# Lekcja esperanto 7: pytania z ĉu i słowa na ki- Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-7/ Language: pl Updated: 2026-10-07 > Postaw ĉu przed zdaniem, a zapytasz o tak lub nie – jak polskie „czy”. Poznaj kio, kiu, kie, kiam, kial, kiel i kiom oraz odpowiedzi jes, ne i ĉar. W tej lekcji nauczysz się zadawać pytania. Postaw *ĉu* przed zdaniem oznajmującym, a stanie się ono pytaniem tak/nie – bez zmiany szyku, dokładnie jak po polsku z „czy”. Do wszystkich innych pytań służą słowa zaczynające się od *ki-*: *kio* „co”, *kiu* „kto, który”, *kie* „gdzie”, *kiam* „kiedy”, *kial* „dlaczego”, *kiel* „jak” i *kiom* „ile”. Nauczysz się też odpowiadać słowami *jes*, *ne* i *ĉar* „bo”. ## Dialog Lipiec. Tomo przyjechał do miasta, w którym odbywa się kongres, i nie może znaleźć miejsca obrad. Widzi kobietę z zieloną gwiazdą. | Esperanto | Polski | |---|---| | **Tomo:** Pardonu, ĉu vi parolas Esperanton? Mi vidas vian verdan stelon. | Przepraszam, czy mówisz po esperancku? Widzę twoją zieloną gwiazdę. | | **Keiko:** Jes, kompreneble! Ĉu vi venas al la kongreso? | Tak, oczywiście! Czy jedziesz na kongres? | | **Tomo:** Jes. Sed kio estas la adreso de la kongresejo? | Tak. Ale jaki jest adres centrum kongresowego? | | **Keiko:** Ne gravas, mi ankaŭ iras tien. Kiel vi nomiĝas? | Nie szkodzi, ja też tam idę. Jak masz na imię? | | **Tomo:** Mi nomiĝas Tomo. Kaj vi? | Mam na imię Tomo. A ty? | | **Keiko:** Mi estas Keiko, el Japanio. | Jestem Keiko, z Japonii. | | **Tomo:** Kiam vi alvenis? | Kiedy przyjechałaś? | | **Keiko:** Hieraŭ. La flugo estis tre longa! Kaj de kie vi venas? | Wczoraj. Lot był bardzo długi! A skąd ty przyjeżdżasz? | | **Tomo:** El Pollando. Kiom longe vi lernas Esperanton? | Z Polski. Jak długo uczysz się esperanta? | | **Keiko:** De dek jaroj. Kaj vi? | Od dziesięciu lat. A ty? | | **Tomo:** Nur de naŭ monatoj. | Dopiero od dziewięciu miesięcy. | | **Keiko:** Vi parolas tre bone! Kial vi lernas ĝin? | Mówisz bardzo dobrze! Dlaczego się go uczysz? | | **Tomo:** Ĉar mi ŝatas lingvojn… kaj ĉar mia amikino Ana estas ĉi tie. | Bo lubię języki… i bo moja przyjaciółka Ana jest tutaj. | | **Ana:** Tomo! Ĉu vere estas vi? | Tomo! Czy to naprawdę ty? | | **Tomo:** Ana! Finfine! | Ana! Nareszcie! | | **Keiko:** Ho, do ŝi estas la fama Ana! Kiu volas kafon? | O, więc to ta słynna Ana! Kto chce kawy? | *Kiom longe vi lernas…?* używa czasu teraźniejszego, bo nauka wciąż trwa. *De* + okres czasu znaczy „od” (i nadal trwa): *Mi lernas Esperanton de naŭ monatoj* – „Uczę się esperanta od dziewięciu miesięcy”. Tak samo mówimy po polsku. ## Nowe słowa | Esperanto | Polski | Uwagi | |---|---|---| | *ĉu* | (słowo tworzące pytanie tak/nie); czy | | | *kio* | co | *kion* jako dopełnienie | | *kiu* | kto; który | *kiun* jako dopełnienie | | *kie* | gdzie | *de kie* „skąd” | | *kiam* | kiedy | | | *kial* | dlaczego | | | *kiel* | jak | *Kiel vi nomiĝas?* | | *kiom* | ile | *kiom longe* „jak długo” | | *ĉar* | ponieważ, bo | czytaj jak polskie „czar” | | *pardonu* | przepraszam | od *pardoni* „wybaczać” | | *paroli* | mówić | lekcja 6; *paroli Esperanton* | | *lerni* | uczyć się, nauczyć się | | | *nomiĝi* | nazywać się | *Mi nomiĝas Tomo.