# Muzyka, filmy i radio po esperancku

Source: https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/muzyka-i-film/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Esperanto ma zespoły rockowe, folkowe i rapowe, wytwórnię płytową od 1990 r., film Incubus z Williamem Shatnerem (1966) i audycje z Warszawy.

Tak, istnieje muzyka i film po esperancku. Zespoły nagrywają w tym języku rock, folk, pop i rap od dziesięcioleci, a wytwórnia **Vinilkosmo** wydaje albumy esperanckie od **1990 roku**. Najbardziej znany film to ***Incubus*** (1966), horror z **Williamem Shatnerem**, nakręcony w całości po esperancku. Stacje radiowe w Polsce, Chinach, na Kubie i gdzie indziej nadawały po esperancku przez dziesięciolecia.

Większość tej kultury tworzą użytkownicy esperanta dla użytkowników esperanta. Krąży na festiwalach, kongresach i w sieci, a nie na głównych listach przebojów czy w kinach.

## Kto tworzy muzykę po esperancku?

Muzyka esperancka obejmuje niemal każdy gatunek. Kilka najbardziej znanych nazw:

| Artysta | Kraj | Styl | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Persone | Szwecja | Rock | Założony w Sztokholmie w 1986 roku; pierwszy koncert 17 maja 1986 na festiwalu KEF w Uppsali; pierwszy album *62 minutoj* (1987) |
| Kajto | Holandia | Folk | Zespół z Fryzji, działa od 1988 roku; pierwszy album *Kajto* (1989) |
| JoMo (Jean-Marc Leclercq) | Francja | Rock, world | W 2000 roku trafił do francuskiej *Księgi rekordów Guinnessa* za śpiewanie w 22 językach; prowadzi JoMo kaj la Liberecanoj |
| Dolchamar | Finlandia | Rock, rap | Zespół z Finlandii, znany z esperanckiego rap-rocka |
| Martin Wiese | Szwecja | Rock, piosenka autorska | Członek Persone |

Wielu artystów esperanckich śpiewa też w innych językach, a niektórzy nagrali tylko jeden lub dwa albumy. Esperanto ma też muzykę chóralną, piosenki dla dzieci i hymn *La Espero* – zobacz [flagę i symbole](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/flaga-i-symbole/).

## Czym jest Vinilkosmo?

**Vinilkosmo** to główna wytwórnia muzyki esperanckiej. Założył ją w **1990 roku** **Floréal Martorell** w Donneville koło Tuluzy we Francji. W 1999 roku stała się wytwórnią profesjonalną, a od 2009 roku sprzedaje pliki do pobrania. Jej katalog obejmuje folk, pop, rock i hip-hop.

Przed Vinilkosmo płyty esperanckie wydawały małe stowarzyszenia krajowe i pojedynczy artyści. Wytwórnia zgromadziła dużą część tej muzyki w jednym katalogu.

## Gdzie posłuchać muzyki esperanckiej na żywo?

Na festiwalach i kongresach. **Kultura Esperanto-Festivalo** (KEF) rozpoczął się w **1986 roku** w Uppsali w Szwecji, a od 2022 roku odbywa się w La Chaux-de-Fonds w Szwajcarii. Koncerty są też częścią [Światowego Kongresu Esperanto](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/swiatowy-kongres/) i spotkań młodzieży, gdzie tradycją są wieczorne koncerty i nocny bar.

## Jakie filmy nakręcono po esperancku?

Tylko garstkę filmów fabularnych nakręcono w całości po esperancku:

| Film | Rok | Kraj | Uwagi |
|---|---|---|---|
| *Angoroj* („Agonie”) | 1964 | Francja | Reżyseria Jacques-Louis Mahé; pierwszy film fabularny nakręcony w całości po esperancku |
| *Incubus* | 1966 | Stany Zjednoczone | Scenariusz i reżyseria Leslie Stevens; w roli głównej William Shatner |
| *Gerda malaperis!* | 2006 | Brazylia | Na podstawie powieści Claude’a Pirona dla uczących się; premiera na 91. Światowym Kongresie we Florencji |
| *La patro* | 2007 | Brazylia | Od tego samego brazylijskiego zespołu co *Gerda malaperis!* |

## Czy William Shatner mówił po esperancku w *Incubusie*?

Mówił na ekranie, ale nie znał języka. *Incubus* nakręcono w maju 1965 roku, a premierę miał 26 października 1966 roku. Leslie Stevens, twórca serialu *The Outer Limits*, wybrał esperanto, by nadać filmowi niesamowity, nie z tego świata charakter. Aktorzy nauczyli się kwestii fonetycznie, a esperantyści od dawna zwracają uwagę na ich nietypową wymowę.

Film przez lata uważano za zaginiony. Zachowana kopia z francuskimi napisami odnalazła się w Cinémathèque française w latach dziewięćdziesiątych, a w 2025 roku wydano jego restaurację w 4K. O ludziach, którzy rzeczywiście uczyli się esperanta, piszemy w artykule o [znanych esperantystach](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/znani-esperantysci/).

## Gdzie esperanto pojawia się w głównym nurcie filmu i telewizji?

Esperanto często pojawia się w tle, jako symbol świata międzynarodowego lub przyszłości:

- ***Idiot’s Delight*** (1939) – bohaterowie mówią po esperancku, a napisy są w tym języku.
- ***Dyktator*** (*The Great Dictator*, 1940) – film Charliego Chaplina pokazuje szyldy sklepowe po esperancku w scenach z getta.
- ***Gattaca*** (1997) – komunikaty głośnikowe są po esperancku i po angielsku; częścią esperancką zajął się w studiu nagraniowym Miko Sloper z Esperanto League of North America.
- ***Captain Fantastic*** (2016) – córki ojca mówią trochę po esperancku.
- ***Red Dwarf*** (brytyjski serial) – napisy na statku były dwujęzyczne w dwóch pierwszych seriach, a Rimmer próbuje uczyć się esperanta.

