# Lekcja esperanto 9: przyimki, miejsca i kierunki

Source: https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-9/
Language: pl
Updated: 2026-10-07

> En la parko to „w parku”, en la parkon to „do parku”. Poznaj przyimki esperanta, kierunek z końcówką -n, miejsca w mieście i pytanie o drogę.

W tej lekcji nauczysz się mówić, gdzie coś jest i dokąd ludzie idą. Poznasz około dwudziestu przyimków – *en* „w”, *sur* „na”, *apud* „obok”, *inter* „między” – oraz jedną sprytną regułę: po *en*, *sur* i podobnych słowach *-n* pokazuje ruch ku miejscu. *Mi promenas en la parko* to „Spaceruję w parku”, a *Mi iras en la parkon* – „Idę do parku”. Nauczysz się też pytać o drogę i rozumieć odpowiedź.

## Dialog

Dzień wycieczki podczas kongresu. Ana i Tomo zwiedzają stare miasto na własną rękę.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| **Tomo:** Kien ni iras nun? Al la muzeo aŭ en la parkon? | Dokąd teraz idziemy? Do muzeum czy do parku? |
| **Ana:** Unue al la muzeo, poste en la parkon. | Najpierw do muzeum, potem do parku. |
| **Tomo:** Bone. Sed kie estas la muzeo? | Dobrze. Ale gdzie jest muzeum? |
| **Ana:** Mi ne scias. Mi demandos tiun sinjorinon. | Nie wiem. Zapytam tamtą panią. |
| **Ana:** Pardonu, sinjorino, kie estas la urba muzeo? | Przepraszam, proszę pani, gdzie jest muzeum miejskie? |
| **Sinjorino:** Ĝi estas apud la katedralo, sur la granda placo. | Jest obok katedry, na dużym placu. |
| **Tomo:** Kaj kiel ni iras tien? | A jak tam dojdziemy? |
| **Sinjorino:** Vi iras rekte ĝis la ponto, poste dekstren. Post la ponto vi vidos la placon. | Idziecie prosto aż do mostu, potem w prawo. Za mostem zobaczycie plac. |
| **Ana:** Ĉu ĝi estas malproksime? | Czy to daleko? |
| **Sinjorino:** Ne. Piede vi bezonos nur dek minutojn. | Nie. Pieszo zajmie wam to tylko dziesięć minut. |
| **Ana:** Koran dankon! | Serdecznie dziękuję! |
| **Tomo:** Jen la placo! Kaj la muzeo estas inter la katedralo kaj la kafejo. | Oto plac! A muzeum jest między katedrą a kawiarnią. |
| **Ana:** Kafejo! Unue mi iras en la kafejon, poste en la muzeon! | Kawiarnia! Najpierw idę do kawiarni, potem do muzeum! |
| **Tomo:** Ana kaj kafo – ĉiam kune! | Ana i kawa – zawsze razem! |

## Nowe słowa

| Esperanto | Polski | Uwagi |
|---|---|---|
| *muzeo* | muzeum | |
| *parko* | park | |
| *katedralo* | katedra | *preĝejo* „kościół” |
| *placo* | plac (w mieście) | |
| *ponto* | most | |
| *strato* | ulica | |
| *stacidomo* | dworzec kolejowy | *stacio* „stacja” + *domo* „budynek” |
| *kafejo* | kawiarnia | *kafo* + *-ej-* „miejsce” |
| *hotelo* | hotel | |
| *butiko* | sklep | |
| *scii* | wiedzieć | *Mi ne scias.* „Nie wiem.” |
| *demandi* | pytać | |
| *bezoni* | potrzebować | |
| *urba* | miejski | od *urbo* |
| *rekte* | prosto | |
| *dekstre* | po prawej | *dekstren* „w prawo” |
| *maldekstre* | po lewej | *maldekstren* „w lewo” |
| *proksime* | blisko | *malproksime* „daleko” |
| *piede* | pieszo | od *piedo* „stopa” |
| *unue* | najpierw, po pierwsze | od *unu* „jeden” |
| *kune* | razem | |
| *tiu* | tamten, ten | *tiu sinjorino* „tamta pani” |
| *kien* | dokąd | *kie* + *-n* kierunku |
| *tien* | tam (kierunek) | *tie* + *-n* kierunku |
| *koran dankon* | serdecznie dziękuję | dosłownie „serdeczne dzięki” |
| *promeni* | spacerować, iść na spacer | *Mi promenas en la parko.* |
| *salti* | skakać | |
| *tablo* | stół | |
| *sidi* | siedzieć | |
| *eniri* | wchodzić, wejść | *en* „w” + *iri* „iść” |
| *turniĝi* | skręcać (zmieniać kierunek) | *Turniĝu dekstren!* „Skręć w prawo!” (*-iĝ-*: lekcja 10; rozkazy: lekcja 11) |

