# Gramatyka Fundamento: 16 reguł z 1905 roku

Source: https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/fundamento/gramatiko/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Gramatyka z Fundamento de Esperanto w oryginalnym brzmieniu z 1905 roku – alfabet i 16 reguł po francusku, angielsku, niemiecku, rosyjsku i polsku.

*Gramatiko* („Gramatyka”) to druga część [*Fundamento de Esperanto*](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/fundamento/). Zawiera alfabet i 16 reguł, które określają gramatykę esperanta. Zamenhof po raz pierwszy opublikował je po rosyjsku w [*Unua Libro*](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/unua-libro/) z 1887 roku; Fundamento drukuje je w pięciu językach, a każda wersja jest napisana dla własnych czytelników.

Współczesne wyjaśnienie z przykładami znajdziesz w artykule [16 reguł gramatyki esperanta](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/16-regul/). Ta strona pokazuje wiążący oryginał.

## Czym różni się pięć wersji?

Reguły są te same, ale sformułowania nie. Każda wersja opisuje litery dźwiękami własnego języka: *ĉ* to po angielsku „ch jak w church”, po niemiecku „tsch”, a po polsku „cz”. Niektóre szczegóły występują tylko w części wersji.

- **Rodzajnik.** Wersje francuska i rosyjska dodają uwagę, że kto uważa rodzajnik *la* za trudny, może go po prostu pomijać. Wersje angielska, niemiecka i polska jej nie mają.
- **Tryb warunkowy.** Wersja angielska nazywa *-us* „subjunctive” (*ŝi far'us*, „she may do”); polska nazywa go trybem warunkowym.
- **Znaki między częściami słowa.** Wersje francuska, niemiecka i rosyjska wyjaśniają w przypisie, że znaki między częściami słowa (*vapor'ŝip'o*) mogą być pominięte dla czytelników, którzy już znają język.
- **Błędy druku zostają.** W niemieckiej uwadze o wymowie wydrukowano *u* tam, gdzie chodzi o *ŭ* (Akademia Esperanta oznacza to jako błąd drukarski), a w wersji angielskiej reguła 13 ma numer „15”. Tekst pozostaje taki, jak go wydrukowano.

## Co wyróżnia wersję polską?

Polska wersja opisuje litery z daszkiem polskimi odpowiednikami: ĉ = cz, ĝ = dż, ĥ = ch, ĵ = ż, ŝ = sz, a *ŭ* nazywa „u krótkim”. Dziś *ŭ* najłatwiej wymawiać jak polskie „ł”. Więcej o wymowie znajdziesz w artykule o [alfabecie esperanta](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/).

Na tej stronie wersja polska otwiera się jako pierwsza. Przyciskami przełączasz się na pozostałe cztery; bez JavaScriptu wszystkie pięć następuje po sobie. Numer każdej reguły jest odnośnikiem, który możesz udostępnić. Tę samą wersję polską czytasz też na stronie Akademii Esperanta (link w źródłach).

<!--fundamento-->

## Źródła

- [Akademio de Esperanto – Fundamento: Gramatiko (wersje: francuska, angielska, niemiecka, rosyjska i polska)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko.html)
- [Akademio de Esperanto – Fundamento: gramatyka po polsku](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_pola.html)
- [Akademio de Esperanto – Fundamento de Esperanto (wydanie internetowe)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/)
- [Wikipedia (pl) – Fundamento de Esperanto](https://pl.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)
- [Wikipedia – Fundamento de Esperanto](https://en.wikipedia.org/wiki/Fundamento_de_Esperanto)