# Opis człowieka po esperancku: wygląd, wiek, charakter

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/opis-ludzi/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Opisz człowieka po esperancku: alta, juna, blonda, afabla, timema. Wygląd, wiek, wzrost i charakter z wymową oraz cząstki -em-, -ul- i mal-.

Człowieka opisuje się po esperancku czasownikiem ***esti*** – „być” – i przymiotnikiem zakończonym na *-a*: ***Ŝi estas alta*** – „Ona jest wysoka”, ***Li estas afabla*** – „On jest miły”. Aby powiedzieć, co ktoś ma, użyj czasownika ***havi*** – „mieć” – i rzeczownika: ***Li havas barbon*** – „Ma brodę”. Pytasz: ***Kia li estas?*** – „Jaki on jest?” albo ***Kiel li aspektas?*** – „Jak on wygląda?”. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ĥ = ch, ĵ = ż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

## Pytanie o człowieka

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| Jaka ona jest? | *Kia ŝi estas?* | KI-a szi ES-tas | o wyglądzie albo charakterze; przykład PMEG idzie dalej: *Ĉu li estas maljuna aŭ juna?* |
| Jak ona wygląda? | *Kiel ŝi aspektas?* | KI-el szi as-PEK-tas | *aspekti* – „wyglądać” |
| Ile masz wzrostu? | *Kiel alta vi estas?* | KI-el AL-ta wi ES-tas | *kiom alta* mocniej podkreśla wysoki stopień (PMEG) |
| Ile masz lat? | *Kiom da jaroj vi havas?* | KI-om da JA-roj wi HA-was | albo *Kiom aĝa vi estas?* |

## Wzrost, budowa i wiek

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| wysoki | *alta* | AL-ta | także „wysoko położony”; *altkreska* – „wysoki wzrostem” |
| niski | *malalta* | mal-AL-ta | także „nisko położony” |
| średniego wzrostu | *de meza kresko* | de ME-za KRES-ko | *kresko* to wzrost człowieka (ReVo) |
| szczupły | *maldika* | mal-DI-ka | uwaga o użyciu w ReVo: lepsze niż *magra* – „chudy, wychudły” |
| smukły, zgrabny | *svelta* | SWEL-ta | wdzięczna szczupłość |
| gruby | *dika* | DI-ka | także „gruby” o przedmiotach |
| korpulentny, tęgi | *korpulenta* | kor-pu-LEN-ta | mocnej budowy (ReVo: *dika, malsvelta*) |
| silny | *forta* | FOR-ta | |
| muskularny | *muskola* | mus-KO-la | |
| słaby | *malforta* | mal-FOR-ta | |
| młody | *juna* | JU-na | |
| stary (o człowieku) | *maljuna* | mal-JU-na | rzeczy są *malnova* |
| w średnim wieku | *mezaĝa* | me-ZA-dża | ani bardzo młody, ani bardzo stary (ReVo) |
| pełnoletni, dorosły | *plenaĝa* | ple-NA-dża | w wieku dającym pełne prawa obywatelskie (ReVo) |

## Wzrost i wiek w liczbach

Liczba z jednostką przed *alta* lub *aĝa* dostaje końcówkę *-n*. PMEG nazywa ją miarą opisującą przymiotnik. Liczebniki opisuje [strona o liczebnikach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/).

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| Ma 170 cm wzrostu. | *Ŝi estas cent sepdek centimetrojn alta.* | szi ES-tas cent SEP-dek cen-ti-ME-trojn AL-ta | miara + *-n* |
| Ma 20 lat. | *Li estas dudek jarojn aĝa.* | li ES-tas DU-dek JA-rojn A-dża | tak samo z *aĝa* |
| Ma 30 lat. | *Ŝi havas tridek jarojn.* | szi HA-was TRI-dek JA-rojn | także *Ŝi aĝas tridek jarojn*, co PMEG uznaje za nowoczesne; Zamenhof powiedziałby *havi aĝon de tridek jaroj* |
| dwunastoletnia dziewczynka | *dekdujara knabino* | dek-du-JA-ra kna-BI-no | jedno słowo, bez *-n* |
| Jest o dwa lata starszy ode mnie. | *Li estas du jarojn pli aĝa ol mi.* | li ES-tas du JA-rojn pli A-dża ol mi | *-n* pokazuje różnicę |

## Włosy, twarz i okulary

Inne części ciała są na stronie [ciało i zdrowie](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/cialo-i-zdrowie/), a kolory włosów i oczu na stronie [kolory](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/kolory/).