## Gramatyka

### Najczęstsze przyimki

Przyimek pokazuje, gdzie coś jest albo jak rzeczy odnoszą się do siebie. Esperanto ma ich 33; tu poznasz te, których potrzebujesz najpierw. Wszystkie znajdziesz na stronie o [przyimkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/).

| Esperanto | Polski | Przykład |
|---|---|---|
| *en* | w | *en la parko* – w parku |
| *sur* | na | *sur la placo* – na placu |
| *sub* | pod | *sub la ponto* – pod mostem |
| *apud* | obok | *apud la katedralo* – obok katedry |
| *inter* | między | *inter la muzeo kaj la kafejo* – między muzeum a kawiarnią |
| *antaŭ* | przed | *antaŭ la hotelo* – przed hotelem |
| *malantaŭ* | za, z tyłu | *malantaŭ la muzeo* – za muzeum |
| *post* | po; za | *post la ponto* – za mostem |
| *ĉe* | przy; u | *ĉe Tomo* – u Toma |
| *al* | do, ku | *al la muzeo* – do muzeum |
| *de* | od; z | *de la stacidomo* – od dworca |
| *el* | z (od środka) | *el la kafejo* – z kawiarni |
| *ĝis* | aż do | *ĝis la ponto* – aż do mostu |
| *tra* | przez | *tra la parko* – przez park |
| *ĉirkaŭ* | wokół | *ĉirkaŭ la placo* – wokół placu |
| *kun* | z | *kun Ana* – z Aną |
| *sen* | bez | *sen kafo* – bez kawy |
| *por* | dla | *por Tomo* – dla Toma |
| *pri* | o | *pri la urbo* – o mieście |

Po przyimku rzeczownik zwykle nie ma *-n*: *kun pano*, *en la parko*.

Dla Polaka to wyzwolenie: polskie przyimki żądają różnych przypadków („z chlebem”, „bez chleba”, „do parku”, „w parku”), a w esperanto rzeczownik po przyimku zostaje bez zmian. Pułapka: po polskim „do” stoi dopełniacz, więc nie dopisuj *-n*. Mów *al la parko*, nie *al la parkon*.

:::match Przyimki
en = w
sur = na
sub = pod
apud = obok
inter = między
malantaŭ = za
:::

### Kierunek: przyimek + *-n*

Po przyimkach miejsca, takich jak *en*, *sur*, *sub* i *antaŭ*, końcówka *-n* pokazuje ruch *do* miejsca. Bez *-n* czynność dzieje się *w* tym miejscu. To jedyny wyjątek od zasady „po przyimku nie ma *-n*”; pełne wyjaśnienie znajdziesz na stronie o [bierniku](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/).

| Miejsce (bez *-n*) | Kierunek (z *-n*) |
|---|---|
| *Mi promenas en la parko.* – Spaceruję w parku. | *Mi iras en la parkon.* – Idę do parku (do środka). |
| *La kato saltas sur la tablo.* – Kot skacze po stole. | *La kato saltas sur la tablon.* – Kot wskakuje na stół. |
| *Ana sidas en la kafejo.* – Ana siedzi w kawiarni. | *Ana eniras en la kafejon.* – Ana wchodzi do kawiarni. |

Mi promenas en la parko. | Spaceruję w parku.
Mi iras en la parkon. | Idę do parku.
La kato saltas sur la tablo. | Kot skacze po stole.
La kato saltas sur la tablon. | Kot wskakuje na stół.

Tę samą różnicę zna polszczyzna! „Kot siedzi na stole” (miejsce, miejscownik), ale „kot wskoczył na stół” (kierunek, biernik); „leży pod stołem”, ale „wpełzł pod stół”. Po polsku zmienia się końcówka przypadka, a w esperanto dodajesz tylko *-n*.

### *Al*, *ĝis* i *el* nie wymagają *-n*

Niektóre przyimki same pokazują ruch, więc nigdy nie dostają *-n*: *al la muzeo* „do muzeum”, *ĝis la ponto* „aż do mostu”, *el la kafejo* „z kawiarni”. *Al* mówi o celu; *en …-n* mówi, że wchodzisz do środka.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Ni iras al la muzeo.* | Idziemy do muzeum (w jego stronę). |
| *Ni iras en la muzeon.* | Wchodzimy do muzeum (do środka). |
| *Ni venas el la muzeo.* | Wychodzimy z muzeum. |

:::ending Miejsce czy kierunek?
- o on
? Spaceruję po parku.
= Mi promenas en la park[o].
? Wchodzę do parku.
= Mi iras en la park[on].
? Kot wskakuje na stół.
= La kato saltas sur la tabl[on].
? Książka leży na stole.
= La libro estas sur la tabl[o].
? Idziemy do muzeum.
= Ni iras al la muze[o].
! muzeon → *Al* już wskazuje kierunek, więc rzeczownik po nim nie dostaje -n.
:::

