# Części ciała i zwroty u lekarza po esperancku

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/cialo-i-zdrowie/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Głowa to kapo, dłoń mano, serce koro: części ciała po esperancku z wymową, słowa o zdrowiu i zwroty u lekarza, od Mi havas kapdoloron do apteki.

Części ciała po esperancku to rzeczowniki na *-o*: ***kapo*** – „głowa”, ***mano*** – „dłoń”, ***koro*** – „serce”, ***piedo*** – „stopa”. Aby powiedzieć, że coś boli, użyj czasownika ***dolori***: *Mia kapo doloras* – „Boli mnie głowa”. „Chory” to ***malsana***, czyli ***sana*** – „zdrowy” z *mal-*, a lekarz to ***kuracisto***. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ĵ = ż, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”; zobacz [alfabet i wymowę](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/)).

## Głowa i twarz

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| głowa | *kapo* | KA-po |
| twarz | *vizaĝo* | wi-ZA-dżo |
| czoło | *frunto* | FRUN-to |
| oko | *okulo* | o-KU-lo |
| nos | *nazo* | NA-zo |
| usta | *buŝo* | BU-szo |
| warga | *lipo* | LI-po |
| ząb | *dento* | DEN-to |
| język (w ustach) | *lango* | LAN-go |
| ucho | *orelo* | o-RE-lo |
| policzek | *vango* | WAN-go |
| podbródek | *mentono* | men-TO-no |
| włos (jeden) | *haro* | HA-ro |

*Lango* to język w ustach, a język, którym mówisz, to *lingvo*. Polskie „język” ma oba znaczenia; esperanto je rozdziela. *Haro* to jeden włos, więc włosy na głowie to liczba mnoga: *longaj haroj* – „długie włosy”. Po polsku „włosy” też są w liczbie mnogiej.

## Szyja i tułów

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| ciało | *korpo* | KOR-po |
| skóra | *haŭto* | HAŁ-to |
| szyja | *kolo* | KO-lo |
| gardło | *gorĝo* | GOR-dżo |
| bark, ramię | *ŝultro* | SZUL-tro |
| klatka piersiowa, pierś | *brusto* | BRUS-to |
| plecy | *dorso* | DOR-so |
| brzuch | *ventro* | WEN-tro |

ReVo definiuje *ventro* jako część między klatką piersiową a miednicą; narząd w środku to *stomako*. Polskie „brzuch” to więc *ventro*, a „żołądek” – *stomako*. Polskie „plecy” są w liczbie mnogiej, a *dorso* w pojedynczej: *Doloras al mi la dorso* – „Bolą mnie plecy”.

## Ręce i nogi

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| ręka (od barku do dłoni) | *brako* | BRA-ko |
| łokieć | *kubuto* | ku-BU-to |
| dłoń | *mano* | MA-no |
| palec (u ręki) | *fingro* | FIN-gro |
| noga | *kruro*, *gambo* | KRU-ro, GAM-bo |
| kolano | *genuo* | ge-NU-o |
| stopa | *piedo* | pi-E-do |
| palec u nogi | *piedfingro* | pi-ed-FIN-gro |

*Kruro* to noga w ogóle, a także część od kolana do stopy. *Gambo* to cała ludzka noga razem z udem (ReVo).

Gdzie polszczyzna ma jedno słowo, esperanto ma dwa: „ręka” to *mano* albo *brako*, „noga” to *kruro*/*gambo* albo *piedo*, „palec” to *fingro* albo *piedfingro*. Dlatego „myję ręce” to *Mi lavas la manojn* (chodzi o dłonie), a „boli mnie ręka” to *Mia mano doloras*, gdy boli dłoń, albo *Mia brako doloras*, gdy boli cała ręka od barku.