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| włosy (ogół), czupryna | *hararo* | ha-RA-ro | jeden włos to *haro* |
| długie, krótkie włosy | *longaj, mallongaj haroj* | LON-gaj, mal-LON-gaj HA-roj | |
| kręcony | *bukla* | BUK-la | spiralnie skręcony (ReVo) |
| prosty | *rekta* | REK-ta | niezakrzywiony (ReVo) |
| blond | *blonda* | BLON-da | żółty, między złotym a jasnobrązowym |
| rudowłosy, siwowłosy | *ruĝhara, grizhara* | rudż-HA-ra, griz-HA-ra | kolor + *hara*; ReVo podaje też *fajrohara* |
| łysy | *kalva* | KAL-wa | łysy mężczyzna to *kalvulo* |
| broda | *barbo* | BAR-bo | *barba* – „brodaty”, *senbarba* – „bez brody” |
| wąsy | *lipharoj* | lip-HA-roj | liczba mnoga, włosy nad górną wargą |
| okulary | *okulvitroj* | o-kul-WI-troj | liczba mnoga, jak po polsku |
| przystojny, ładny | *bela* | BE-la | jedno słowo na oba; *malbela* – „brzydki” |

Okulary się nosi czasownikiem *porti* (zob. [ubrania](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/ubrania/)): *Ŝi portas okulvitrojn* – „Nosi okulary”.

## Słowa o charakterze

Przymiotniki opisujące charakter; w uwadze podane jest przeciwieństwo z *mal-* tam, gdzie para się przydaje.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| miły, życzliwy | *afabla* | a-FA-bla | *malafabla* – „niemiły, nieuprzejmy” |
| przyjazny | *amika* | a-MI-ka | jak przyjaciel |
| grzeczny, uprzejmy | *ĝentila* | dżen-TI-la | *malĝentila* – „niegrzeczny” |
| wesoły | *gaja* | GA-ja | okazuje to na zewnątrz; zob. [uczucia](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/uczucia-i-emocje/) |
| uczciwy | *honesta* | ho-NES-ta | |
| hojny | *malavara* | mal-a-WA-ra | przeciwieństwo *avara* – „skąpy” |
| skromny | *modesta* | mo-DES-ta | |
| czarujący | *ĉarma* | CZAR-ma | |
| nieśmiały, wstydliwy | *hontema* | hon-TE-ma | łatwo się wstydzi |
| bojaźliwy | *timema* | ti-ME-ma | skłonny do strachu |
| odważny | *kuraĝa* | ku-RA-dża | *malkuraĝa* – „tchórzliwy” |
| spokojny | *trankvila* | tran-KWI-la | |
| poważny | *serioza* | se-ri-O-za | |
| zabawny | *amuza* | a-MU-za | |
| mądry | *saĝa* | SA-dża | *malsaĝa* – „niemądry” |
| głupi | *stulta* | STUL-ta | mocniejsze niż *malsaĝa*: zupełnie pozbawiony rozumu (ReVo) |
| dowcipny | *sprita* | SPRI-ta | szybki, oryginalny dowcip |
| ciekawski | *scivolema* | sci-wo-LE-ma | |
| pracowity, pilny | *diligenta*, *laborema* | di-li-GEN-ta, la-bo-RE-ma | |
| leniwy | *maldiligenta*, *pigra* | mal-di-li-GEN-ta, PI-gra | |
| cierpliwy | *pacienca* | pa-ci-EN-ca | *malpacienca* – „niecierpliwy” |
| gadatliwy | *parolema* | pa-ro-LE-ma | |
| małomówny z natury | *silentema* | si-len-TE-ma | woli milczeć (ReVo) |
| porywczy, wybuchowy | *kolerema* | ko-le-RE-ma | |

## Jak -em-, -ul- i mal- tworzą słowa o charakterze

| Cząstka | Znaczenie | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| *-em-* | skłonny do | *paroli* → *parolema* | mówić → gadatliwy |
| *-ul-* | osoba z daną cechą | *saĝa* → *saĝulo* | mądry → mądra osoba, mędrzec |
| *mal-* | przeciwieństwo | *diligenta* → *maldiligenta* | pilny → leniwy |

**-em-** oznacza naturalną skłonność i zwykle stoi przy rdzeniu czasownikowym: z *timi* – „bać się” powstaje *timema*. **-ul-** zamienia cechę w osobę: z *honesta* jest *honestulo*, z *juna* – *junulo*. PMEG dodaje, że *-em-* można często pominąć przed *-ul-*, więc *timemulo* skraca się do *timulo*. W liczbie mnogiej te słowa są neutralne (*saĝuloj* – „mędrcy”), ale *-ulo* w liczbie pojedynczej często brzmi jak rodzaj męski, więc dla kobiety dodaj *-in-*: *junulino*, *belulino*. PMEG zauważa, że wielu mówiących uważa *ŝi estas belulo* za błąd. Więcej w artykule o [przyrostkach](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/).

