# Organizacje esperanckie: UEA, TEJO, Akademia

Source: https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/organizacje/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Światowy Związek Esperantystów (1908, obecnie w Rotterdamie), TEJO, Akademia Esperanta, ILEI, SAT i Polski Związek Esperantystów – role i daty założenia.

Główną organizacją esperancką jest **Światowy Związek Esperantystów** (*Universala Esperanto-Asocio*, **UEA**), założony w Genewie **28 kwietnia 1908 roku**, a od 1955 roku mający siedzibę w **Rotterdamie**. Jego sekcją młodzieżową jest **TEJO**, Światowa Organizacja Młodzieży Esperanckiej. Nad samym językiem czuwa **Akademia Esperanta** (*Akademio de Esperanto*). Obok nich działa około 70 stowarzyszeń krajowych i kilkadziesiąt międzynarodowych grup specjalistycznych – dla nauczycieli (ILEI), robotników (SAT), katolików (IKUE), protestantów (KELI) i wielu zawodów.

## Jakie są główne organizacje esperanckie?

| Organizacja | Założona | Siedziba | Rola |
|---|---|---|---|
| Światowy Związek Esperantystów (UEA) | 28 kwietnia 1908, Genewa | Rotterdam, Holandia | Główne stowarzyszenie międzynarodowe: Światowy Kongres, wydawnictwa, oficjalne stosunki z UNESCO i ONZ |
| Światowa Organizacja Młodzieży Esperanckiej (TEJO) | 14 sierpnia 1938, Groet, Holandia (jako TJO) | Rotterdam | Organizacja młodzieży do 35 lat; prowadzi Międzynarodowy Kongres Młodzieży i *Pasporta Servo* |
| Akademia Esperanta (*Akademio de Esperanto*) | 1905 (jako Komitet Językowy); obecna forma od 1948 | Międzynarodowa (siedziba prawna w Holandii) | Strzeże *Fundamento*, doradza w sprawach poprawnego użycia, zatwierdza oficjalne uzupełnienia słownictwa |
| Międzynarodowa Liga Nauczycieli Esperantystów (ILEI) | 12 sierpnia 1949, Bournemouth | Międzynarodowa | Stowarzyszenie nauczycieli; materiały dydaktyczne i szkolenia |
| SAT (*Sennacieca Asocio Tutmonda*) | sierpień 1921, Praga | Paryż | Ponadnarodowe (*sennacieca* – „bez przynależności narodowej”) stowarzyszenie robotnicze; wydawca głównego słownika esperanckiego, *PIV* |
| IKUE (katolicka) | 1910, Paryż | Rzym | Międzynarodowa Unia Katolickich Esperantystów |
| KELI (chrześcijańska, głównie protestancka) | 1911, Antwerpia | Międzynarodowa | Liga Esperantystów Chrześcijańskich; czasopismo *Dia Regno* |
| Esperantic Studies Foundation (ESF) | 1968, USA | USA | Finansuje badania i edukację, w tym serwis *lernu!* |
| E@I (Education@Internet) | 2000 (grupa robocza); samodzielna od 2005 | Słowacja | Prowadzi *lernu!* i inne projekty internetowe |

## Czym zajmuje się Światowy Związek Esperantystów?

**UEA** założyli 28 kwietnia 1908 roku w Genewie szwajcarski dziennikarz **Hector Hodler**, francuski nauczyciel **Théophile Rousseau** i inni. Jego najbardziej znaną usługą jest do dziś światowa sieć lokalnych osób kontaktowych, delegatów (*delegitoj*), którzy pomagają esperantystom i podróżnym w swoim mieście lub środowisku zawodowym. W **1955 roku** przeniósł się do **Rotterdamu**, a od 1962 roku pracuje w budynku przy Nieuwe Binnenweg.

Jego główne działania dziś:

- organizowanie corocznego [Światowego Kongresu Esperanto](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/swiatowy-kongres/);
- wydawanie miesięcznika ***Esperanto*** (założonego w 1905 roku, organ UEA od 1908) i książek;
- reprezentowanie ruchu w organizacjach międzynarodowych – w UNESCO, z którym ma oficjalne stosunki od **rezolucji z Montevideo z 1954 roku**, i w Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ (ECOSOC), gdzie ma specjalny status konsultacyjny od 1998 roku;
- prowadzenie **egzaminów KER** z esperanta, dostosowanych do Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (CEFR), od grudnia 2008 roku, początkowo wspólnie z węgierskim państwowym ośrodkiem egzaminacyjnym ORIGO; od lipca 2021 roku UEA prowadzi je samodzielnie.