## Wnętrze ciała

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| serce | *koro* | KO-ro |
| płuco | *pulmo* | PUL-mo |
| żołądek | *stomako* | sto-MA-ko |
| wątroba | *hepato* | he-PA-to |
| mózg | *cerbo* | CER-bo |
| kość | *osto* | OS-to |
| krew | *sango* | SAN-go |

## Fałszywi przyjaciele dla Polaków

Kilka słów z tej strony wygląda znajomo, ale znaczy co innego niż w polszczyźnie:

- *kolo* to „szyja”, nie „koło”;
- *lipo* to „warga”, nie „lipa”;
- *vizaĝo* to „twarz”, nie „wizaż” (makijaż).

## Zdrowie, choroba i lekarze

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| zdrowy | *sana* | SA-na |
| chory | *malsana* | mal-SA-na |
| choroba | *malsano* | mal-SA-no |
| chory (osoba) | *malsanulo* | mal-sa-NU-lo |
| pacjent | *paciento* | pa-ci-EN-to |
| szpital | *malsanulejo*, *hospitalo* | mal-sa-nu-LE-jo, hos-pi-TA-lo |
| lekarz | *kuracisto* | ku-ra-CIS-to |
| pielęgniarz, pielęgniarka | *flegisto*, *flegistino* | fle-GIS-to, fle-gis-TI-no |
| dentysta | *dentisto* | den-TIS-to |
| apteka | *apoteko* | a-po-TE-ko |
| lek | *medikamento* | me-di-ka-MEN-to |
| tabletka, pigułka | *pilolo* | pi-LO-lo |
| recepta | *recepto* | re-CEP-to |

*Doktoro* bywa też nieformalnym tytułem grzecznościowym lekarza; jego główne znaczenie to stopień naukowy (ReVo). Po polsku też mówimy „panie doktorze”. Podobieństwa pomagają w zapamiętywaniu: *dento* i „dentysta”, *apoteko* i „apteka”, *paciento* i „pacjent”, *recepto* i „recepta”, *kuraci* – „leczyć” i „kuracja”.

## Jak te słowa są zbudowane

Słowo *malsanulejo* – „szpital” – rozpada się na pięć części:

| Część | Znaczenie | Rola |
|---|---|---|
| *mal-* | przeciwieństwo | przedrostek |
| *san-* | zdrowy | rdzeń |
| *-ul-* | osoba o tej cesze | przyrostek |
| *-ej-* | miejsce na coś | przyrostek |
| *-o* | rzeczownik | końcówka |

PMEG definiuje *malsanulejo* jako miejsce, w którym opiekuje się i leczy osoby chore. Te same części tworzą rodzinę słów:

| Słowo | Części | Po polsku |
|---|---|---|
| *malsaniĝi* | mal·san·iĝ·i | zachorować |
| *sanigi* | san·ig·i | wyleczyć |
| *resaniĝi* | re·san·iĝ·i | wyzdrowieć |
| *kuracisto* | kurac·ist·o | lekarz |
| *kuracilo* | kurac·il·o | środek leczniczy |
| *dentisto* | dent·ist·o | dentysta |

*-ist-* nazywa osobę, która się czymś zajmuje: *kuracisto* – „ten, kto leczy”, *dentisto* – „ten, kto zajmuje się zębami”. *-in-* tworzy formę żeńską: *kuracistino* – „lekarka”. Więcej o [słowotwórstwie](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/), [przedrostkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/) i [przyrostkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/).

### Słowa o bólu z -doloro

*Doloro* – „ból” łączy się z częścią ciała i nazywa dolegliwość; ostatni rdzeń jest słowem głównym, więc *kapdoloro* to „głowo-ból”:

| Słowo | Części | Po polsku |
|---|---|---|
| *kapdoloro* | kap·dolor·o | ból głowy |
| *dentodoloro*, *dentdoloro* | dent·o·dolor·o | ból zęba |
| *gorĝdoloro* | gorĝ·dolor·o | ból gardła |
| *dorsdoloro* | dors·dolor·o | ból pleców |
| *lumbodoloro* | lumb·o·dolor·o | ból w krzyżu |
| *stomakdoloro* | stomak·dolor·o | ból brzucha, żołądka |

ReVo podaje *dentodoloro* i cytuje też *dentdoloron*. Zaleca zwykłe złożenia typu *kapdoloro* zamiast terminów greckiego pochodzenia, takich jak *cefalalgio* czy *odontalgio*.