### Przysłówki kierunku: *-en*

Przysłówki miejsca też dostają *-n* dla kierunku: *hejme* „w domu” → *hejmen* „do domu”, *dekstre* „po prawej” → *dekstren* „w prawo”, *kie* „gdzie” → *kien* „dokąd”, *tie* „tam” → *tien* „tam (w tamtą stronę)”. *Kie* i *kien* odpowiadają polskim „gdzie” i „dokąd”.

| Esperanto | Polski |
|---|---|
| *Kie vi estas? – Hejme.* | Gdzie jesteś? – W domu. |
| *Kien vi iras? – Hejmen.* | Dokąd idziesz? – Do domu. |
| *Turniĝu dekstren.* | Skręć w prawo. |

:::write Gdzie, a dokąd?
? *Ana estas ___.* „Ana jest w domu.”
= hejme
? *Ana iras ___.* „Ana idzie do domu.”
= hejmen
? *La hotelo estas ___.* „Hotel jest po lewej stronie.”
= maldekstre
? *Turniĝu ___!* „Skręć w prawo!”
= dekstren
? *Ni iras ___.* „Idziemy tam.”
= tien
:::

## Ćwiczenia

:::quiz Ćwiczenia do lekcji 9
? Co znaczy *Mi iras en la parkon*?
- „Spaceruję po parku.”
- „Idę do parku (do środka).” *
- „Wychodzę z parku.”
? Wybierz: *La kato saltas ___* („na stół”).
- *sur la tablo*
- *sur la tablon* *
- *al la tablon*
? Wybierz: *Ni iras ___* („do muzeum”).
- *al la muzeo* *
- *al la muzeon*
- *en la muzeo*
? Przetłumacz na esperanto: „Muzeum jest obok katedry.” (oba rzeczowniki z rodzajnikiem *la*)
= La muzeo estas apud la katedralo
? Który przyimek znaczy „między”?
- *inter* *
- *sub*
- *tra*
? Przetłumacz, używając jednego słowa pytającego o kierunek („dokąd”): „Dokąd idziesz?”
= Kien vi iras
? Przetłumacz na esperanto: „Idę do domu.”
= Mi iras hejmen
? Wybierz: *La libro estas ___* („na stole”).
- *sur la tablo* *
- *sur la tablon*
- *al la tablo*
? Przetłumacz na esperanto: „za mostem”
= post la ponto
:::

## Kącik kulturalny

Setki ulic, parków i mostów na świecie nazwano na cześć twórcy esperanta, Zamenhofa – od Polski i Litwy po Izrael i Brazylię. W Polsce są to między innymi ulica Zamenhofa w Warszawie i Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku. W Wiedniu możesz zwiedzić Muzeum Esperanta Austriackiej Biblioteki Narodowej, założone w 1927 roku przez Hugona Steinera i mieszczące się w Palais Mollard od 2005 roku. Więcej o [L. L. Zamenhofie](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/zamenhof/).

## Częste pytania

### Czym różni się *al la parko* od *en la parkon*?

*Al la parko* znaczy „w stronę parku” – może tylko do bramy. *En la parkon* znaczy „do środka parku” – kończysz w jego wnętrzu. Oba opisują ruch, choć po polsku oba tłumaczymy „do parku”.

### Czy *en* zawsze znaczy „w”?

Tak, gdy chodzi o miejsce: *en la urbo* „w mieście”. Z *-n* znaczy „do”. Esperanto używa *en* także w określeniach czasu, jak *en Julio* „w lipcu” i *en 1887* „w 1887 roku”.

### Dlaczego w dialogu jest *dek minutojn* z *-n*?

Bo *dek minutojn* jest dopełnieniem czasownika *bezonos* „będzie potrzebować”. To ten sam biernik, który pojawił się w [lekcji 5](https://esperantopedia.org/pl/nauka/kurs/lekcja-5/).

## Źródła

- [Fundamento de Esperanto – gramatyka po polsku (reguły 8, 13, 14)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [PMEG: Rolvortetoj (przyimki)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [PMEG: N-finaĵo por direkto (kierunek)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [Wikipedia (pl): Ludwik Zamenhof](https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_Zamenhof)
- [Wikipedia (pl): Ulica Zamenhofa w Warszawie](https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Zamenhofa_w_Warszawie)
- [Wikipedia (pl): Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku](https://pl.wikipedia.org/wiki/Centrum_im._Ludwika_Zamenhofa_w_Bia%C5%82ymstoku)
- [Wikipedia (de): Esperantomuseum](https://de.wikipedia.org/wiki/Esperantomuseum)
- [Austriacka Biblioteka Narodowa: Muzeum Esperanta](https://www.onb.ac.at/en/museums/esperanto-museum)