zdecydowałem(-am). |
| *En Julio mi iros al la kongreso.* | W lipcu pojadę na kongres. |
| *Morgaŭ mi havos ekzamenon.* | Jutro będę mieć egzamin. |

Po polsku o planach często mówimy w czasie teraźniejszym („W lipcu jadę na kongres”). W esperanto zwykle używa się wtedy *-os*: *En Julio mi iros al la kongreso*.

:::ending Przeszłość, teraźniejszość czy przyszłość?
- is as os
? Wczoraj kupiłem(-am) bilet lotniczy.
= Hieraŭ mi aĉet[is] flugbileton.
? Jutro będę mieć egzamin.
= Morgaŭ mi hav[os] ekzamenon.
? Teraz się uczę.
= Nun mi stud[as].
? W niedzielę spałem(-am) cały dzień.
= Dimanĉon mi dorm[is] la tutan tagon.
? W lipcu jadę na kongres.
= En Julio mi ir[os] al la kongreso.
:::

### Słowa określające czas

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *antaŭhieraŭ* | przedwczoraj |
| *hieraŭ* | wczoraj |
| *hodiaŭ* | dzisiaj |
| *morgaŭ* | jutro |
| *postmorgaŭ* | pojutrze |
| *nun* | teraz |
| *baldaŭ* | wkrótce |
| *jam* | już |
| *ankoraŭ* | jeszcze; *ankoraŭ ne* – jeszcze nie |
| *poste* | potem, później |

### Dni tygodnia

Dni tygodnia to rzeczowniki pisane małą literą – tak jak po polsku. Na stronie o [dniach i miesiącach](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/dni-i-miesiace/) znajdziesz też miesiące i daty.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *lundo* | poniedziałek |
| *mardo* | wtorek |
| *merkredo* | środa |
| *ĵaŭdo* | czwartek |
| *vendredo* | piątek |
| *sabato* | sobota |
| *dimanĉo* | niedziela |

:::match Dni tygodnia
lundo = poniedziałek
mardo = wtorek
merkredo = środa
ĵaŭdo = czwartek
vendredo = piątek
sabato = sobota
dimanĉo = niedziela
:::

### „W poniedziałek”, „w poniedziałki”

Aby powiedzieć „w poniedziałek”, użyj *-n* albo *en*: *lundon* lub *en lundo*. Przysłówek *lunde* znaczy „w poniedziałki” – co poniedziałek albo w któryś poniedziałek. To samo *-n* pokazuje, jak długo coś trwa: *la tutan tagon* „cały dzień”. Polski zachowuje się podobnie: „przespałem cały dzień” to też biernik, bez przyimka.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Lundon mi parolos kun la ĉefo.* | W poniedziałek porozmawiam z szefem. |
| *Sabate mi kantas en koruso.* | W soboty śpiewam w chórze. |
| *Mi dormis la tutan tagon.* | Spałem(-am) cały dzień. |

:::write Kiedy?
? „w piątek” (jedno słowo)
= vendredon
! vendrede → *Vendrede* zwykle znaczy „w piątki”. Aby wskazać jeden konkretny piątek, dodaj -n: *vendredon*.
? „w piątki”, w każdy piątek (jedno słowo)
= vendrede
! vendredon → *Vendredon* to jeden piątek. „W piątki” to przysłówek: *vendrede*.
? „cały dzień” (trzy słowa)
= la tutan tagon
? „pojutrze” (jedno słowo)
= postmorgaŭ
:::

## Ćwiczenia

:::quiz Ćwiczenia do lekcji 6
? Jaka końcówka oznacza przyszłość?
- -is
- -as
- -os *
? Przetłumacz na esperanto: „Wczoraj pracowałem(-am).”
= {Hieraŭ} {mi} {laboris}
? Zamień na czas przeszły: *Mi dormas.*
= Mi dormis
? Przetłumacz na esperanto: „Jutro pojedziemy na kongres.”
= {Morgaŭ} {ni} {iros} {al la kongreso}
? Który dzień następuje po *merkredo*?
- *mardo*
- *ĵaŭdo* *
- *vendredo*
? Co znaczy *Lunde mi laboras*?
- „Pracuję w poniedziałki.” *
- „Pracowałem(-am) w poniedziałek.”
- „Będę pracować w poniedziałek.”
? Wstaw formę czasownika *esti*: *Hieraŭ la vetero ___ bela.*
= estis
? Przetłumacz na esperanto: „Jeszcze się nie zdecydowałem(-am).”
= Mi ankoraŭ ne decidis
? Przetłumacz na esperanto: „W sobotę odwiedziłem(-am) babcię.”
= Sabaton mi vizitis mian avinon | En sabato mi vizitis mian avinon | Mi vizitis mian avinon sabaton | Mi vizitis mian avinon en sabato
:::

## Kącik kulturalny

Najpowszechniej obchodzone święto esperantystów to **Dzień Zamenhofa**, 15 grudnia – urodziny twórcy języka, który przyszedł na świat w 1859 roku w Białymstoku. Od lat dwudziestych XX wieku jest to także Dzień Książki Esperanckiej, kiedy esperantyści kupują lub ofiarowują książkę po esperancku. Lokalne kluby spotykają się na odczytach, kolacjach albo przy urodzinowym torcie. Więcej o [Dniu Zamenhofa](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/dzien-zamenhofa/).

## Częste pytania

### Jak odróżnić „robiłem” od „zrobiłem” po esperancku?

Zwykle nie trzeba. *Mi faris* znaczy jedno i drugie, a słowo *jam* „już” albo kontekst wyjaśnia resztę: *Mi jam manĝis* – „Już zjadłem(-am)”. Istnieją też formy złożone z [imiesłowami](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/), ale rzadko ich potrzebujesz; krótko zobaczysz je w [lekcji 12](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-12/).

### Czy dni tygodnia pisze się wielką literą?

Nie. Dni pisze się małą literą: *lundo, sabato*. Nazwy miesięcy tradycyjnie pisano wielką literą – *Julio* – i PMEG to zaleca, choć wielu ludzi pisze je dziś małą. Polak, który zwykle pisze „lipiec” małą literą, może więc pisać też *julio*.

### Jak powiedzieć „w przyszłym tygodniu” i „w zeszłym tygodniu”?

*La venontan semajnon* to „w przyszłym tygodniu”, a *la pasintan semajnon* – „w zeszłym tygodniu”. Oba mają *-n*, bo mówią, kiedy coś się dzieje.

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguła 6, czasowniki)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG: IS (czas przeszły)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/pasinta_tempo.html)
- [PMEG: Venonta tempo – OS-finaĵo (czas przyszły)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/venonta_tempo.html)
- [PMEG: N-finaĵo por tempopunkto (lundon)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (lunde, matene)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj (miesiące i dni tygodnia)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html)
- [Wikipedia: Zamenhof Day (po angielsku)](https://en.wikipedia.org/wiki/Zamenhof_Day)