# Miasto, kierunki i transport po esperancku: słownictwo

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/miasto-i-transport/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Miasto to urbo, lewo maldekstre, prawo dekstre: słowa o miejscach, pojazdach i kierunkach, pytanie o drogę oraz kiedy końcówka -n oznacza ruch.

Miasto to ***urbo***, ulica – ***strato***, a po mieście poruszasz się czasownikiem ***iri*** – „iść, jechać” albo ***veturi*** – „jechać pojazdem”. Kierunki są przysłówkami: ***dekstre*** znaczy „po prawej”, a ***dekstren*** – „w prawo”, bo końcówka *-n* oznacza ruch. Ta strona dodaje słownictwo miejskie i kierunki do tabeli „Przemieszczanie się” ze strony [zwroty w podróży](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/w-podrozy/), na której są bilety, dworce i pierwsze zwroty o drodze. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

## Miejsca w mieście

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| miasto | *urbo* | UR-bo | |
| miasteczko | *urbeto* | ur-BE-to | *-et-* „mały” |
| wieś | *vilaĝo* | wi-LA-dżo | |
| stolica | *ĉefurbo* | cze-FUR-bo | *ĉef-* „główny” |
| centrum miasta | *urbocentro*, *centro* | ur-bo-CEN-tro, CEN-tro | |
| dzielnica | *kvartalo* | kwar-TA-lo | zob. pułapki poniżej |
| ulica | *strato* | STRA-to | |
| plac | *placo* | PLA-co | |
| most | *ponto* | PON-to | |
| skrzyżowanie | *vojkruciĝo* | woj-kru-CI-dżo | |
| sygnalizacja świetlna, światła | *semaforo* | se-ma-FO-ro | ReVo podaje też *trafiklumo* |
| park | *parko* | PAR-ko | |
| bank | *banko* | BAN-ko | |
| poczta (urząd pocztowy) | *poŝtoficejo* | posz-to-fi-CE-jo | |
| kościół, miejsce modlitwy | *preĝejo* | pre-DŻE-jo | *preĝi* „modlić się” |
| muzeum | *muzeo* | mu-ZE-o | |
| szpital | *hospitalo* | hos-pi-TA-lo | |
| apteka | *apoteko* | a-po-TE-ko | |
| supermarket | *superbazaro* | su-per-ba-ZA-ro | *super-* + *bazaro* „targ” |

Wiele nazw używa *-ej-* „miejsce”: z *preĝi* powstaje *preĝejo*, z *halti* – „zatrzymać się” *haltejo*, a *buso* + *haltejo* to *bushaltejo*. *Flug-* „lot” + *haveno* „port” daje *flughaveno* – „lotnisko”. Polskie końcówki „-arnia”, „-elnia” i „-ownia” (piekarnia, czytelnia, pracownia) pełnią podobną rolę. Zobacz [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/).

## Pojazdy i komunikacja miejska

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| samochód | *aŭto* | AŁ-to | skrót od *aŭtomobilo* |
| autobus | *buso* | BU-so | skrót od *aŭtobuso* |
| pociąg | *trajno* | TRAJ-no | |
| tramwaj | *tramo* | TRA-mo | |
| metro | *metroo* | me-TRO-o | |
| rower | *biciklo* | bi-CI-klo | *biciklisto* „rowerzysta” |
| taksówka | *taksio* | tak-SI-o | |
| samolot | *aviadilo* | a-wi-a-DI-lo | *aviado* „lotnictwo” + *-il-* „narzędzie” |
| statek | *ŝipo* | SZI-po | |
| dworzec kolejowy | *stacidomo* | sta-ci-DO-mo | |

*Aŭtobuso*, *aviadilo* i *taksio* pochodzą z Oficjalnych Dodatków Akademii, a nie z pierwotnej listy słów Fundamento.

## Czasowniki ruchu

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Przykład |
|---|---|---|---|
| iść, jechać | *iri* | I-ri | *Mi iras al la parko.* – „Idę do parku.” |
| jechać pojazdem | *veturi* | we-TU-ri | *Ni veturas per trajno.* – „Jedziemy pociągiem.” |
| iść pieszo | *piediri* | pi-e-DI-ri | *Mi iras piede.* – „Idę pieszo.” |
| lecieć | *flugi* | FLU-gi | *Mia fratino flugas al Romo.* – „Moja siostra leci do Rzymu.” |
| przyjechać, dotrzeć | *alveni* | al-WE-ni | *Ni alvenos en Parizo je la deka.* – „Dotrzemy do Paryża o dziesiątej.” |
| odjechać, wyjść | *foriri* | fo-RI-ri | *La buso foriras de la stacidomo.* – „Autobus odjeżdża z dworca.” |
| przejść przez | *transiri* | tran-SI-ri | *Ni transiras la ponton.* – „Przechodzimy przez most.” |
| wejść, wyjść | *eniri*, *eliri* | e-NI-ri, e-LI-ri | *Ŝi eniras en la muzeon.* – „Wchodzi do muzeum.” |