* | | *alveni* | przybyć, przyjechać | *al* „do” + *veni* „przychodzić” | | *stelo* | gwiazda | *la verda stelo* „zielona gwiazda” | | *adreso* | adres | | | *kongreso* | kongres | *kongresejo* „miejsce kongresu” | | *flugo* | lot | | | *jaro* | rok | | | *monato* | miesiąc | | | *lingvo* | język | | | *amikino* | przyjaciółka | *amiko* + *-in-* | | *fama* | słynny, sławny | | | *nur* | tylko, dopiero | | | *tien* | tam (kierunek) | lekcja 9 | ## Gramatyka ### Pytania tak/nie z *ĉu* Aby zadać pytanie tak/nie, postaw *ĉu* na początku zdania. Nic więcej się nie zmienia. Pełne zasady znajdziesz na stronie o [pytaniach i przeczeniach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/pytania-i-przeczenia/). | Zdanie oznajmujące | Pytanie | |---|---| | *Vi parolas Esperanton.* – Mówisz po esperancku. | *Ĉu vi parolas Esperanton?* – Czy mówisz po esperancku? | | *Ana estas ĉi tie.* – Ana jest tutaj. | *Ĉu Ana estas ĉi tie?* – Czy Ana jest tutaj? | | *Vi alvenis hieraŭ.* – Przyjechałeś(-aś) wczoraj. | *Ĉu vi alvenis hieraŭ?* – Czy przyjechałeś(-aś) wczoraj? | Odpowiadaj *jes* albo *ne*, najlepiej krótkim zdaniem: *Jes, mi parolas.* / *Ne, mi ne parolas.* Aby poprosić o potwierdzenie, dodaj na końcu *ĉu ne?*: *Vi venos, ĉu ne?* – „Przyjedziesz, prawda?” Dla Polaka to łatwizna: *ĉu* działa dokładnie jak polskie „czy”. Pamiętaj tylko, że *ĉu* czytamy „czu”, nie „ću”. :::order Zadaj pytanie ? Czy mówisz po esperancku? = Ĉu {vi} {parolas} {Esperanton}? - Esperanto ? Czy przyjechałeś(-aś) wczoraj? = Ĉu {vi} {alvenis} {hieraŭ}? - alvenas ? Czy kawa jest smaczna? = Ĉu la kafo estas bongusta? - kafon ::: ### Siedem słów pytających Wszystkie te słowa zaczynają się od *ki-*. Należą do większej rodziny 45 słów, [słów tabelowych](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowa-tabelowe/), które zobaczysz w pełnej tabeli w [lekcji 11](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-11/). | Słowo | Znaczenie | Przykład | |---|---|---| | *kio* | co (rzecz) | *Kio okazis?* – Co się stało? | | *kiu* | kto; który | *Kiu volas kafon?* – Kto chce kawy? | | *kie* | gdzie | *Kie estas la kongresejo?* – Gdzie jest centrum kongresowe? | | *kiam* | kiedy | *Kiam vi alvenis?* – Kiedy przyjechałeś(-aś)? | | *kial* | dlaczego | *Kial vi lernas Esperanton?* – Dlaczego uczysz się esperanta? | | *kiel* | jak | *Kiel vi fartas?* – Jak się masz? | | *kiom* | ile | *Kiom kostas la kafo?* – Ile kosztuje kawa? | Aby zapytać „ile” z rzeczownikiem, dodaj *da*: *Kiom da lingvoj vi parolas?* – „Ile języków znasz?”. Rzeczownik po *da* nigdy nie dostaje *-n*. Polskie „ile” wymusza dopełniacz („ile języków”), a w esperanto zamiast przypadku jest właśnie *da*. :::match Słowa pytające kio = co kiu = kto kie = gdzie kiam = kiedy kial = dlaczego kiel = jak kiom = ile ::: ### Słowa pytające z *-n* Gdy słowo pytające jest dopełnieniem, dostaje *-n*, tak jak rzeczownik: *kio* → *kion*, *kiu* → *kiun*. | Esperanto | Polski | |---|---| | *Kion vi trinkas?* | Co pijesz? | | *Kiun vi vidas?* | Kogo widzisz? | | *Kiu vidas vin?* | Kto cię widzi? | Polskie „kto – kogo – komu – kim” zmienia się przez przypadki, a w esperanto wystarczy dodać *-n*. :::write Z -n czy bez -n? ? *___ vi trinkas?* „Co pijesz?” = Kion ? *___ vidas vin?