## Jak powiedzieć, gdzie boli

W zdaniu z *dolori* podmiotem jest bolące miejsce, a właściciela pokazujesz słowem *mia* – „mój” albo *al mi* – „mi”:

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Mi havas kapdoloron.* | Mam ból głowy. |
| *Mia kapo doloras.* | Boli mnie głowa. |
| *La kapo doloras al mi.* | Boli mnie głowa. (dosłownie „głowa boli mi”) |
| *Doloras al mi la dorso.* | Bolą mnie plecy. |
| *Kie doloras?* | Gdzie boli? |
| *Ĉu doloras ĉi tie?* | Czy boli tutaj? |

PMEG uznaje *Mi lavas al mi la manojn* za równoważne z *Mi lavas miajn manojn* – „Myję sobie ręce”: *al* pokazuje, czyja to część ciała. Polakowi ta konstrukcja jest znajoma, bo nasze „sobie” odpowiada tu *al mi* (w trzeciej osobie *al si*). Słownik ReVo zauważa, że starsze teksty czynią osobę dopełnieniem (*mia internaĵo min doloras*, podobnie jak po polsku „boli mnie”), ale współcześnie wydają się przeważać formy z tabeli powyżej. Podmiotem jest bolące miejsce, więc *Mi doloras* nie znaczy „boli mnie”. Zobacz też [biernik](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/).

## U lekarza

| Esperanto | Wymowa | Po polsku |
|---|---|---|
| *Mi devas iri al la kuracisto.* | mi DE-was I-ri al la ku-ra-CIS-to | Muszę iść do lekarza. |
| *Mi ne fartas bone.* | mi ne FAR-tas BO-ne | Nie czuję się dobrze. |
| *Mi havas febron.* | mi HA-was FE-bron | Mam gorączkę. |
| *Mi malvarmumis.* | mi mal-war-MU-mis | Przeziębiłem się. |
| *Mi sentas naŭzon kaj kapturnon.* | mi SEN-tas NAŁ-zon kaj kap-TUR-non | Mam mdłości i zawroty głowy. |
| *Mi vundis al mi la manon.* | mi WUN-dis al mi la MA-non | Zraniłem sobie rękę. |
| *Mi havas alergion kontraŭ penicilino.* | mi HA-was a-ler-GI-on KON-trał pe-ni-ci-LI-no | Mam uczulenie na penicylinę. |

Pytania i polecenia, które możesz usłyszeć:

| Esperanto | Wymowa | Po polsku |
|---|---|---|
| *Kiam komenciĝis la doloro?* | KI-am ko-men-CI-dżis la do-LO-ro | Kiedy zaczął się ból? |
| *Prenu unu pilolon trifoje tage.* | PRE-nu U-nu pi-LO-lon tri-FO-je TA-ge | Proszę brać jedną tabletkę trzy razy dziennie. |
| *Vi devas ripozi kaj trinki multe da akvo.* | wi DE-was ri-PO-zi kaj TRIN-ki MUL-te da AK-wo | Musisz odpoczywać i pić dużo wody. |
| *Ĉu tio estas grava?* | czu TI-o ES-tas GRA-wa | Czy to coś poważnego? |

*Farti* – „mieć się w jakimś stanie” to czasownik w *Kiel vi fartas?* – „Jak się masz?”. To, co masz, czujesz albo bierzesz, jest dopełnieniem, więc ma *-n*: *febron*, *naŭzon*, *pilolon*.