**Wielkość.** W 2023 roku UEA miała **4700 członków indywidualnych** w 130 krajach i terytoriach, a z członkami stowarzyszeń krajowych około 12 800. W 2025 roku prezesem na lata 2025–2028 wybrano Brazylijczyka **Fernando Maia Jr.**

**Biblioteka.** Historyczną Bibliotekę im. Hectora Hodlera (według Biblioteki Narodowej prawie 30 000 książek, roczników czasopism i pudeł ze zdjęciami i nagraniami) przekazano tej bibliotece w Warszawie w 2023 roku; niewielka część (około 5%) trafiła w 2022 roku do Austriackiej Biblioteki Narodowej.

## Czym jest TEJO?

**TEJO** (*Tutmonda Esperantista Junulara Organizo*) to organizacja młodzieżowa ruchu. Założono ją 14 sierpnia 1938 roku w Groet w Holandii jako TJO, obecną nazwę przyjęła w 1952 roku, w 1956 roku stała się sekcją młodzieżową UEA, a od 2017 roku jest samodzielna prawnie. Górna granica wieku to 35 lat.

TEJO organizuje coroczny **Międzynarodowy Kongres Młodzieży** (IJK) – w 2026 roku w Tianie w Katalonii – oraz sieć gościnności ***Pasporta Servo***, która zaczęła się w 1974 roku jako drukowana lista 40 gospodarzy, a dziś wymienia ponad 2400 gospodarzy w 121 krajach. Jej czasopismo to *Kontakto*.

## Czym zajmuje się Akademia Esperanta?

**Akademia Esperanta** to niezależny organ doradczy języka, porównywalny z akademią języka narodowego. Wywodzi się z **Komitetu Językowego** (*Lingva Komitato*), utworzonego na pierwszym Światowym Kongresie w 1905 roku; komitet i jego wyższa komisja połączyły się w Akademię w 1948 roku.

- **Członkowie:** do 45 językoznawców, wybieranych na dziewięcioletnie kadencje, z odnawianiem jednej trzeciej co trzy lata.
- **Główne zadanie:** zachowanie *Fundamento de Esperanto* (1905), niezmiennej podstawy gramatyki i słownictwa podstawowego.
- **Oficjalne Dodatki:** zatwierdziła **dziesięć** oficjalnych dodatków do słownictwa, od 1909 do 2023 roku. Dziesiąty, zatwierdzony 24 września 2023 roku, dodał 420 rdzeni, głównie nazw miejsc i narodów.
- **Porady:** jej poradnia językowa (*Lingva Konsultejo*) odpowiada na pytania o poprawne użycie.

Akademia nie wymyśla słów ani nie narzuca reform; zapisuje i rekomenduje. O regułach, których strzeże, pisze strona o [16 regułach gramatyki esperanta](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/16-regul/).

## Jakie są inne ważne organizacje?

**ILEI** (*Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj*), założona w 1949 roku, łączy nauczycieli esperanta w około 70 krajach. **SAT**, założona w 1921 roku przez francuskiego działacza Eugène'a Lantiego, zrzesza lewicujących, „ponadnarodowych” esperantystów; w latach 1929–30 miała ponad 6500 członków i wydaje *Plena Ilustrita Vortaro* (PIV), główny słownik jednojęzyczny, po raz pierwszy wydany w 1970 roku.

**Grupy religijne** to m.in. IKUE (katolicka, 1910) i KELI (chrześcijańska, 1911). Stowarzyszenia zawodowe istnieją dla lekarzy, naukowców, kolejarzy, dziennikarzy, niewidomych i wielu innych grup; większość z nich spotyka się podczas Światowego Kongresu.

**Badania.** Centrum Badań i Dokumentacji nad Światowymi Problemami Językowymi UEA (CED, 1952) wspiera czasopismo naukowe *Language Problems and Language Planning*, wydawane od 1977 roku (od 1969 jako *La Monda Lingvo-Problemo*).

## Które krajowe stowarzyszenia esperanckie są najstarsze?

Większość krajów z aktywną społecznością ma stowarzyszenie krajowe afiliowane przy UEA – razem około 70. Niektóre z najstarszych i największych:

| Kraj | Stowarzyszenie | Założone |
|---|---|---|
| Francja | Société pour la propagation de l'espéranto (dziś Espéranto-France) | 1898 – pierwsze stowarzyszenie krajowe |
| Wielka Brytania | British Esperanto Association (dziś Esperanto Association of Britain) | 1904 |
| Niemcy | Deutscher Esperanto-Bund | 1906 |
| Brazylia | Brazylijska Liga Esperanta | 21 lipca 1907 |
| Polska | Polskie Towarzystwo Esperantystów, któremu przewodził Antoni Grabowski (dziś Polski Związek Esperantystów) | 16 maja 1908 |
| Japonia | Japoński Instytut Esperanta | 1919 |
| Chiny | Chińska Liga Esperanta | 11 marca 1951 |
| Stany Zjednoczone | Esperanto League of North America (dziś Esperanto-USA) | 1952 |

Gdzie te społeczności są najsilniejsze, opisuje strona [gdzie mówi się esperanto](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/gdzie-sie-mowi/).

