# Dzień Zamenhofa (15 grudnia): Dzień Książki Esperanckiej

Source: https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/dzien-zamenhofa/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Dzień Zamenhofa, 15 grudnia, upamiętnia urodziny twórcy esperanta w 1859 r. To też Dzień Książki Esperanckiej, obchodzony od lat dwudziestych.

**Dzień Zamenhofa** (*Zamenhofa Tago* lub *Zamenhof-Tago*) obchodzi się co roku **15 grudnia**, w dniu urodzin [L. L. Zamenhofa](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/zamenhof/), który w 1887 roku ogłosił esperanto. To najpowszechniej obchodzone święto wśród esperantystów. Od lat dwudziestych XX wieku ten sam dzień jest też **Dniem Książki Esperanckiej** (*Tago de la Esperanta Libro*), kiedy esperantyści kupują, podarowują lub prezentują książkę po esperancku.

Zamenhof urodził się 15 grudnia 1859 roku w Białymstoku, wówczas w Imperium Rosyjskim, dziś w Polsce. W Rosji obowiązywał jeszcze kalendarz juliański, więc jego urodziny zapisano jako 3 grudnia; 15 grudnia to data według używanego dziś kalendarza gregoriańskiego.

## Dlaczego 15 grudnia to Dzień Książki Esperanckiej?

Pomysł przypisuje się przede wszystkim węgierskiemu pisarzowi **Julio Baghy** (1891–1967), jednemu z najbardziej znanych autorów oryginalnej [literatury esperanckiej](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/literatura/). Zaproponował, by urodziny Zamenhofa świętowały też kulturę esperancką, a zwłaszcza książki, aby podnieść poziom kulturalny ruchu. Esperancka Wikipedia wymienia też innych działaczy, którzy poparli ten pomysł, m.in. Nikołaja Niekrasowa. Wikipedia, zarówno angielska, jak i esperancka, datuje tradycję Dnia Książki na rok 1927.

[Światowy Związek Esperantystów](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/organizacje/) co roku promuje ten dzień jako Dzień Zamenhofa / Dzień Książki Esperanckiej, publikując komunikaty prasowe w kilkudziesięciu językach.

## Jak obchodzi się Dzień Zamenhofa?

Obchody są lokalne i nieformalne. Nie ma centralnej uroczystości. Typowe formy to:

- **Spotkania lokalnych klubów** – kolacja, urodzinowy tort albo przyjęcie, często w najbliższy weekend.
- **Kupowanie lub podarowanie książki po esperancku** – główny zwyczaj Dnia Książki. Ponieważ data jest blisko Bożego Narodzenia, często wymienia się prezenty.
- **Odczyty o Zamenhofie** i historii języka.
- **Spotkania autorskie i premiery książek** – prezentacje nowych dzieł oryginalnych i przekładów.
- **Wydarzenia informacyjne dla publiczności** – dni otwarte, wystawy i lekcje pokazowe.
- **Odwiedziny miejsc związanych z Zamenhofem**, takich jak jego rodzinny Białystok czy grób na Cmentarzu Żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie.

Indywidualnie najprościej wziąć udział, czytając, kupując albo zaczynając jedną książkę po esperancku 15 grudnia.

## Jak uczący się może świętować Dzień Zamenhofa?

Do udziału nie potrzeba ani klubu, ani kongresu. Kilka prostych pomysłów, w duchu Dnia Książki:

- **Przeczytaj jedną książkę po esperancku.** Dla uczących się klasyczną pierwszą powieścią jest stopniowana powieść kryminalna Claude'a Pirona *Gerda malaperis!*; więcej w artykule o [literaturze esperanckiej](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/literatura/).
- **Podaruj książkę lub piosenkę.** Wielu esperantystów wysyła przyjaciołom w prezencie książkę, płytę albo wiersz po esperancku.
- **Dołącz do wydarzenia.** Lokalne kluby i stowarzyszenia krajowe często organizują otwarte spotkania około 15 grudnia, a część wydarzeń odbywa się online.
- **Dowiedz się czegoś o Zamenhofie** – jego życie wyjaśnia, dlaczego język istnieje. Zacznij od [biografii](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/zamenhof/).

Obchody są naprawdę międzynarodowe: w lutym 2025 roku miesięcznik UEA *Esperanto* opublikował na przykład relację z wydarzeń Dnia Zamenhofa „we wszystkich częściach świata”.

## Czy Dzień Zamenhofa to to samo co Dzień Esperanta?

Nie. **Dzień Esperanta** (*Esperanto-Tago*) przypada **26 lipca**, w rocznicę opublikowania pierwszego podręcznika esperanta, *Unua Libro*, w Warszawie w 1887 roku. Dawniej 15 grudnia bywał też nazywany Dniem Esperanta, ale dziś obie daty się rozróżnia:

| Data | Nazwa | Co upamiętnia |
|---|---|---|
| 15 grudnia | Dzień Zamenhofa / Dzień Książki Esperanckiej | Narodziny Zamenhofa w 1859 roku |
| 26 lipca | Dzień Esperanta | Publikację *Unua Libro* w 1887 roku |

## Co wydarzyło się w 150. urodziny Zamenhofa w 2009 roku?

**15 grudnia 2009 roku** Google zastąpiło swoje logo doodlem z zieloną flagą esperanta. Według Libery Folio pojawił się najpierw w chińskiej, japońskiej i koreańskiej wersji Google, potem w wielu wersjach europejskich, w tym rosyjskiej, szwedzkiej, niemieckiej i francuskiej. Esperantyści zabiegali o to, pisząc do Google.