* „Kto cię widzi?” = Kiu ? *___ vi vidas?* „Kogo widzisz?” = Kiun ? *___ okazis?* „Co się stało?” = Kio ::: ### Odpowiedź na *kial* słowem *ĉar* *Kial?* pyta o powód, a *ĉar* go podaje: *Kial vi lernas Esperanton? – Ĉar mi ŝatas lingvojn.* – „Dlaczego uczysz się esperanta? – Bo lubię języki.” ## Ćwiczenia :::quiz Ćwiczenia do lekcji 7 ? Zamień na pytanie: *Vi parolas Esperanton.* = Ĉu vi parolas Esperanton ? Które słowo znaczy „gdzie”? - *kiam* - *kie* * - *kiu* ? Które słowo znaczy „dlaczego”? - *kial* * - *kiel* - *kiom* ? Przetłumacz na esperanto: „Kiedy przyjechałeś(-aś)?” = Kiam {vi} {alvenis} ? Uzupełnij: *___ vi nomiĝas?* („Jak masz na imię?”) = Kiel ? O co pyta *Kiom kostas la kafo?* - o czas - o cenę * - o miejsce ? Przetłumacz na esperanto: „Kto chce kawy?” = Kiu volas kafon ? Wybierz najlepszą odpowiedź na *Kial vi lernas Esperanton?* - *Ĉar mi ŝatas lingvojn.* * - *Hieraŭ.* - *En Japanio.* ? Przetłumacz na esperanto: „Co się stało?” = Kio okazis ::: ## Kącik kulturalny Nikt nie wie dokładnie, ilu ludzi mówi po esperancku. Poważne szacunki sięgają od około 60 000 (Svend Vendelbo Nielsen, 2017) do około 2 milionów (badania Sidneya Culberta), a do marca 2020 roku około 2,8 miliona osób zaczęło się uczyć esperanta na kursach Duolingo. Zielona gwiazda, po której Tomo rozpoznał Keiko, też ma swoją historię: znakiem rozpoznawczym esperantystów stała się na początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku. Zobacz, [ilu ludzi mówi po esperancku](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/ilu-mowi/). ## Częste pytania ### Czy mogę zadać pytanie bez *ĉu*? W mowie pytanie może stworzyć sama wznosząca się intonacja, jak w *Vi kuiras?* z lekcji 4. W piśmie *ĉu* czyni pytanie jednoznacznym i jest formą standardową. Podobnie po polsku: „Gotujesz?” i „Czy gotujesz?”. ### Czym różni się *kio* od *kiu*? *Kio* pyta o rzecz w ogóle: *Kio estas tio?* – „Co to jest?”. *Kiu* pyta o osobę albo o jedną z kilku rzeczy: *Kiu libro?* – „Która książka?”. *Kiu* znaczy więc zarówno „kto”, jak i „który”. ### Jak odpowiedzieć na pytanie przeczące? Użyj pełnego zdania. Na *Ĉu vi ne volas kafon?* – „Nie chcesz kawy?” – mówiący rozumieją *jes* i *ne* różnie, więc powiedz *Jes, mi volas* albo *Ne, mi ne volas*. Znasz ten kłopot z polskiego „Nie chcesz kawy? – Tak.” ## Źródła - [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html) - [PMEG: Ĉu-demandoj (pytania tak/nie)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/chu.html) - [PMEG: Respondvortoj (słowa odpowiedzi, pytania przeczące)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/demandoj_respondoj/respondvortoj.html) - [PMEG: Tabelvortoj – bazaj reguloj (słowa na ki-)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html) - [Libera Folio: „Nova takso: 60.000 parolas Esperanton” (2017)](https://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/) - [Libera Folio: „Kie estas la Duolinganoj?” (2020)](https://www.liberafolio.org/2020/03/31/kie-estas-la-duolinganoj/) - [Wikipedia: Esperanto symbols (zielona gwiazda; po angielsku)](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_symbols) - [Vikipedio: Verda stelo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Verda_stelo)