**mal-** odwraca znaczenie, a strona o [przeciwieństwach](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/przeciwienstwa/) wylicza dziesiątki par. Różni się od *ne*: *Ŝi ne estas afabla* – „Nie jest miła” jest łagodniejsze niż *Ŝi estas malafabla* – „Jest niemiła”.

## Dla Polaków: co jest podobne, a co inne

**Wiek jak po polsku.** Polskie „Mam dwadzieścia lat” to dosłownie *Mi havas dudek jarojn*. Rzeczownik *jaro* nie zmienia się jak „rok, lata, lat”: jest tylko *unu jaro*, *du jaroj*, *kvin jaroj*. Po *havi* liczba lat jest zwykłym dopełnieniem, więc dostaje *-n*.

**Jaki i jak.** Polskie „Jaki on jest?” to *Kia li estas?*, a „Jak on wygląda?” – *Kiel li aspektas?*. W obu językach pytanie „jaki” jest szersze: odpowiedź może dotyczyć wyglądu albo charakteru.

**Stary człowiek, stary dom.** Polskie „stary” obejmuje i ludzi, i rzeczy. Po esperancku człowiek jest *maljuna*, a rzecz *malnova*: *maljuna viro* – „stary mężczyzna”, *malnova domo* – „stary dom”.

**Przymiotnik nie ma rodzaju.** Polskie „wysoki, wysoka, wysocy” to po esperancku zawsze *alta* (w liczbie mnogiej *altaj*): *Li estas alta*, *Ŝi estas alta*, *Ili estas altaj*. O płci mówią zaimki *li* i *ŝi*.

**-em- jak „-liwy”.** Polskie „-liwy” z rzeczownika robi przymiotnik o skłonności: „wstyd” → „wstydliwy”, „bojaźń” → „bojaźliwy”. Tak samo działa *-em-*: *hontema* – „wstydliwy”, *timema* – „bojaźliwy”.

**Uwaga na podobne brzmienia.** *Sprita* przypomina „sprytny”, ale znaczy raczej „dowcipny, błyskotliwy”. *Honesta* to „uczciwy”, nie „honorowy”. *Bela* to „piękny”; polska „bela” to zwój tkaniny.

## Cztery krótkie opisy

**Przyjaciółka.** *Mia amikino Anna estas alta kaj svelta. Ŝi havas longajn blondajn harojn kaj bluajn okulojn. Ŝi estas afabla, gaja kaj iom timema.* – „Moja przyjaciółka Anna jest wysoka i smukła. Ma długie blond włosy i niebieskie oczy. Jest miła, wesoła i trochę bojaźliwa.”

**Dziadek.** *Mia avo estas maljuna kaj iom dika. Li havas grizan barbon kaj portas okulvitrojn. Li estas saĝa kaj pacienca, kaj li ŝatas ŝerci.* – „Mój dziadek jest stary i trochę tęgi. Ma siwą brodę i nosi okulary. Jest mądry i cierpliwy i lubi żartować.”

**Chłopiec.** *Mia frato estas dekdujara. Li estas malalta kaj maldika, kaj li havas mallongajn brunajn harojn. Li estas scivolema kaj diligenta, sed ne tre parolema.* – „Mój brat ma dwanaście lat. Jest niski i szczupły i ma krótkie brązowe włosy. Jest ciekawski i pilny, ale niezbyt gadatliwy.”

**Pytanie i odpowiedź.** *Kiel aspektas via nova instruisto?* – *Li estas juna kaj alta. Li havas barbon kaj okulvitrojn.* – *Kia li estas?* – *Li estas tre ĝentila, sed iom serioza.* – „Jak wygląda twój nowy nauczyciel? Jest młody i wysoki. Ma brodę i okulary. Jaki jest? Jest bardzo grzeczny, ale trochę poważny.”

Przymiotniki zgadzają się z rzeczownikiem, więc w *longajn blondajn harojn* wszystkie trzy słowa mają *-j* i *-n* (zob. [rzeczowniki i przymiotniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/rzeczowniki-i-przymiotniki/)). *Iom* – „trochę” i *tre* – „bardzo” łagodzą lub wzmacniają każdy przymiotnik.