## Czy istnieje radio esperanckie?

Tak, choć większość przeniosła się do sieci:

| Stacja | Lata | Uwagi |
|---|---|---|
| Polskie Radio, audycje esperanckie | od 1959; na antenie do 2007; w sieci do 2011 | Jedna z najdłużej działających redakcji; byli redaktorzy kontynuują ją niezależnie w internecie od 2011 roku jako podcast **Pola Retradio** |
| China Radio International (Radio Pekin) | 19 grudnia 1964 – grudzień 2021 | Regularne audycje esperanckie z Pekinu zakończyły się w 2021 roku; serwis wiadomości po esperancku działa dalej w sieci |
| Radio Havana Cuba | nadal na antenie w 2025 roku | Cotygodniowa audycja esperancka w niedziele; od kwietnia 2025 roku tylko w internecie, już nie na falach krótkich |
| Muzaiko | online | Radio internetowe; od zakończenia pełnego programu w 2022 roku – całodobowy strumień muzyki esperanckiej z archiwum |

Polskie Radio nadawało po esperancku z Warszawy, miasta Zamenhofa, przez ponad pół wieku. Według esperanckiej Wikipedii pierwsza audycja poszła w eter w 1959 roku, nadawanie na antenie zakończyło się 8 stycznia 2007 roku, a ostatnia audycja w sieci ukazała się 31 stycznia 2011 roku.

## Czy są esperanckie kanały na YouTube i podcasty?

Tak. Od około 2010 roku esperantyści publikują wiele kanałów na YouTube, podcastów i transmisji na żywo – od vlogów i lekcji języka po teledyski i rozmowy z rodzimymi użytkownikami. Podcast Pola Retradio, założony przez byłych redaktorów esperanckiej redakcji Polskiego Radia, działa od 2011 roku. Ponieważ kanały szybko się pojawiają i znikają, nie podajemy liczby subskrybentów.

Film dokumentalny ***The Universal Language*** (2011) amerykańskiego reżysera Sama Greena to krótkie (około 30 minut) wprowadzenie do historii i społeczności esperanta.

## Częste pytania

### Czy jest muzyka po esperancku?

Tak. Istnieją setki piosenek i albumów w gatunkach od folku po metal i rap. Wiele z nich wydała wytwórnia Vinilkosmo, założona w 1990 roku.

### Który film jest w całości po esperancku?

Pierwszym był *Angoroj* (Francja, 1964). Najsłynniejszy to *Incubus* (USA, 1966) z Williamem Shatnerem, który nauczył się kwestii fonetycznie.

### Czy William Shatner mówi po esperancku?

Nie. Wygłosił swoje kwestie po esperancku w *Incubusie* (1966), ale nauczył się ich ze słuchu, nie ucząc się języka.

### Czy istnieje stacja radiowa po esperancku?

Po esperancku nadawało kilka stacji, w tym Polskie Radio (od 1959 roku), China Radio International (1964–2021) i Radio Havana Cuba. Dziś większość audycji esperanckich jest w sieci, w podcastach i radiu internetowym.

### Który hollywoodzki film zawiera esperanto?

*Gattaca* (1997) ma komunikaty głośnikowe po esperancku, a *Dyktator* (1940) pokazuje esperanckie szyldy. *Incubus* (1966) to jedyny amerykański film fabularny w całości mówiony po esperancku.

## Źródła

- Wikipedia, [Vinilkosmo](https://en.wikipedia.org/wiki/Vinilkosmo) i Vikipedio, [Vinilkosmo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Vinilkosmo)
- Vikipedio, [Persone](https://eo.wikipedia.org/wiki/Persone), [Kultura Esperanto-Festivalo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kultura_Esperanto-Festivalo) i [JoMo](https://eo.wikipedia.org/wiki/JoMo); Wikipedia, [Kajto](https://en.wikipedia.org/wiki/Kajto) i [Jean-Marc Leclercq](https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Marc_Leclercq)
- Wikipedia, [Incubus (1966 film)](https://en.wikipedia.org/wiki/Incubus_(1966_film)); Jonathan Rosenbaum, [recenzja *Incubusa*](https://jonathanrosenbaum.net/2000/02/incubus/)
- Wikipedia, [Angoroj](https://en.wikipedia.org/wiki/Angoroj), [Esperanto film](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_film) i [Esperanto in popular culture](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_in_popular_culture)
- Wikipedia, [Gattaca](https://en.wikipedia.org/wiki/Gattaca) i [The Great Dictator](https://en.wikipedia.org/wiki/The_Great_Dictator)
- Wikipedia, [Polish Radio External Service](https://en.wikipedia.org/wiki/Polish_Radio_External_Service) i Vikipedio, [Pola Radio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Pola_Radio) (daty audycji esperanckich)
- Vikipedio, [Ĉina Radio Internacia](https://eo.wikipedia.org/wiki/%C4%88ina_Radio_Internacia); Wikipedia, [Radio Havana Cuba](https://en.wikipedia.org/wiki/Radio_Havana_Cuba)
- The SWLing Post, [Radio Havana Cuba's A-25 schedule](https://swling.com/blog/2025/04/radio-havana-cubas-a-25-schedule) (15 kwietnia 2025); Radio FM Esperanto, [program Radio Havano Kubo z 15 czerwca 2025](https://www.ivoox.com/en/15-6-2025-programo-radio-havano-kubo-esperanto-audios-mp3_rf_153431773_1.html)