*Iri* to czasownik ogólny. ReVo definiuje go jako poruszanie się kończynami lub w pojeździe, a *veturi* jako przemieszczanie się bez chodzenia, niesionym jakimś środkiem. Dlatego *Li iros per buso* – „Pojedzie autobusem” jest poprawne, a *veturi* podkreśla samą jazdę. Pojazd nazywa się z przyimkiem *per*: *per buso*, *per trajno*, *per biciklo*. Przedrostek *al-* daje przybycie, a *for-* odejście; zob. [przedrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/).

Polak odruchowo rozdziela „iść” i „jechać”. Po esperancku *iri* obejmuje oba ruchy, a *veturi* odpowiada polskiemu „jechać”, więc „jadę autobusem” to *Mi iras per buso* albo *Mi veturas per buso*.

## Lewo, prawo i prosto

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| po prawej | *dekstre* | DEKS-tre | miejsce: *La banko estas dekstre.* – „Bank jest po prawej.” |
| w prawo | *dekstren* | DEKS-tren | ruch: *Iru dekstren.* – „Idź w prawo.” |
| po lewej | *maldekstre* | mal-DEKS-tre | *mal-* daje przeciwieństwo |
| w lewo | *maldekstren* | mal-DEKS-tren | |
| prosto | *rekte* | REK-te | bez *-n*: *Iru rekte.* – „Idź prosto.” |
| naprzód, do tyłu | *antaŭen*, *malantaŭen* | an-TAŁ-en, ma-lan-TAŁ-en | *rekte antaŭen* – „prosto przed siebie” |
| z powrotem (tą samą drogą) | *reen* | RE-en | *tien kaj reen* – „tam i z powrotem”; *returne* ma to samo znaczenie |
| w górę, w dół | *supren*, *malsupren* | SU-pren, mal-SU-pren | |
| blisko, daleko | *proksime*, *malproksime* | prok-SI-me, mal-prok-SI-me | *proksime de la parko* – „blisko parku” |

Przymiotniki to *dekstra* i *maldekstra*: *sur la dekstra flanko* – „po prawej stronie”. W *reen* nie można pominąć *-n*, bo *ree* znaczy „ponownie”. Taka sama para – forma na miejsce i forma na kierunek – działa w *tie* i *tien*, *kie* i *kien*, *hejme* i *hejmen*; zob. [przysłówki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyslowki/) i [słowa tabelowe](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowa-tabelowe/).

Polskie „po prawej” i „w prawo” to właśnie ta para: różnicę niosą u nas przyimki i przypadki, a po esperancku końcówka *-n*. „Lewy” to dosłownie „nie-prawy”: *mal·dekstra*.

## Północ, południe, wschód i zachód

| Po polsku | Rzeczownik | Wymowa | Gdzie (*-e*) | Dokąd (*-en*) |
|---|---|---|---|---|
| północ | *nordo* | NOR-do | *norde* | *norden* |
| południe | *sudo* | SU-do | *sude* | *suden* |
| wschód | *oriento* | o-ri-EN-to | *oriente* | *orienten* |
| zachód | *okcidento* | ok-ci-DEN-to | *okcidente* | *okcidenten* |

Dla „na północ od” użyj *norde de*: *La parko estas norde de la centro.* – „Park jest na północ od centrum.” Dla ruchu użyj *-en*: *Ni veturas norden.* – „Jedziemy na północ.” Rzeczowniki nazywają regiony: *en la nordo de la lando* – „na północy kraju”.

Polskie „północ” i „południe” znaczą też porę doby. Po esperancku to osobne słowa: *noktomezo* – „północ (godzina 24)” i *tagmezo* – „południe (godzina 12)”; zob. [godziny i daty](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/godziny-i-daty/).