## W aptece

| Esperanto | Wymowa | Po polsku |
|---|---|---|
| *Kie estas la plej proksima apoteko?* | KI-e ES-tas la plej prok-SI-ma a-po-TE-ko | Gdzie jest najbliższa apteka? |
| *Ĉu vi havas ion kontraŭ kapdoloro?* | czu wi HA-was I-on KON-trał kap-do-LO-ro | Czy macie coś na ból głowy? |
| *Mi serĉas kontraŭdolorilon.* | mi SER-czas kon-trał-do-lo-RI-lon | Szukam środka przeciwbólowego. |

## Sytuacje awaryjne

*Helpu!*, *Voku ambulancon!* i *Kie estas la hospitalo?* znajdziesz na liście zwrotów awaryjnych w [zwrotach w podróży](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/w-podrozy/). *Mi malsanas* – „Jestem chory” – jest w [podstawowych zwrotach](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/podstawowe/). W Polsce pogotowie ratunkowe to numer 999, a ogólny numer alarmowy – 112 (tak samo w całej Unii Europejskiej).

## Częste pytania

### Jakie są główne części ciała po esperancku?

*Kapo* (głowa), *okulo* (oko), *nazo* (nos), *buŝo* (usta), *orelo* (ucho), *brako* (ręka), *mano* (dłoń), *kruro* (noga), *piedo* (stopa) i *koro* (serce). Liczbę mnogą tworzy *-j*: *okuloj*.

### Jak powiedzieć „boli mnie głowa” po esperancku?

*Mi havas kapdoloron* albo *Mia kapo doloras*. Przy innych dolegliwościach zamień *kap-* na inną część ciała: *gorĝdoloro*, *dorsdoloro*.

### Jak powiedzieć „lekarz” po esperancku?

*Kuracisto*, od *kuraci* – „leczyć” i *-ist-*; lekarka może być *kuracistino*. Jako tytuł grzecznościowy służy też *doktoro*.

### Jak jest „szpital” po esperancku?

*Malsanulejo*, dosłownie „miejsce dla chorych”, albo międzynarodowe *hospitalo*.

### Jak powiedzieć „jestem chory” po esperancku?

*Mi estas malsana* albo krócej *Mi malsanas*. Aby powiedzieć, że po prostu źle się czujesz, użyj *Mi ne fartas bone*.

### Jak zapytać „gdzie boli?” po esperancku?

*Kie doloras?* Odpowiedz z *al mi* i częścią ciała – *Doloras al mi la genuo*, „Boli mnie kolano” – albo po prostu *Doloras ĉi tie*, „Boli tutaj”.

## Źródła

- [ReVo: dolori, doloro, kapdoloro, dentodoloro, gorĝdoloro, dorsdoloro, lumbodoloro, stomakdoloro](https://reta-vortaro.de/revo/art/dolor.html)
- [ReVo: sana, malsana, malsaniĝi, malsanulejo, sanigi, resaniĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/san.html)
- [ReVo: kuraci, kuracisto, kuracilo, paciento](https://reta-vortaro.de/revo/art/kurac.html)
- [ReVo: flegi, flegisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fleg.html)
- [ReVo: apoteko](https://reta-vortaro.de/revo/art/apotek.html), [pilolo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pilol.html), [recepto](https://reta-vortaro.de/revo/art/recept.html)
- [ReVo: malvarmumi, malvarmumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [febro](https://reta-vortaro.de/revo/art/febr.html), [naŭzi](https://reta-vortaro.de/revo/art/nauxz.html), [kapturno](https://reta-vortaro.de/revo/art/turn.html), [farti](https://reta-vortaro.de/revo/art/fart.html), [doktoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/doktor.html)
- [ReVo: kapo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kap.html), [kruro](https://reta-vortaro.de/revo/art/krur.html), [gambo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gamb.html), [ventro](https://reta-vortaro.de/revo/art/ventr.html), [fingro](https://reta-vortaro.de/revo/art/fingr.html), [haro](https://reta-vortaro.de/revo/art/har.html)
- [PMEG: EJ suffix (malsanulejo)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [UL suffix](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html), [IST suffix (kuracisto, dentisto)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [IN suffix](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/in.html)
- [PMEG: Verboj kun al-komplemento (Mi lavas al mi la manojn)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/al.html), [Posedaj pronomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/posedaj.html)
- [PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (stress)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html)
- [Numery alarmowe w Polsce](https://pl.wikipedia.org/wiki/Numery_alarmowe_w_Polsce) – Wikipedia