W roku jubileuszowym miasto Białystok otworzyło też **Centrum im. Ludwika Zamenhofa**, ośrodek kultury w jego rodzinnym mieście, a sympozjum w Nowym Jorku uczciło go wykładami uczonych, m.in. Humphreya Tonkina i Aryki Okrent.

## Skąd wzięła się ta tradycja?

Tradycja jest starsza niż sam język. **17 grudnia 1878 roku**, na przyjęciu dwa dni po swoich 19. urodzinach, młody Zamenhof przedstawił szkolnym kolegom w Warszawie pierwszy szkic języka międzynarodowego, *Lingwe uniwersala*. Dziewięć lat później ten projekt, mocno poprawiony, stał się esperantem. Pełną historię znajdziesz na stronie [historia esperanta](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/historia/).

## Gdzie w Polsce szukać śladów Zamenhofa?

Dla polskich esperantystów 15 grudnia to okazja, by odwiedzić miejsca związane z twórcą języka: w **Białymstoku** Centrum im. Ludwika Zamenhofa przy ulicy Warszawskiej 19 z wystawą „Białystok młodego Zamenhofa”, w **Warszawie** ulicę Zamenhofa na Muranowie i jego grób na Cmentarzu Żydowskim przy ulicy Okopowej. Więcej w [życiorysie Zamenhofa](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/zamenhof/).

## Czy Dzień Zamenhofa jest świętem państwowym?

Nie. Żaden kraj nie obchodzi Dnia Zamenhofa jako święta państwowego. To dzień kultury międzynarodowej społeczności esperanckiej. Zamenhof doczekał się jednak oficjalnego uznania w inny sposób: UNESCO uczciło go w setną rocznicę urodzin w 1959 roku, a w 2015 roku Konferencja Generalna UNESCO wpisała na listę rocznic setną rocznicę jego śmierci (2017).

## Częste pytania

### Kiedy jest Dzień Zamenhofa?

Co roku 15 grudnia, w dniu urodzin Zamenhofa według kalendarza gregoriańskiego. Wiele klubów świętuje w najbliższy weekend.

### Czym jest Dzień Książki Esperanckiej?

Inną nazwą 15 grudnia. Esperantyści obchodzą go, kupując, podarowując lub prezentując książkę po esperancku – zwyczaj zaproponowany w latach dwudziestych przez pisarza Julio Baghy i innych działaczy.

### Czy Google zrobiło doodle dla Zamenhofa?

Tak. 15 grudnia 2009 roku, w 150. urodziny Zamenhofa, Google pokazało doodle z flagą esperanta w wielu krajowych wersjach swojej strony głównej.

### Czym różni się Dzień Zamenhofa od Dnia Esperanta?

Dzień Zamenhofa (15 grudnia) świętuje narodziny twórcy w 1859 roku. Dzień Esperanta (26 lipca) świętuje wydanie pierwszej książki w esperanto w 1887 roku.

### Jak powiedzieć „Szczęśliwego Dnia Zamenhofa” po esperancku?

*Feliĉan Zamenhofan Tagon!* – „Szczęśliwego Dnia Zamenhofa!” Użyto biernika *-n*, bo to życzenie (skrót od „życzę ci szczęśliwego Dnia Zamenhofa”).

## Źródła

- Światowy Związek Esperantystów (ZPI), [Zamenhof Day / Esperanto Book Day, 15 December](http://www.linguistic-rights.org/zamenhof-tago/2017/Zamenhof_Day_Esperanto_Book_Day_15_December_2017_EN.html), tekst Stefano Kellera, 2017
- Wikipedia, [Zamenhof Day](https://en.wikipedia.org/wiki/Zamenhof_Day) i Vikipedio, [Zamenhofa Tago](https://eo.wikipedia.org/wiki/Zamenhofa_Tago)
- *Esperanto* (czasopismo UEA), [numer 1398, luty 2025](https://uea.org/revuoj/sono/2025/2)
- Google Doodles, [150th birthday of L. L. Zamenhof](https://doodles.google/doodle/150th-birthday-of-ll-zamenhof/)
- Libera Folio, ["Google festas la Zamenhof-tagon"](https://web.archive.org/web/20160306045933/http://liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon), grudzień 2009
- Wikipedia (pl), [Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku](https://pl.wikipedia.org/wiki/Centrum_im._Ludwika_Zamenhofa_w_Bia%C5%82ymstoku) i [Ulica Zamenhofa w Warszawie](https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Zamenhofa_w_Warszawie)