## Obok, naprzeciwko, za

| Esperanto | Po polsku | Wymowa | Przykład |
|---|---|---|---|
| *apud* | obok | A-pud | *apud la parko* |
| *kontraŭ* | naprzeciwko | KON-trał | *kontraŭ la banko* |
| *antaŭ* | przed | AN-tał | *antaŭ la muzeo* |
| *malantaŭ* | za (z tyłu) | ma-LAN-tał | *malantaŭ la preĝejo* |
| *inter* | między | IN-ter | *inter la ponto kaj la placo* |
| *ĉe* | przy | CZE | *ĉe la semaforo* |
| *ĝis* | aż do | DŻIS | *ĝis la ponto* |

Więcej o [przyimkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyimki/). Polskie „za” ma wiele znaczeń (za domem, za godzinę, za pieniądze); w znaczeniu „z tyłu” po esperancku mów *malantaŭ*. Z kolei *kontraŭ* znaczy i „naprzeciwko”, i „przeciw”, jak polskie „naprzeciw” i „przeciw” o wspólnym rdzeniu.

## Pytanie o drogę

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Pardonu, kie estas la apoteko?* | Przepraszam, gdzie jest apteka? |
| *Kiel mi iru al la muzeo?* | Jak dojść do muzeum? |
| *Ĉu la banko estas proksime?* | Czy bank jest blisko? |
| *Kien iras ĉi tiu tramo?* | Dokąd jedzie ten tramwaj? |

*Kiel mi iru?* dosłownie pyta „Jak mam iść?”: końcówka *-u* wyraża wolę, a PMEG zauważa, że pytanie typu *Ĉu ni iru…?* często działa jak uprzejma propozycja.

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Iru rekte antaŭen ĝis la ponto.* | Idź prosto aż do mostu. |
| *Turniĝu dekstren ĉe la dua strato.* | Skręć w prawo przy drugiej ulicy. |
| *Ĉe la semaforo turniĝu maldekstren.* | Na światłach skręć w lewo. |
| *Transiru la straton kaj iru maldekstren.* | Przejdź przez ulicę i idź w lewo. |
| *La muzeo estas apud la parko, kontraŭ la banko.* | Muzeum jest obok parku, naprzeciwko banku. |
| *Ĝi ne estas malproksime. Vi estos tie post kvin minutoj.* | To niedaleko. Będziesz tam za pięć minut. |

*Dua* „drugi” to liczebnik porządkowy, utworzony od *du* z końcówką *-a*; zob. [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/). Na skręcanie ReVo podaje *turniĝi* i *sin turni* – „obrócić się” przy zmianie kierunku, a samo *turni* oznacza obracanie czegoś, na przykład klucza.

## Dlaczego „en la urbon”? Kierunek z końcówką -n

| Miejsce (bez *-n*) | Kierunek (z *-n*) |
|---|---|
| *Mi estas en la urbo.* – Jestem w mieście. | *Mi iras en la urbon.* – Jadę do miasta. |
| *La infanoj kuras en la parko.* – Dzieci biegają po parku. | *La infanoj kuras en la parkon.* – Dzieci wbiegają do parku. |
| *Li estas hejme.* – Jest w domu. | *Li iras hejmen.* – Idzie do domu. |
| *Kie vi estas?* – Gdzie jesteś? | *Kien vi iras?* – Dokąd idziesz? |

Polak zna tę różnicę z własnego języka: „w parku” (gdzie?) i „do parku” (dokąd?) różnią się przyimkiem i przypadkiem. Po esperancku przyimek zostaje ten sam, a ruch zaznacza *-n*.

„Jadę do miasta” można powiedzieć po esperancku na cztery sposoby:

| Esperanto | Jak to działa |
|---|---|
| *Mi iras al la urbo.* | Przyimek *al* już znaczy „do”, więc bez *-n*. Zwykły wybór. |
| *Mi iras en la urbon.* | Do wnętrza miasta: przyimek miejsca plus *-n*. |
| *Mi iras urben.* | Przysłówek miejsca *urbe* „w mieście” plus *-n*. |
| *Mi veturos Parizon.* | Nazwa plus *-n*, jak w Fundamento. PMEG uważa to za rzadkie i prawie archaiczne; normalne jest *al Parizo*. |

Nigdy nie dodawaj *-n* po *al*, *ĝis*, *el* ani *de*, które same wskazują kierunek: *ĝis la ponto*, *el la urbo*. Polskie „do miasta” wymaga zmiany końcówki rzeczownika, więc łatwo odruchowo dodać *-n* także po *al*; nie rób tego, bo *al* samo wystarcza. Przy *alveni* PMEG dopuszcza zarówno *alveni en Parizo*, jak i *alveni en Parizon*. Pełne zasady są na stronie o [bierniku](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/).

