# Która godzina po esperancku? Godziny, daty i wiek

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/godziny-i-daty/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Zapytaj Kioma horo estas? i odpowiedz Estas la tria. Minuty z kaj, post i antaŭ, zapis 24-godzinny, pory dnia, daty, wiek i częstotliwość.

Aby zapytać o godzinę po esperancku, powiedz ***Kioma horo estas?*** – „Która jest godzina?” Odpowiedź to *la* i liczebnik porządkowy: ***Estas la tria.*** – „Jest trzecia.” Minuty dodajesz przez *kaj* – „i” albo liczysz od najbliższej pełnej godziny przez *post* – „po” i *antaŭ* – „przed”. „O trzeciej” to ***je la tria***. Polakowi ta konstrukcja jest bliska, bo po polsku godzinę też podaje się liczebnikiem porządkowym („jest trzecia”, „o trzeciej”). Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŭ = ł, v = w).

## Pytanie o godzinę i odpowiedź

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Kioma horo estas?* | Która jest godzina? |
| *Estas la tria.* | Jest trzecia. |
| *Estas la tria horo kaj dek minutoj.* | Jest trzecia godzina i dziesięć minut (forma pełna). |
| *Estas la tria kaj dek.* | Jest trzecia dziesięć (forma zwykła). |
| *Je kioma horo vi vekiĝas?* – *Je la sesa.* | O której godzinie się budzisz? – O szóstej. |

Godziny to [liczebniki porządkowe](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/) (*tria* – „trzeci”, *oka* – „ósmy”), więc słowo pytające brzmi *kioma*: *kiom* – „ile” plus przymiotnikowa końcówka *-a*, jedno ze [słów tabelowych](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowa-tabelowe/). Polskie „która” to właśnie *kioma*, a „o której?” – *je kioma horo?* Słowa *horo* – „godzina” i *minutoj* – „minuty” zwykle się pomija. ReVo wyjaśnia logikę: każdą godzinę nazywa się od chwili, w której się zaczyna, więc 3:20 to wciąż „trzecia (godzina)” plus dwadzieścia minut. Po polsku mówimy tak samo: „trzecia dwadzieścia”.

## Minuty: kaj, post i antaŭ

| Godzina | Z *kaj* | Z *post* / *antaŭ* |
|---|---|---|
| 3:10 | *la tria kaj dek* | *dek post la tria* |
| 3:15 | *la tria kaj dek kvin*, *la tria kaj kvarono* | *kvarono post la tria* |
| 3:30 | *la tria kaj tridek*, *la tria kaj duono* | *duono post la tria* |
| 3:45 | *la tria kaj kvardek kvin* | *kvarono antaŭ la kvara* |
| 3:50 | *la tria kaj kvindek* | *dek antaŭ la kvara* |

Na 15 minut użyj *kvarono* – „kwadrans”, a na 30 – *duono* – „pół”; osobnego słowa na 20 minut nie ma (PMEG). Zawsze *post* i *antaŭ*, nigdy *de*. Polskie wzory „kwadrans po trzeciej” i „za dziesięć czwarta” pasują wprost: *kvarono post la tria*, *dek antaŭ la kvara*.

Najłatwiej pomylić się przy połowie. Polskie „wpół do dziewiątej” to 8:30. Odpowiada mu *duono antaŭ la naŭa* (przyimek *antaŭ*, nie *al*), a obok niego *la oka kaj duono*. PMEG odradza *duono de la naŭa*, czyli wzór z niemieckiego *halb neun* i niderlandzkiego *half negen*. Z kolei *duono post la naŭa* to 9:30.

## Zegar 24-godzinny oraz przed i po południu

| Godzina | Esperanto |
|---|---|
| 12:00 | *tagmezo*, *la dek-dua* |
| 15:15 | *la dek-kvina kaj dek kvin*, *la tria kaj dek kvin posttagmeze* |
| 21:45 | *la dudek-unua kaj kvardek kvin*, *dek kvin antaŭ la dudek-dua* |
| 00:00 | *noktomezo*, *la nula horo* |

W systemie 12-godzinnym dodaj *antaŭtagmeze* (*atm.*) albo *posttagmeze* (*ptm.*) lub porę dnia: *la oka vespere*. W zapisie cyframi *la* nie jest potrzebne, ale w mowie je wymawiasz: *je 19:30* czyta się *je la dek-naŭa kaj tridek*. Układ jest taki sam jak w polskim „dziewiętnasta trzydzieści”.