## Jaka organizacja esperancka działa w Polsce?

W Polsce działa **Polski Związek Esperantystów** (PZE; po esperancku *Pola Esperanto-Asocio*) z siedzibą w Warszawie. Jego początki sięgają 16 maja 1908 roku, kiedy w Warszawie powstało Polskie Towarzystwo Esperantystów z Antonim Grabowskim na czele. Grabowski (1857–1921), inżynier chemik i tłumacz, przełożył na esperanto między innymi *Pana Tadeusza* – więcej w artykule o [literaturze esperanckiej](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/literatura/).

Od 2023 roku w Warszawie, w Bibliotece Narodowej, znajduje się też historyczny księgozbiór UEA, wcześniej przechowywany w Rotterdamie.

## Częste pytania

### Czym jest UEA?

Światowy Związek Esperantystów, założony w 1908 roku w Genewie i mający siedzibę w Rotterdamie. To największa międzynarodowa organizacja esperancka; organizuje Światowy Kongres i reprezentuje esperanto w UNESCO i ONZ.

### Kto decyduje, co jest poprawnym esperantem?

Akademia Esperanta daje miarodajne porady, opierając się na *Fundamento de Esperanto* (1905), którego nikt nie może zmienić. W praktyce język kształtuje też uzus dobrych pisarzy i całej społeczności.

### Czy istnieje organizacja esperancka dla młodzieży?

Tak. TEJO, Światowa Organizacja Młodzieży Esperanckiej, jest dla osób do 35 lat. Organizuje Międzynarodowy Kongres Młodzieży i prowadzi sieć gościnności *Pasporta Servo*.

### Ilu członków ma UEA?

W 2023 roku miała 4700 członków indywidualnych w 130 krajach i terytoriach, a z członkami afiliowanych stowarzyszeń krajowych około 12 800.

### Czy ONZ uznaje esperanto?

Esperanto nie jest oficjalnym językiem ONZ. UEA ma oficjalne stosunki z UNESCO od 1954 roku i specjalny status konsultacyjny przy Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ od 1998 roku.

## Źródła

- Wikipedia, [Universal Esperanto Association](https://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Esperanto_Association) i Vikipedio, [Universala Esperanto-Asocio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Universala_Esperanto-Asocio), [Centra Oficejo de UEA](https://eo.wikipedia.org/wiki/Centra_Oficejo_de_UEA)
- UEA, [o stowarzyszeniu](https://uea.org/asocio/ghenerale), [biuro w Nowym Jorku i ONZ](https://uea.org/asocio/novjorka_oficejo), [zarząd](https://uea.org/asocio/estraro), [biblioteka](https://uea.org/asocio/biblioteko); [Estrara Raporto 2023](https://esperantohea.hu/wp-content/uploads/2024/10/Estrara_Raporto_2023_UEA.pdf)
- Libera Folio, ["Fernando Maia estos prezidanto de UEA"](https://www.liberafolio.org/2025/06/25/fernando-maia-estos-prezidanto-de-uea/), czerwiec 2025
- Wikipedia, [World Esperanto Youth Organization](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Esperanto_Youth_Organization); [TEJO](https://www.tejo.org/en/about-tejo/)
- Akademio de Esperanto, [statut](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Statuto), [historia](https://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/historio.html) i [10. Oficjalny Dodatek](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html)
- Wikipedia, [International League of Esperanto-Speaking Teachers](https://en.wikipedia.org/wiki/International_League_of_Esperanto-Speaking_Teachers); edukado.net, [egzaminy KER](https://edukado.net/ekzamenoj/ker)
- Wikipedia, [Sennacieca Asocio Tutmonda](https://en.wikipedia.org/wiki/Sennacieca_Asocio_Tutmonda), [International Union of Catholic Esperantists](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Union_of_Catholic_Esperantists), [Esperantic Studies Foundation](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperantic_Studies_Foundation)
- Wikipedia (fr), [Espéranto-France](https://fr.wikipedia.org/wiki/Esp%C3%A9ranto-France); Wikipedia (de), [Deutscher Esperanto-Bund](https://de.wikipedia.org/wiki/Deutscher_Esperanto-Bund); Wikipedia (pl), [Polski Związek Esperantystów](https://pl.wikipedia.org/wiki/Polski_Zwi%C4%85zek_Esperantyst%C3%B3w), [Antoni Grabowski (esperantysta)](https://pl.wikipedia.org/wiki/Antoni_Grabowski_(esperantysta)) i [Światowy Związek Esperantystów (Universala Esperanto-Asocio)](https://pl.wikipedia.org/wiki/Universala_Esperanto-Asocio)
- UEA, [komunikat prasowy z 5 lipca 1998](https://uea.org/gk/6a1) (specjalny status konsultacyjny przy ECOSOC)