## Pułapki dla mówiących po polsku

| Po polsku | Po esperancku | Co zapamiętać |
|---|---|---|
| „bus” | *buso* | Esperanckie *buso* to zwykły autobus, a polskie „bus” to potoczny skrót od „mikrobus” lub „minibus” (Wikipedia). |
| „bicykl” | *biciklo* | Po esperancku to każdy rower; polski „bicykl” to rower z wielkim przednim kołem (Wikipedia). |
| „kwartał” | *kvartalo* | To dzielnica (ReVo: część miasta); polski „kwartał” to przede wszystkim ćwierć roku (Wikipedia). |
| „semafor” | *semaforo*, *trafiklumo* | Polski „semafor” kojarzy się głównie z koleją (Wikipedia); ReVo definiuje *semaforo* szerzej, a światła uliczne nazywa też *trafiklumo*. |
| „po prawej” i „w prawo” | *dekstre*, *dekstren* | Różnicę, którą po polsku niosą przyimki i przypadki, po esperancku niesie końcówka *-n*. |
| „do miasta” | *al la urbo* | Po *al* bez *-n*, choć polskie „do” każe zmieniać końcówkę. |
| „północ”, „południe” | *nordo*, *sudo* | Pory doby „północ” i „południe” to osobne słowa: *noktomezo* i *tagmezo*. |

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „miasto” po esperancku?

*Urbo*. Miasteczko to *urbeto*, stolica – *ĉefurbo*, a wieś – *vilaĝo*.

### Czym różni się iri od veturi?

*Iri* to „iść” albo „jechać” pieszo lub pojazdem. *Veturi* znaczy jechać niesionym przez pojazd, jak samochód, pociąg czy statek: *veturi per trajno*.

### Jak powiedzieć „w lewo” i „w prawo” po esperancku?

*Maldekstren* i *dekstren* mówią, dokąd iść; *maldekstre* i *dekstre* – gdzie coś jest. Przymiotniki to *maldekstra* i *dekstra*.

### Jak zapytać o drogę po esperancku?

Powiedz *Pardonu, kiel mi iru al…?* – „Przepraszam, jak dojść do…?” Dodaj *Ĉu ĝi estas malproksime?* – „Czy to daleko?”

### Jak powiedzieć północ, południe, wschód i zachód po esperancku?

*Nordo*, *sudo*, *oriento* i *okcidento*. Dodaj *-en* dla kierunku (*norden* – „na północ”) i *-e* dla położenia (*norde de la urbo* – „na północ od miasta”).

## Źródła

- [PMEG: N-finaĵo por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [PMEG: Vola modo, U-finaĵo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html)
- ReVo, miejsca: [urbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/urb.html), [vilaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vilagx.html), [kvartalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvarta.html), [strato](https://reta-vortaro.de/revo/art/strat.html), [placo](https://reta-vortaro.de/revo/art/plac.html), [ponto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pont.html), [semaforo](https://reta-vortaro.de/revo/art/semafo.html), [parko](https://reta-vortaro.de/revo/art/park.html), [banko](https://reta-vortaro.de/revo/art/bank.html), [poŝto](https://reta-vortaro.de/revo/art/posxt.html), [preĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pregx.html), [muzeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/muze.html), [hospitalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hospit.html), [apoteko](https://reta-vortaro.de/revo/art/apotek.html), [bazaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/bazar.html)
- ReVo, pojazdy: [aŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html), [buso](https://reta-vortaro.de/revo/art/bus.html), [trajno](https://reta-vortaro.de/revo/art/trajn.html), [tramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tram.html), [metroo](https://reta-vortaro.de/revo/art/metro.html), [biciklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bicikl.html), [taksio](https://reta-vortaro.de/revo/art/taksi.html), [aviadilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/aviad.html), [ŝipo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxip.html), [haveno](https://reta-vortaro.de/revo/art/haven.html), [stacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/staci.html)
- ReVo, czasowniki i kierunki: [iri](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [veturi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vetur.html), [flugi](https://reta-vortaro.de/revo/art/flug.html), [alveni](https://reta-vortaro.de/revo/art/ven.html), [turni](https://reta-vortaro.de/revo/art/turn.html), [dekstra](https://reta-vortaro.de/revo/art/dekstr.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html), [nordo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nord.html), [sudo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sud.html), [oriento](https://reta-vortaro.de/revo/art/orient.html), [okcidento](https://reta-vortaro.de/revo/art/okcide.html)
- Wikipedia (pl): [Mikrobus](https://pl.wikipedia.org/wiki/Mikrobus), [Bicykl](https://pl.wikipedia.org/wiki/Bicykl), [Kwartał](https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwarta%C5%82), [Semafor (kolejnictwo)](https://pl.wikipedia.org/wiki/Semafor_(kolejnictwo))