## Pory dnia

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | „w …” |
|---|---|---|---|
| rano | *mateno* | ma-TE-no | *matene* |
| przedpołudnie | *antaŭtagmezo* | an-tał-tag-ME-zo | *antaŭtagmeze* |
| południe | *tagmezo* | tag-ME-zo | *tagmeze* |
| popołudnie | *posttagmezo* | post-tag-ME-zo | *posttagmeze* |
| wieczór | *vespero* | wes-PE-ro | *vespere* |
| noc | *nokto* | NOK-to | *nokte* |
| północ | *noktomezo* | nok-to-ME-zo | – |

ReVo zauważa, że granice wieczoru i nocy różnią się zależnie od kultury i miejsca. Przysłówek na *-e* znaczy „w …” albo „o …”: *Mi laboras matene.* – „Pracuję rano.” Dla jednego dnia postaw najpierw słowo dnia: *morgaŭ matene* – „jutro rano”, *hieraŭ vespere* – „wczoraj wieczorem”, *ĉi-nokte* – „dziś w nocy”. O *Bonan matenon!* zobacz [powitania](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/powitania/).

## Teraz, wkrótce, późno i temu

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| teraz / natychmiast | *nun* / *tuj* | nun / tuj |
| wkrótce | *baldaŭ* | BAL-dał |
| już / jeszcze | *jam* / *ankoraŭ* | jam / an-KO-rał |
| wcześnie / późno | *frue* / *malfrue* | FRU-e / mal-FRU-e |

*Pardonu, ke mi malfruas.* – „Przepraszam za spóźnienie.” O dzisiaj, wczoraj i jutro zobacz [dni i miesiące](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/dni-i-miesiace/).

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Mi alvenis antaŭ du tagoj.* | Przyjechałem dwa dni temu. |
| *Mi revenos post du tagoj.* | Wrócę za dwa dni. |
| *la pasintan semajnon* / *ĉi-jare* | w zeszłym tygodniu / w tym roku |

*Antaŭ* z określeniem czasu znaczy „temu”, a *post* z określeniem czasu – „za” (PMEG). Zwróć uwagę na szyk: polskie „temu” stoi po okresie („dwa dni temu”), a esperanckie *antaŭ* przed nim (*antaŭ du tagoj*). [Końcówka czasownika](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/) idzie za słowem czasu: *Hieraŭ mi laboris, hodiaŭ mi laboras, morgaŭ mi laboros.* – „Wczoraj pracowałem, dzisiaj pracuję, jutro będę pracować.” *Hieraŭ*, *hodiaŭ* i *morgaŭ* zwykle liczy się od chwili mówienia. Żeby liczyć od innego dnia, na przykład w opowieści, powiedz *la antaŭan tagon* – „dzień wcześniej” albo *la sekvan tagon* – „następnego dnia”: *Lunde li venis, kaj la sekvan tagon li foriris.* – „W poniedziałek przyszedł, a następnego dnia wyjechał.”

## Je, dum, ĝis, de … ĝis

| Słowo | Przykład |
|---|---|
| *je* „o, w” | *La lernejo komenciĝas je la oka.* – „Szkoła zaczyna się o ósmej.” |
| *dum* „podczas, przez” | *Dum tri horoj ni babilis.* – „Rozmawialiśmy przez trzy godziny.” |
| *ĝis* „do” | *Ni laboras ĝis la sesa.* – „Pracujemy do szóstej.” |
| *de … ĝis …* „od … do …” | *La butiko estas malfermita de la naŭa ĝis la sesa.* – „Sklep jest otwarty od dziewiątej do szóstej.” |
| *-n*, bez słowa | *Mi dormis ok horojn.* – „Spałem osiem godzin.” |

Czas trwania wyraża albo *dum*, albo [biernik](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/): *dum tri horoj* lub *tri horojn*. *Ĝis* obejmuje punkt końcowy: *de lundo ĝis vendredo* obejmuje piątek. Przy terminach *preta ĝis vendredo* dopuszcza także sam piątek, a *preta antaŭ vendredo* znaczy „gotowe przed piątkiem” (PMEG); polskie „do piątku” bywa w tej sprawie niejednoznaczne. Więcej w artykule [przyimki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/).

## Daty

Podstawowy wzór to *la* + liczebnik porządkowy + *de* + miesiąc, z pominięciem słowa *tago* – „dzień” i bez *la* przed miesiącem (zobacz [dni i miesiące](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/dni-i-miesiace/) oraz [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/)).

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Kiun daton ni havas hodiaŭ?* | Którego dziś mamy? |
| *Mi venos la 3-an de Majo.* | Przyjdę 3 maja. |
| *Zamenhof naskiĝis la 15-an de Decembro 1859.* | [Zamenhof](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/zamenhof/) urodził się 15 grudnia 1859. |
| *ĵaŭdon, la 8-an de Oktobro 2026* | czwartek, 8 października 2026 (nagłówek listu) |
| *en 1887*, *la 20-a jarcento*, *la naŭdekaj jaroj* | w 1887, XX wiek, lata dziewięćdziesiąte |

Gdy data odpowiada na pytanie „kiedy?”, liczebnik porządkowy dostaje *-n*: *la 3-an de Majo*. W nagłówku listu *-n* mają i dzień tygodnia, i data. **Godziny są inne:** *je la tria* to „o trzeciej”, a *la trian* znaczyłoby „trzeciego dnia miesiąca”, dlatego PMEG odradza *-n* przy godzinach. PMEG woli zapisany miesiąc od cyfr takich jak *9.3.01*, które w różnych krajach czyta się inaczej; jeśli potrzebujesz cyfr, zaleca formę ISO (*1859-12-15*). Polskie „Którego dziś mamy?” pasuje do *Kiun daton ni havas hodiaŭ?* niemal słowo w słowo, z „mamy” jako *havas*. Pamiętaj tylko, że po polsku nazwy miesięcy piszemy małą literą („3 maja”), a po esperancku tradycyjnie wielką.