## Częste pytania

### Jak powiedzieć po esperancku „wysoki” i „niski” o człowieku?

*Alta* to wysoki, a *malalta* – niski (także „nisko położony”). Wiek: *juna* to młody, a *maljuna* – stary.

### Jak zapytać po esperancku, jak ktoś wygląda?

Powiedz *Kiel li aspektas?* – „Jak on wygląda?”. Pytanie *Kia li estas?* – „Jaki on jest?” jest szersze: odpowiedź może dotyczyć wyglądu albo charakteru.

### Jak powiedzieć po esperancku, ile ktoś ma lat?

Powiedz *Li estas dudek jarojn aĝa* albo *Li havas dudek jarojn* – „Ma dwadzieścia lat”. Przed rzeczownikiem wystarczy jedno słowo: *dudekjara viro* – „dwudziestoletni mężczyzna”.

### Jaka jest różnica między timema a timulo?

*Timema* to przymiotnik, „bojaźliwy”. *Timulo* to rzeczownik, „osoba bojaźliwa”, skrót od *timemulo*.

### Jak powiedzieć po esperancku „przystojny” albo „ładna”?

Oba to *bela*: *bela viro* – „przystojny mężczyzna”, *bela virino* – „piękna kobieta”. *Belulo* znaczy „piękna osoba”; dla kobiety bezpieczniejsze jest *belulino*.

## Źródła

- [PMEG – N por mezuro (miary, np. *dudek jarojn aĝa*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG – Tabelvortoj je A (*kia*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/oa-vortecaj_vortetoj/tabelvortoj_a.html) i [je EL (*kiel*, *kiom*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/tabelvortoj_el.html)
- [PMEG – EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html) i [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- ReVo: [alta](https://reta-vortaro.de/revo/art/alt.html), [dika](https://reta-vortaro.de/revo/art/dik.html), [juna](https://reta-vortaro.de/revo/art/jun.html), [bela, belulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bel.html), [blonda](https://reta-vortaro.de/revo/art/blond.html), [haro, hararo, lipharoj](https://reta-vortaro.de/revo/art/har.html), [barbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/barb.html), [kalva](https://reta-vortaro.de/revo/art/kalv.html), [okulvitroj](https://reta-vortaro.de/revo/art/vitr.html), [bukla](https://reta-vortaro.de/revo/art/bukl.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html)
- ReVo: [svelta](https://reta-vortaro.de/revo/art/svelt.html), [magra](https://reta-vortaro.de/revo/art/magr.html), [korpulenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/korpul.html), [muskola](https://reta-vortaro.de/revo/art/muskol.html), [kresko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresk.html), [aĝo, mezaĝa, plenaĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/agx.html), [aspekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/aspekt.html)
- ReVo: [afabla](https://reta-vortaro.de/revo/art/afabl.html), [amika](https://reta-vortaro.de/revo/art/amik.html), [ĝentila](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxenti.html), [gaja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gaj.html), [honesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/honest.html), [avara, malavara](https://reta-vortaro.de/revo/art/avar.html), [modesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/modest.html), [ĉarma](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxarm.html), [hontema](https://reta-vortaro.de/revo/art/hont.html), [timema](https://reta-vortaro.de/revo/art/tim.html), [kuraĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuragx.html), [trankvila](https://reta-vortaro.de/revo/art/trankv.html), [serioza](https://reta-vortaro.de/revo/art/serioz.html), [amuza](https://reta-vortaro.de/revo/art/amuz.html)
- ReVo: [saĝa, saĝulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sagx.html), [stulta](https://reta-vortaro.de/revo/art/stult.html), [sprita](https://reta-vortaro.de/revo/art/sprit.html), [scivolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/sci.html), [diligenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/dilige.html), [laborema](https://reta-vortaro.de/revo/art/labor.html), [pigra](https://reta-vortaro.de/revo/art/pigr.html), [pacienca](https://reta-vortaro.de/revo/art/pacien.html), [parolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/parol.html), [silentema](https://reta-vortaro.de/revo/art/silent.html), [kolerema](https://reta-vortaro.de/revo/art/koler.html), [ŝerci](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxerc.html)
- [Fundamento de Esperanto – Ekzercaro (*lipharoj*, *gajaj*, *kuraĝa*, *diligenta*, *honesta*)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/ekzercaro.html)
- Tatoeba (CC BY 2.0 FR), potwierdzenie form pytań: [#517979](https://tatoeba.org/en/sentences/show/517979), [#433818](https://tatoeba.org/en/sentences/show/433818), [#2207708](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2207708), [#1473189](https://tatoeba.org/en/sentences/show/1473189), [#2773294](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2773294)