## Wiek

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Kiom da jaroj vi havas?* / *Kiom vi aĝas?* / *Kiomjara vi estas?* | Ile masz lat? |
| *Mi havas tridek jarojn.* / *Mi aĝas tridek jarojn.* | Mam trzydzieści lat. |
| *Mi estas tridekjara.* | Mam trzydzieści lat (jestem trzydziestolatkiem). |

Lata życia to miara, więc dostają *-n*; w *tridekjara* liczebnik i *jara* łączą się w jeden przymiotnik. PMEG nazywa *aĝi* z liczbą lat nowoczesnym wyrażeniem; Zamenhof napisałby *havis aĝon de tridek jaroj*. Polak ma tu ułatwienie: „ile masz lat?” i „mam trzydzieści lat” to prawie dosłownie *Kiom da jaroj vi havas?* i *Mi havas tridek jarojn*, bo w obu językach wiek się „ma”.

## Jak często

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| zawsze / nigdy | *ĉiam* / *neniam* | CZI-am / ne-NI-am |
| zwykle | *kutime* | ku-TI-me |
| często / rzadko | *ofte* / *malofte* | OF-te / mal-OF-te |
| czasami | *kelkfoje*, *iafoje* | kelk-FO-je, i-a-FO-je |
| codziennie / co tydzień | *ĉiutage* / *ĉiusemajne* | czi-u-TA-ge / czi-u-se-MAJ-ne |
| co miesiąc / co roku | *ĉiumonate* / *ĉiujare* | czi-u-mo-NA-te / czi-u-JA-re |
| raz, dwa razy, trzy razy | *unufoje*, *dufoje*, *trifoje* | u-nu-FO-je, du-FO-je, tri-FO-je |

Połącz je, by powiedzieć „w ciągu” albo „na”: *dufoje semajne* – „dwa razy w tygodniu”, *unufoje monate* – „raz w miesiącu”. Na zwyczaj w dany dzień tygodnia użyj *lunde* – „w poniedziałki” albo *ĉiun lundon* – „w każdy poniedziałek”. Samo *foje* ma w ReVo dwa znaczenia, „pewnego razu” i „czasami”, więc dla jasności użyj *iam* – „kiedyś, kiedykolwiek” albo *kelkfoje*, *fojfoje* – „czasami, od czasu do czasu”.

## Częste pytania

### Która jest godzina po esperancku?

*Kioma horo estas?* Odpowiedź to *Estas la* i liczebnik porządkowy: *Estas la oka* – „Jest ósma.” Minuty dodaj przez *kaj*: *Estas la oka kaj dek.*

### Jak powiedzieć „o piątej” po esperancku?

*Je la kvina.* Przy zegarze użyj *je*, a nie *-n*: *la kvinan* znaczyłoby „piątego dnia miesiąca”.

### Jak powiedzieć „wpół do czwartej” i „za kwadrans czwarta” po esperancku?

„Wpół do czwartej” (3:30) to *la tria kaj duono* albo *duono antaŭ la kvara*, a „za kwadrans czwarta” (3:45) – *kvarono antaŭ la kvara*. Nie mów *duono de la kvara*.

### Jak zapisać datę po esperancku?

*La 26-a de Julio 1887*: dzień jako liczebnik porządkowy, potem *de* i miesiąc. Na pytanie „kiedy?” dodaj *-n*: *la 26-an de Julio*.

### Jak zapytać o wiek po esperancku?

*Kiom da jaroj vi havas?* albo *Kiom vi aĝas?* Odpowiedz *Mi havas tridek jarojn* – „Mam trzydzieści lat.”

## Źródła

- [PMEG: Horoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/horoj.html) i [Datoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/datoj.html)
- [PMEG: N por tempopunkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html) i [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG: Ĝis](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/direktaj_rolvortetoj/ghis.html), [Antaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/antau.html), [Post](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/post.html)
- [PMEG: Hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/tempaj/hodiau_hierau_morgau.html) i [Ĉi](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html)
- ReVo: [horo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hor.html), [aĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/agx.html), [foje](https://reta-vortaro.de/revo/art/foj.html), [jaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/jar.html), [vespero](https://reta-vortaro.de/revo/art/vesper.html), [noktomezo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nokt.html)